Kisah perjalanan nabi musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan nabi khidr 'alaihissalam
Imam Muslim : 4385حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ النَّاقِدُ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ كُلُّهُمْ عَنْ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَاللَّفْظُ لِابْنِ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ سَمِعْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قَامَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ قَالَ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى أَيْ رَبِّ كَيْفَ لِي بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ مَعَهُ فَتَاهُ وَهُوَ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ فَحَمَلَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام حُوتًا فِي مِكْتَلٍ وَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يَمْشِيَانِ حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَقَدَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَفَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ الْمِكْتَلِ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ قَالَ وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ حَتَّى كَانَ مِثْلَ الطَّاقِ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتِهِمَا وَنَسِيَ صَاحِبُ مُوسَى أَنْ يُخْبِرَهُ فَلَمَّا أَصْبَحَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يَنْصَبْ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا } قَالَ مُوسَى { ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } قَالَ يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَأَى رَجُلًا مُسَجًّى عَلَيْهِ بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ أَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لَا أَعْلَمُهُ وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا } قَالَ لَهُ الْخَضِرُ { فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا } قَالَ نَعَمْ فَانْطَلَقَ الْخَضِرُ وَمُوسَى يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمَاهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا { لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } ثُمَّ خَرَجَا مِنْ السَّفِينَةِ فَبَيْنَمَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ إِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ فَقَالَ مُوسَى { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ وَهَذِهِ أَشَدُّ مِنْ الْأُولَى { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ } يَقُولُ مَائِلٌ قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ هَكَذَا فَأَقَامَهُ قَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا { لَوْ شِئْتَ لَتَخِذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا } قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْتُ أَنَّهُ كَانَ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَخْبَارِهِمَا قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ حَتَّى وَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ ثُمَّ نَقَرَ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ الْبَحْرِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَكَانَ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا
Guri ['Amru bin Muhammad An Naqid] eta [Ishaq bin Ibrahim Al Handzali] eta ['Ubaidullah bin Sa'id] eta [Muhammad bin Abu 'Umar Al Makki] kontatu digute, guztiak [Ibn 'Uyainah]-engandik, eta lafazh hau Ibn Abu 'Umar-ena da; Esan digu [Sufyan bin 'Uyainah]; Esan digu ['Amru bin Dinar] [Sa'id bin Jubair-engandik] esan zuen: '[Ibnu Abbasi] esan diot Nauf Al Bikali-k esan zuela Musa 'Alaihis Salam, Bani Israelen artean zegoena, ez zela Khidhir Profetarekin batera zihoan Musa'. -Ibn Abbas-ek esan zuen: 'Gezurra dio Allahren etsaia. Behin entzun nion [Ubay bin Ka'ab] esaten; entzun nion Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam esaten: 'Behin Musa Profeta 'Alaihis Salam zutitu zen Bani Israelen aurrean hitzaldi bat emateko'. Horren ondoren, norbaitek galdetu zion; «Oi Musa, nor da lur honen gainean ezagutza gehien duen pertsona?» Musa profetak erantzun zuen: «Ni naiz lur honen gainean ezagutza gehien duen pertsona». Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam-ek esan zuen: Horregatik, Ala-k gogor kritikatu zuen Musa 'Alaihis Salam. Ez baitzuen konturatu lortutako ezagutza Jainkoaren oparia zela. Orduan Ala-k Moisesi errebelatu zion: «Oi Musa, bada nire zerbitzari bat zu baino ezagutza gehiago eta adimentsuagoa duena, eta orain bi itsasoen elkargunean dago». Musa profetak galdetu zuen: «Jauna, nola topa dezaket zure zerbitzaria?» Hark erantzun zuen: «Ekarri arrain bat datila-palmondo hostoekin egindako saski batean. Arraina salto egiten duenean, han egongo da nire zerbitzaria». Orduan, Musa leku hartara joan zen Yusya' bin Nun izeneko ikasle batekin batera. Musa profetak berak arrain bat zeraman datila-palmondo hostoekin egindako saski batean. Biak lekurantz abiatu ziren. Harkaitz handi batera iritsi zirenean, biak lo hartu zuten. Bat-batean, saskiko arraina astindu eta itsasora sartu zen. Profetak (bakea eta bedeinkapenak haren gainean izan daitezela) esan zuen: "Alak arrainak igarotzen zuen ura eutsi dio, tunel bihurtu arte. Arrainak itsasoan zehar bidea egin zuen, eta Musa eta bere dizipulua harrituta geratu ziren ikuskizun paregabearekin. Azkenean, biek bidaia jarraitu zuten egunez eta gauez. Antza denez, Musa profetaren dizipuluak ahaztu egin zitzaion esatea. Goizean, Musa profetak bere dizipuluari esan zion: "Ekarri iezaguzu janaria!". "Bidaiaz nekatuta gaude, benetan". Profetak (bakea eta bedeinkapenak haren gainean izan daitezela) esan zuen: "Bilatzeko agindu zioten lekutik gertu, bere dizipuluak esan zuen: 'Badakizue harkaitz handi batean aterpea bilatzen ari ginela, arrainaren berri ematea ahaztu zitzaidala, eta ezerk ezin zidala ahaztu Satanas izan ezik, eta arraina itsasora joan zen modu oso arraro batean'. Musak esan zuen: "Hori da bilatzen ari ginen lekua". Orduan, biak beren jatorrizko bidera itzuli ziren. