Kisah perjalanan nabi musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan nabi khidr 'alaihissalam
Imam Muslim : 4386حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْقَيْسِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَقَبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى الَّذِي ذَهَبَ يَلْتَمِسُ الْعِلْمَ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أَسَمِعْتَهُ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلَاؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا خَيْرًا وَأَعْلَمَ مِنِّي قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لَا يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلَا أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ فَلَمَّا تَجَاوَزَا { قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا قَالَ فَتَذَكَّرَ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلَاوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمْ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِ { تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا } شَيْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا } قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا } غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْيِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام ذَعْرَةً مُنْكَرَةً { قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا } فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلَا أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا } وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا { فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَ { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ قَالَ { سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ { وَأَمَّا الْغُلَامُ } فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ بِإِسْنَادِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ نَحْوَ حَدِيثِهِ
Esan zidan [Muhammad bin 'Abdul A'laa Al Qais]; Esan zigun [Al Mu'tamir bin Sulaiman At Taimi] [bere aitagandik] [Raqabah-etik] [Abu Ishaq-etik] [Sa'id bin Jubair-etik], esan zuen; galdetu zion [Ibn Abbas-i] Nauf-ek uste zuela ezagutzaren bila joan zen Moises ez zela Israelgo seme-alabei bidalitako Moisesa; Ibn Abbas-ek galdetu zuen: Entzun al duzu hori ere?, Said? Nik erantzun nuen: 'Bai'. Ibn Abbas-ek esan zuen: Nauf-ek gezurra esan du! Esan zigun [Ubay bin Ka'ab-ek], esan zuen; Entzun nion Profeta sallallaahu 'alaihi wasallam-i esaten: 'Moisesek hitzaldi bat eman zuen bere herriaren aurrean, Alaren egunak, bere garaipenak eta probak gogoraraziz, eta esan zuen: 'Ez dakit inor lurrazalean ni ez den adimentsuena denik'. Beraz, Ala subhanahu wata'alak agerian utzi zion Alak bazuela bera baino adimentsuagoa zen zerbitzari bat, Musak esan zuen; Ene Jauna, erakutsi iezadazu, esan zion Ala-k; eraman zurekin arrain gazitu hornidura bat. Azkenean arraina bilatu arte. Orduan Moises joan zen harkaitz batera iritsi zen arte eta ezin izan zuen soka ikusi. Orduan Musa bere lagun hilarekin joan zen soka bila. Baina bat-batean arraina mugitu zen, bere lagunek ikus zezaten. Bere lagunak esan zuen: Musaren atzetik joango naiz arrainaren berri eman arte. Ubay-k esan zuen; orduan lagunak ahaztu egin zuen alde egiten jarraitu zuten arte. Moisesek esan zuen: Izan ere, nekatuta gaude gure bidaiagatik'. Orduan bere lagunak esan zuen: 'Ikusi al gaituzu geldirik, hain zuzen ere, harkaitz handi batean atseden hartzen ari ginela? Izan ere, marrazoa ahaztu zitzaidan eta inork ez zidan ahaztuarazi, Satanek izan ezik'. Orduan biak itzuli ziren, beren jatorrizko urratsei jarraituz, arraina hain azkar ihes egin zuenean, non Musa izutu egin baitzuen eta arrainaren urratsei jarraitu