Hadisi
Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 119حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
y’a fɔ an ye [‘Abdullah bin Muhammad] ko, a y’a fɔ an ye [Sufyan] y’a fɔ an ye [‘Amru] ko, a y’a fɔ n ye [Sa’id bin Jubair] ko, n y’a fɔ [Ibn ‘Abbas] ye, ‘Tiɲɛ na Nauf Al Bakali b’a miiri ko Musa tun tɛ Bani Israɛl ka Musa ye, nka Musa wɛrɛ tun don’. Ibn Abbas y’a fɔ o kɔfɛ ko: ‘Allah jugu bɛ nkalon tigɛ, tiɲɛ na [Ubay bin Ka’b] ye lakali kɛ an ye ka bɔ kira sallallaahu alahi wasallam fɛ ko: ‘Allah ka kira Musa jɔlen tora Bani Isra’il ɲɛkɔrɔ ka waajuli kɛ, o kɔfɛ, a ɲininkara ko: ‘Jɔn ye mɔgɔ hakilitigi ye?’. Musa y'a jaabi ko : 'Ne ye'. O la Allah Ta'ala y'a kɔrɔfɔ bawo dɔnniya ma di a ma o ko la. O kɔ, Allah Ta'ala y'a Jira a la ko: 'Baarakɛla dɔ bɛ ne ka baarakɛlaw cɛma min bɛ balo kɔgɔji fla ninnu ka ɲɔgɔn sɔrɔyɔrɔ la min hakili ka bon n'i ye'. O kɛlen, Musa ko : 'E Rab, ne bɛ se k'a kunbɛn cogo di?' O la, a fɔra a ye ko: ‘I ka na ni jɛgɛ ye segi kɔnɔ, n’i bɔnɛna a la, o tuma na, o de ye bilasirali ye.’ O kɔ, Musa taara n’a ka baarakɛla ye min tɔgɔ ye ko Yusya’ bin Nun, u fila bɛɛ ye jɛgɛ ta segi kɔnɔ fo ka se faraba dɔ la. O kɔ, u fila bɛɛ y'u kunkolo da farakurun kan ka sunɔgɔ. O kɛlen, jɛgɛ bɔra segi la - jɛgɛ y'i pan ka taa kɔgɔji la - ' -Qs. Al Kahfi: 61- ye. O ko ye Musa n’a ka kalanden kabakoya, o de la u tora u ka taama su ni tile tɔ la. Fo don dɔ sɔgɔma Musa y'a fɔ a ka baarakɛla ye ko : '-Na n'an ka dumuni ye an ye, tiɲɛ na, an sɛgɛnna an ka taama na- ' -Qs. Al Kahfi ye 62-. Musa ma sɛgɛn fo a sera yɔrɔ la i ko a fɔra cogo min na. O la, a ka kalanden y'a fɔ a ye ko: -I b'a dɔn tuma min na an ye dogoyɔrɔ ɲini farakurun kan wa? Tiɲɛ na, n ɲinɛna ka jɛgɛ kofɔ. Wa mɔgɔ si tɛ ɲinɛ ne kɔ fo Sitanɛ- ' -Qs. Al Kahfi: 63- ye. Musa o kɔ, a ko : '-An bɛ yɔrɔ min ɲini, o de don. O kɔ fɛ, u fla seginna ka tugu u sen fɔlɔw kɔ- ' -Qs. Al Kahf: 64- ye. U fila sera fara la tuma min na, u ye cɛ dɔ sɔrɔ, finimugu belebeleba don. Musa y'a fo. Khidlir y'a fɔ o kɔfɛ ko : 'I bɛ foli kɛ cogo di i ka yɔrɔ la?' Musa y'a jaabi ko: 'Ne ye Musa ye'. Khidlir ye ɲininkali kɛ ka segin a kan ko : 'Musa Bani Isra'il?' Musa y'a jaabi ko : 'Ɔwɔ'. Musa y'a fɔ o kɔfɛ ko : '-Ne bɛ se ka tugu i kɔ walasa i ka dɔnniya ɲuman kalan ne la dɔnniya minnu kalanna i ye wa?