Kisah perjalanan nabi musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan nabi khidr 'alaihissalam

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا

Дийцина тхуна [ӀабдуллахӀ бин Мухьаммада] аьлла, дийцина тхуна [Суфьяна] дийцина тхуна [Ӏамру] аьлла, дийцина соьга [СаӀид бин Джубайра] аьлла, ас [Ибн Ӏаббасе] элира: «Бакъдерг аьлча, Науф Аль Бакалига хета, Муса Бани Муса вацара, амма Мусара анотер хилла». ТӀаккха Ибн Ӏаббаса аьлла: «АллахӀан мостагӀ харцлуьйш ву, баккъалла а [Убай бин КаӀба] вайга дийцина Пайхамарера саллаллахӀу ӀалайхӀи васаллам: «АллахӀан пайхамар Муса Бани Исраилна хьалха хӀоьттира хьехам беш, тӀаккха цуьнга хаьттира: «Уггаре а хьекъале стаг мила ву?». Мусас жоп делира: «Со ву». Цундела АллахӀа ТаӀала бехк баьккхира цунна, цунах лаьцна шена Ӏилма ца делла дела. ТӀаккха АллахӀа ТаӀала вахьйу дина цуьнга: «Сан лайшна юкъахь цхьа лай ву, ши хӀорд вовшахкхеттачу меттехь вехаш, хьол хьекъал долуш». ТӀаккха Мусас элира: «ХӀай Рабб, со цунна дуьхьал муха вала веза?». Цундела аьлла цуьнга: «ЧӀерий тӀорказ чохь схьадахьа, нагахь санна хьан чӀерий дайахь, тӀаккха иза нисдар ду». ТӀаккха Муса шен ялхочуьнца Юсяъ бин Нунца новкъавелира, ткъа цу шиммо тӀорказшкахь чӀерий дӀакхоьхьура, цхьана боккхачу тӀулгана тӀекхаччалц. ТӀаккха ший а, тӀулга тӀе кортош а диллина, дӀавижира. ТӀаккха чӀара цу тӀорказ чуьра арабелира -тӀаккха чӀара хьала а кхоьссина, хӀорда чу некъ бира-' -Qs. Аль-Кахф: 61-. Оцу хиламо Муса а, цуьнан мурдаш а цецбаьхна, цундела цу шиннан некъ дӀабаьхьира йисинчу буса а, дийнахь а. Цхьана Ӏуьйранна Мусас шен ялхочуьнга элира: «Тхан юург схьаяхьа кхуза, баккъалла а тхо некъах кӀадделла-» -С. Аль-Кахф: 62-. Мусана омра ма-дарра ша ваха везачу метте кхаьчначул тӀаьхьа бен, кӀад ца хетара. Цундела цуьнан мурдо элира цуьнга: «Хьуна хаьий, вай хьалха тӀулга тӀехь тховкӀело маца лехна? Ма-дарра аьлча, чӀерий дийца дицделла суна. Ткъа со цхьаммо а виц ца во, шайтӀа бен-' -Qs. Аль-Кахф: 63-. Мусас тӀаккха элира: —Иза ю-кх вай лоьхуш йолу меттиг. ТӀаккха и шиъ юхавирзира, шайн юьхьанца хиллачу ларашна тӀаьхьа- ' -Qs. Аль-Кахф: 64-. И шиъ тӀулга тӀе кхаьчча, шуьйра бедарш йоьхна цхьа стаг карийра царна. Мусас салам делира цуьнга. Хидлира тӀаккха элира: «Хьайн меттехь салам муха ло ахь?» Мусас жоп делира: «Со Муса ву». Хидлира юха а хаьттира: «Муса Бани Исраил?» Мусас жоп делира: «ХӀаъ». Мусас тӀаккха элира: «Со хьуна тӀаьхьахӀотта мегар дуй, хьайна Ӏамийначу Ӏилманашна юкъахь нийса Ӏилма ахь суна Ӏаморхьама?