zieten. Moisesek esan zuen: hau da deskribatu didaten lekua. Orduan bilatu zuen eta burua estaltzen zuen oihal bat zeraman norbait aurkitu zuen, etzanda. Musak agurtu egin zuen eta honek erantzun zion aurpegia estaltzen zuen oihal bat kentzen zuen bitartean; «Wa 'alaikum salam, nor zara zu?», esan zuen Moisesek; «Ni Moises naiz». Hark galdetu zuen: «Moises nor?». Moisesek erantzun zuen: «Israelgo Moises». Berriro galdetu zuen: «Zergatik etor zarete hona?». Moisesek erantzun zuen: «Alak eman dizun ezagutza irakatsi diezadazun etorri naiz». Khidhirrek esan zuen: «Izan ere, ez zara inoiz pazientzia izango nirekin. Eta nola izan zaitezke pazientzia nahikoa ezagutza ez duzun zerbaitekin?». Moisesek esan zuen: «Jainkoak nahi badu, pertsona pazientziatsua irudituko zaizue, eta ez dizuet ezeren aurka egingo». Hark esan zuen: «Nirekin jarraitzen baduzue, ez galdetu ezeri buruz, nik neuk azaldu arte». Beraz, biak ibili ziren, harik eta biak txalupara igo zirenean, Khidhrek zulo bat egin zuen arte. Ubayk esan zuen: «Khidr-ek nahita egin zuen zulo bat». Musak esan zuen: «Zergatik egin zenuen zulo bat txalupan, eta bidaiariak ito ziren?». Egia esan, akats handia egin duzue. Hark -Khidr-ek- esan zuen: «Ez al dizut esan: 'Inoiz ez duzu pazientziarik izango nirekin?'. Musak esan zuen: «Ez zigortu nire ahanzturagatik eta ez zamatu nire gaietan zailtasunik». Biak ibili ziren kostaldean jolasean ari ziren haur batzuengana iritsi ziren arte, orduan haietako bati azkar hurbildu eta hil egin zuen. Musa harrituta geratu zen eta esan zuen: «Zergatik hil duzu inor hil ez duen arima garbi bat? Egia esan, zerbait gaizki egin duzue». Khidr-ek esan zuen: «Ez al dizut esan ez zenuela pazientziarik izango nirekin?». Musa lotsatuta geratu zen eta esan zuen: «Honen ondoren zerbaiti buruz galdetzen badizuet, ez nazazue zuekin eduki, egia esan aitzakia nahikoa eman didazue». Beraz, biak ibili ziren; beraz, biak herrialde bateko jendearengana iritsi zirenean, herrialde horretako jendeak entretenimendua eskatu zuten, baina herrialde horretako jendeak ez zituen entretenitu nahi, orduan biek etxeen hormak ia erortzen ari zirela ikusi zuten, beraz, Khidr-ek hormak eraiki zituen. Musak esan zuen: «Nahi izan bazenu, ordainsaria hartuko zenukete horregatik». Khidhr-ek esan zuen Musaren arropak eusten zizkiola: «Hau da nire eta zuen arteko bereizketa, esango dizuet jasan ezin dituzuen egintzen helburua. Arkari dagokionez, itsasoan lan egiten zuten pertsona pobreena zen, eta arka suntsitzea nuen helburu, haien aurrean errege bat zegoelako, arka guztiak hartzen zituena. Beraz, erregea pasatzen zenean, arka egoera kaltetuan aurkitzen zuen, beraz, ez zuten hartu eta dena seguru zegoen, eta ondoren egurrarekin konpondu zezaketen. Eta haur horri dagokionez, sinesgaitza izateko patua izan du, bere gurasoak jende jainkotiarra diren bitartean, hazten denean gurasoak akatsera eta sinesgaitzera bultzatuko ditu. Eta nahi dugu Alak beste haur batzuekin ordezkatzea, zeinen garbitasuna haur hori baino hobea den eta maitasun sakonagoa -beren amarekiko eta aitarekiko-». Etxeko hormari dagokionez, hiriko bi umezurtzena zen, eta azpian altxor bat zegoen bientzat gordeta, aita gizon jainkotiarra zen bitartean, beraz, zure Jaunak nahi izan zuen heldutasunera iristea eta aurrezkiak ateratzea, zure Jaunaren erruki gisa. Eta esan digu ['Abdullah bin 'Abdur Rahman Ad Darimi]; jakinarazi digu [Muhammad bin Yusuf]; Era berean, beste bide batetik kontatu da, Eta esan digu ['Abad bin Humaid]; jakinarazi dizkigu ['Ubaidullah bin Musa] biak [Israeletik] [Abu Ishaq]-engandik sanad At Taimirekin Abu Ishaq-engandik antzeko Hadith batekin.