-' Khidlir y'a jaabi ko : 'Tiɲɛ na, i tɛna se ka muɲu Ne kɔrɔ abada-' -Qs. Al Kahf: 66-67- ye. Khidlir y'a fɔ ka t'a fɛ k'a fɔ ko: 'E Musa, dɔnniya bɛ ne la ka bɔ Allah ka dɔnniya la, a ye min kalan ne la, i tɛ min dɔn, wa i fana ye dɔnniya sɔrɔ, a ye min kalan, ne fana tɛ min dɔn'. Musa ko : '-Ni Ala b'a fɛ, i na ne sɔrɔ muɲubaga ye, wa ne tɛna i kɛlɛ ko si la-' -Qs. Al Kahf: 69- ye. O la, u fila taamana kɔgɔjida la k’a sɔrɔ kurun si tun tɛ u si fɛ, o kɔfɛ kurun dɔ tɛmɛna. U ye baro kɛ walisa kurun kɔnɔ mɔgɔw ka taa n’u fila bɛɛ ye. Komin Khidlir tun dɔnna, u y’u fila bɛɛ ta k’a sɔrɔ u ma wari sara. O kɔfɛ, kɔnɔnin dɔ nana, a sigilen tun bɛ kurun kɛrɛ fɛ ka kɔgɔji ji sɔgɔ walasa ka min ni sɔgɔli kelen walima fila ye. O kɔfɛ, Khidlir y’a fɔ ko : ‘E Musa, ne ka dɔnniya n’i ka dɔnniya n’i y’a suma ni Allah ka dɔnniya ye, o tɛ fosi ye ni kɔnɔnin in peck tɛ kɔgɔji ji la’. O kɔfɛ, Khidlir ye kurunba ta ni laɲini ye k’a kari. Musa ko : 'U nana n'an ye fu, nka mun na i y'a tiɲɛ ka mɔbili bolilaw su ji la?' Khidlir ko : '-Ne m'a fɔ ko : 'Tiɲɛ na i tɛna muɲu ne kɔrɔ abada-' Musa y'a jaabi ko : '-I kana ne ɲangi ne ka ɲinɛni ko la ani i kana ne doni ni gɛlɛya si ye ne ka kow la-' -Qs. Al Kahf: 72-73- ye ɲɔgɔn sɔrɔ. O ko fɔlɔ kɛra bawo Musa ɲinɛna o kɔ. O kɛlen, u fla Bɔra yen fo u ye denmisɛnnin dɔ Sɔrɔ min tùn bɛ tulon Kɛ n'a teri fla ye. O kɔfɛ, Khidlir ye den kunkolo minɛ, k’a kɔrɔta k’a bugɔ fo ka sa. O la Musa y'a ɲininka ko : '-Mun na i bɛ ni saniyalen faga, a tɛ kɛ k'a sababu kɛ a ye mɔgɔ wɛrɛ faga?-' -Qs. Al Kahf: 74- ye. Khidlir y'a jaabi ko : '-Ne m'a fɔ i ye, ko tiɲɛ na i tɛna se ka muɲu ne kɔrɔ wa?- ' -Qs. Al Kahf: 75- ye. Ibn Uyainah ko nin ye dantigɛli ye. '-O la, u fila taamana fo n'u sera jamana dɔ mɔgɔw ma, u y'a ɲini ka ɲɛnajɛ kɛ o jamana mɔgɔw fɛ, nka o jamana mɔgɔw tun t'a fɛ k'u ɲɛnajɛ. O kɔ, u fla y'a Sɔrɔ ko so kogo bɛ ɲini ka Bìn. O la, Khidlir ye kogo- ' -Qs. Al Kahf: 77- ye. Rasulullah y’a ka maana tɛmɛ ko: ‘Khidlir y’o kɛ n’a yɛrɛ bolo ye. O tuma Musa ko : '-n'i b'a fɛ, i bɛna sara ta o la tiɲɛ na. Khidlir y'a jaabi ko : 'Nin ye farali waati ye ne ni e cɛ-' -Qs. Al Kahf: 77-78- ye baara kɛ. Nabila sallallaahu alahi wasallam ko: Allah ka hinɛ Musa la. An jigi b’a kan tiɲɛ na ko Musa bɛ se ka muɲu walisa an ka se ka maana caman mɛn u fila ko la.’