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam-ek esan zuen: 'Orduan, biek berriro egin zuten urratsa'. Harkaitz handira iritsi ondoren, oihal batez estalita lo zegoen gizon bat ikusi zuten. Orduan, Musa 'Alaihis Salam profetak agurtu egin zuen. Khidhir profetak Musari galdetu zion: 'Nola dago bakea zure herrialdean?'. Moisesek esan zuen: 'Ni Moises naiz'. Khidhir profeta harrituta geratu zen eta galdetu zuen: 'Israelgo haurren Moises'. Musa profetak erantzun zuen: 'Bai'. Khidhir profetak esan zion Musa; «Egia esan, Alaren ezagutza batzuk jaso dituzu, berak irakatsi dizkizunak, nik ez nekienak, eta nik Alaren ezagutza batzuk jaso ditut, berak irakatsi dizkidanak, zuk ez nekienak». Musak Khidhir bedeinkatzen du; «Jarraitu al zaitzaket, irakatsi zaizun ezagutzaren artean ezagutza zuzena irakatsi ahal izateko?». Khidhir profetak erantzun zuen: «Izan ere, batzuetan ez zara gai eta pazientzia izango nirekin. Nola izan zaitezke pazientzia nahikoa ezagutza ez duzun zerbaitekin?». Moisesek esan zuen: «Jainkoak nahi badu, pertsona pazientziatsua aurkituko nauzu eta ez dizut ezeren aurka egingo». Khidhirrek erantzun zuen: «Nirekin jarraitzen jarraitzen baduzu, ez galdetu ezer nik neuk azaldu arte». Moisesek erantzun zuen: «Ados». Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam-ek esan zuen: «Orduan, Musa eta Khidhir hondartzan zehar ibili ziren. Handik gutxira, txalupa bat igaro zen. Orduan, biek txalupaz ibiltzeko eskatu zuten. Txalupako jendeak Khidhir profeta ondo ezagutzen zuela gertatu zen, beraz, azkenean biak garraiatu zituzten». soldatarik eskatu gabe. Orduan, Khidhir profeta ontziko ohol batera hurbildu eta atera egin zen. Hori ikusita, Musak errieta egin zion eta errieta egin zion; "Hauek dira soldatarik eskatu gabe garraiatu gaituzten pertsonak, baina zergatik egin zenuen zulo bat haien ontzian bidaiariak ito ahal izateko?". Khidhirrek erantzun zuen: "Ez al nizun esan inoiz ez zenuela itxarongo nirekin etortzeko?". Musak modu erakargarrian esan zuen: "Ez zigortu nire arduragabekeriagatik eta ez zamatu nire arazoetan zailtasunik". Handik gutxira, biak ontzitik jaitsi ziren. Kostaldean zehar zihoazela, bat-batean haur txiki bat bere lagunekin jolasean ari zen. Orduan, Khidhir profetak berehala heldu eta eutsi zion - bihurritu - haurraren burua eskuarekin hil arte. Haserre bizian, Musak Khidhir profeta errieta egiten saiatu zen: "Zergatik hil duzu arima errugabe bat, haur horrek inoiz ez badu hil? Izan ere, ekintza gaizto bat egin duzu?". Khidhirrek esan zuen: "Ez al nizun esan ezingo zenuela pazientzia izan nirekin jarraitzeko. Eta hau baino gehiago da..." lehen'. Musak esan zuen: 'Honen ondoren zerbaiti buruz galdetzen badizut, orduan ez didazu uzten zurekin joaten. Egia esan, nahikoa aitzakia eman didazu - barkamena'. Orduan, Musa Profetak eta Khidhirrek beren bidaia jarraitu zuten. Biok herrialde batera iritsi ginenean, biok eskatu genien herrialde horretako jendeari oturuntza bat, baina zoritxarrez, ez ziren gu biok entretenitu nahi izan. Orduan, biek erortzear zegoen etxe-horma bat aurkitu zuten eta Khidhir Profetak berehala zuzendu zuen - konpondu zuen -. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallamek esan zuen: 'Horma okertu egin zen - eskuarekin keinu egiten zuen bitartean - orduan Khidhirrek zuzendu egin zuen'. Musak Khidhirri esan zion: 'Badakizu bisitatzen ari garen herrialdeko jendeak ez gaituela ongi etorri eta entretenitu nahi. Nahi baduzu, etxeko hormak konpontzeko emaitzetatik soldata eskatu beharko zenuke. Azkenean, Khidhirrek esan zuen: 'Hau da nire eta zure arteko bereizketa. Pazientziarik gabe zauden ekintza guztien sekretua esango dizut'. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallamek esan zuen: «Alak eman diezaiola bere errukia eta grazia Musa profetari 'Alaihis Salam. Egia esan, nahiago nuke Musak pazientzia pixka bat gehiago izatea, Musa eta Khidhirren istorioa luzeago kontatu ahal izateko». Ubay bin Ka'abek esan zuen: «Alaren Mezulariak, sallallaahu 'alaihi wasallamek, esan zuen: 'Banaketa gertatu zen Musa arduragabea izateagatik izan zen'». Rasulullah, sallallaahu 'alaihi wasallamek, esan zuen: «Handik gutxira, txori txikia itsasoko ura mokoarekin mokokatzen hasi zen. Orduan, Khidhirrek Musari esan zion: «Egia esan, nire ezagutza, zure ezagutza eta Alagandik lortzen dugun ezagutza txori txiki horrek Ala duen ezagutzaren ozeanoaren zabaleran lortutako itsasoko uraren trago bat bezalakoak dira». [Sa'id bin Zubairrek] esan zuen: «Ibn Abbasek Koraneko bertso bat irakurri zuen, eta honek esan nahi du: 'Haien aurretik, ontzi on guztiak kendu zituen agintari bat zegoen. Ibn Abbasek ere Koraneko bertso bat irakurri zuen, eta honek esan nahi du: 'Khidhir profetak hil zuen mutil txikia infidel bat zen'».