-» Хидлира жоп делира: «Бакъдерг аьлча, хьан цкъа а ницкъ кхочур бац Соьца собаре хила-' -С. Аль-Кахф: 66-67-. Хидлира кхидӀа а элира: «ХӀай Муса, АллахӀан Ӏилманах Ӏилма ду сан, Цо суна Ӏамийна долу, хьуна ца девзаш долу, ткъа хьуна а ду Цо Ӏамийна долу Ӏилма, суна а ца девзаш долу». Мусас аьлла: '-Дала мукъ лахь, суна собаре стаг карор ву хьуна, цхьана а гӀуллакхехь со хьуна дуьхьал вер вац-' -С. Аль-Кахф: 69-. Цундела и шиъ хийистехь лелаш вара, цхьаннан а хинкема доцуш, тӀаккха кема чекхделира. Кеман тӀехь болчара и шиъ дӀавигийтархьама, къамелаш дира цара. Хидлир мила ву къастийна хиларна, ахча а ца луш, ший а дӀавигира цара. ТӀаккха цхьана-шина хьаьжкӀашца мала хӀордан хи хьаькхна, кеманан агӀор охьахиъна жима олхазар схьадеара. ХӀидлира тӀаккха элира: «ХӀай Муса, сан Ӏилма а, хьан Ӏилма а, АллахӀан Ӏилманца дуьстича, хӀордан хи чохь оцу олхазаран хьаьжкӀаш санна бен кхин хӀума дац». ТӀаккха Хидлира леррина боданан планка схьа а эцна, иза йохийра. Мусас элира: «Тхо эрна далийна цара, амма некъахой хи чу бахийта хӀунда йохийна ахь иза?». Хидлира элира: «Ас ца элира: «Бакъдолуш, ахь цкъа а собаре дийр дац соьца-» Мусас жоп делира: «Сан вицваларан таӀзар ма дехьа суна, суна тӀехь дукъ а ма диллалахь». ани со сан гӀуллакхашкахь хала хӀума долуш- ' -Къс. Аль-Кахф: 72-73-. И дуьххьарлера хилам Мусана вицвелла хиларна хилла. ТӀаккха и шиъ дӀавахара, шен шина накъостаца ловзуш долу жима бер дуьхьалкхетталц. Хидлира тӀаккха беран корта схьа а лаьцна, хьала а айбина, дӀа а хьаькхна, вийна. Цундела Мусас хаьттира: '-Цо кхин стаг вийна аьлла а доцуш, цӀена са хӀунда дойу ахь?-' -Хь. Аль-Кахф: 74-. Хидлира жоп делира: '-Ас ца элира хьоьга, бакъдерг аьлча, хьан ницкъ кхочур бац соьца собаре хила?- ' -С. Аль-Кахф: 75-. Ибн Ӏуйайната аьлла: «ХӀара тӀечӀагӀдар ду». '-Иштта лелаш хилла и шиъ, цхьана махкарчу нахана тӀекхаччалц, цу махкарчу наха шайн хьошалла дахьар дехна, амма цу махкарчу нахана шайна хьошалла дан ца лиира. ТӀаккха цу шинна карийра цу цӀийнан пен боха герга хилар. Цундела Хидлира стенгахь дӀахӀоттийра- ' -Qs. Аль-Кахф: 77-. РасулуллахӀа шен дийцар кхидӀа а дийцира: — Хидлира шен куьйга дина иза. ТӀаккха Мусас элира: «Хьайна лаахь, шеко йоцуш, цунах ял оьцур ю ахь». Хидлира жоп делира: «ХӀара суна а, хьуна а юкъахь дӀасакъастаран мӀаьрго ю-» -С. Ал-Кахф: 77-78-. Пайхамара саллаллахӀу ӀалайхӀи ва саллам аьлла: «АллахӀа къинхетам бойла Мусах». Тхо чӀогӀа сатуьйсу, Мусас собаре хиларе, цу шиннах лаьцна дуккха а дийцарш тхуна хезийтархьама».