Kisah perjalanan nabi musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan nabi khidr 'alaihissalam

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا

['Abdullah bin Muhammad] esan zigun, [Sufyan] esan zigun ['Amru] esan zigun, [Sa'id bin Jubair] esan zidan, nik [Ibn 'Abbasi] esan nion, 'Egia esan, Nauf Al Bakalik uste du Musa ez zela Bani Isra'il-eko Musa, beste Musa bat baizik'. Ibn Abbasek orduan esan zuen: 'Alaren etsaia gezurra ari da, hain zuzen ere [Ubay bin Ka'bek] sallallaahu 'alaihi wasallam Profetagandik kontatu digu: 'Moises, Alaren Profeta, Bani Isra'il-en aurrean jarri zen sermoi bat ematen, eta gero galdetu zioten: 'Nor da pertsonarik adimentsuena?'. Musak erantzun zuen: 'Ni naiz'. Orduan, Ala Ta'ala-k errieta egin zion, ez ziotelako horri buruzko ezagutzarik eman. Orduan, Ala Ta'ala-k errebelatu zion: 'Nire zerbitzarien artean badago bi itsasoen elkargunean bizi den zerbitzari bat, zu baino adimentsuagoa dena'. Orduan Musak esan zuen: «Ai, Jauna, nola topa dezaket?». Esan zioten: «Ekarri arraina saski batean; galtzen baduzu, horixe da gidaritza». Orduan, Moises abiatu zen Yusya' bin Nun izeneko bere morroiarekin, eta biek arraina saski batean eraman zuten harkaitz handi batera iritsi arte. Gero, biek burua harkaitzean jarri eta lo egin zuten. Arraina saskitik atera zen, eta arrainak salto egin zuen itsasora joateko. —Galdera: 61—. Gertakari honek Moises eta bere dizipulua harritu zituen, eta bidaiaren gainerako gau eta eguna jarraitu zuten. Goiz batean, Moisesek bere morroiari esan zion arte: «Ekarri janaria, nekatuta gaude bidaiagatik». —Galdera: Al Kahfi: 62—. Moisesek ez zuen nekatuta sentitu agindu bezala helmugara iritsi arte. Beraz, bere dizipuluak esan zion: «Badakizu noiz bilatu genuen aterpea harkaitzean? Egia esan, arraina aipatzea ahaztu zait. Eta inork ez nau ahazten Satanas izan ezik». —Galdera. Al Kahfi: 63-. Musak orduan esan zuen: '-Hori da bilatzen ari garen lekua. Orduan, biak itzuli ziren beren jatorrizko urratsei jarraitzera-' -Galderak. Al Kahf: 64-. Biak harkaitzera iritsi zirenean, arropa zabalak zeramatzan gizon bat aurkitu zuten. Musak agurtu egin zuen. Khidlirrek orduan galdetu zuen: 'Nola esaten diozu kaixo zure etxean?' Moisesek erantzun zuen: 'Ni Moises naiz'. Khidlirrek galdetu zuen: 'Musa Bani Isra'il?' Musak erantzun zuen: 'Bai'. Musak orduan esan zuen: '-Jarraitu al zaitzaket irakatsi zaizun ezagutzaren artean ezagutza zuzena irakasteko?-' Khidlirrek erantzun zuen: 'Egia esan, ez zara inoiz pazientzia izango nirekin-' -Galderak. Al Kahf: 66-67-. Khidlirrek jarraitu zuen esaten: 'Oi Musa, Allahren ezagutzatik daukat ezagutza, berak irakatsi didana, zuk ez dakizuna, eta zuk ere baduzu berak irakatsi didan ezagutza, nik ere ez dakiena'. Musak esan zuen: «—Jainkoak nahi badu, pertsona pazientziatsua aurkituko nauzu, eta ez dizuet ezertan aurka egingo—» -Galderak. Al Kahf: 69-. Beraz, biak hondartzan ibili ziren, bietako inork ez zuela txaluparik, eta gero txalupa bat igaro zen. Txalupan zeudenek biak eramateko hitz egin zuten. Khidlir identifikatua izan zenez, biak ordaindu gabe eraman zituzten. Orduan, txaluparen alboan pausatutako txori txiki bat agertu zen, itsasoko ura mokokatzen, mokokada bat edo birekin edateko. Khidlirrek esan zuen: «Oi Musa, nire ezagutza eta zure ezagutza, Alaren ezagutzarekin alderatuta, ez dira itsasoko uretan txori honen mokokada bezalakoak». Orduan, Khidlirrek nahita txalupako ohola hartu eta hautsi zuen. Musak esan zuen: «Alferrik ekarri gaituzte, baina zergatik suntsitu duzue bidaiariak itotzeko?» Khidlirrek esan zuen: '-Ez al dizut esan, 'Egia esan, ez zara inoiz pazientzia izango nirekin-' Musak erantzun zuen: '-Ez zigortu nire ahanzturagatik eta ez zamatu nire gaietan zailtasunik-' -Galderak. Al Kahf: 72-73-. Lehenengo gertakari hau Moisesek ahaztu zuelako gertatu zen. Orduan biak alde egin zuten, bi lagunekin jolasean ari zen haur txiki bat aurkitu zuten arte. Khidlirrek haurraren burua hartu, altxatu eta hil egin zuen. Beraz, Musak galdetu zuen: '-Zergatik hiltzen duzu arima garbi bat, beste pertsona bat hil duelako ez?-' -Galderak. Al Kahf: 74-. Khidlirrek erantzun zuen: '-Ez al dizut esan, egia esan, ez zarela pazientzia izango nirekin?- ' -Galderak. Al Kahf: 75-. Ibn 'Uyainahk esan zuen: 'Hau baieztapen bat da.' «-Beraz, biak ibili ziren herrialde jakin bateko jendearengana iritsi ziren arte, eta herrialde horretako jendeak entretenimendua eskatu zuten, baina herrialde horretako jendeak ez zituen entretenitu nahi izan. Orduan, biek ikusi zuten etxeko horma ia erortzen ari zela. Beraz, Khidlirrek horma eraiki zuen-» -Galderak. Al Kahf: 77-. Rasulullah-k bere istorioa jarraitu zuen: «Khidlirrek bere eskuekin egin zuen. Orduan Musak esan zuen: «-Nahi baduzue, ordainsaria jasoko duzue. Khidlirrek erantzun zuen: 'Hau da nire eta zuen arteko bereizketa unea-'» -Galderak. Al Kahf: 77-78-. Profeta sallallaahu 'alaihi wasallam-ek esan zuen: «Alak erruki izan dezala Musarekin. Benetan espero dugu Moisesek pazientzia izatea, bien inguruko istorio asko entzun ahal izateko».»