Hadith Representative
Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 119حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
Cuɛ kɔn jiök ['Abdullah bin Muɣammad] cuɛ wee, cuɛ kɔn la̱r [Thufyan] cuɛ kɔn la̱r ['Amru] cuɛ wee, cuɛ ɣä jiök [Tha̱id bin Jubair] cuɛ wee,Ɣän cä lar kä [Ibn 'Abbath], 'Ɛpuc Nauf Al Bakali carɛ jɛ ɛn ɣöö Mutha /ciɛɛ Mutha duŋ Bani Ɛthɛra'. Ibn Abbas cuɛ wee, ''Ji̱ tɛ̈r Allah ɛ kac, kɛ thuɔ̱k [Ubay bin Ka'b] cɛ ruac ɛmɛ lat kä kɔn kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Muthɛ gök Allah cuɛ cuɔ̱ŋ nhiam Bani I̱thra'il lätdɛ ruac, kɛ kɔrɛ cua jɛ thiec: 'Ɛŋa mi ŋäc ŋɔak ɛlɔ̱ŋ?' Cu Muthɛ ɛ loc i̱: 'Ɛ ɣän'. Kä ɛnɔ cu Allah Ta'ala jɛ luek kɛ ɣöö /ka̱nɛ moc ŋäc kɛ kui̱dɛ. Kä cu Allah Ta'ala ɛ nyuɔ̱th jɛ i̱: 'Tëëkɛ läät rɛy läätni̱kä mi̱ cieŋ gua̱a̱th in mat yiëër da̱ŋ rɛw thi̱n mi̱ pɛl ni̱ jɛn kä ji̱'. Kä cu Muthɛ wee i̱, ‘Ɣɔ̱ɔ̱n Rab, dëë jɛ jek i̱di?’ Ɛ jɛn cua jɛ jiök i̱: ‘Nöŋni rɛc rɛy thaak, mi ci rɛc bath, kɛ kɔrɛ ɛ jɛn bo̱o̱th’. Kä cu Musa jiɛɛn kɛnɛ läätdɛ, Yuthya' bin Nun, kä cu kɛn da̱ŋ rɛw rɛc kap rɛy thaakni̱ amäni mëë cukɛ cop wi̱i̱ pa̱a̱m mi di̱i̱t. Kä cu kɛn da̱ŋ rɛw wuɔ̱thkiɛn la̱th wi̱i̱ pa̱a̱m kä cukɛ niɛɛn. Kä cu rɛc ben raar rɛy thaak -kä cu rɛc rɔ̱ yuɔr piny kä cuɛ duɔ̱ɔ̱pdɛ naŋ rɛy yiëër-' -Qs. Al Kaɣp: 61-. Min ci tuɔɔk ɛmɛ cu Muthɛ kɛnɛ ji̱ kɔaarɛ jakä ga̱a̱c ɛlɔ̱ŋ, kä cu kɛn da̱ŋ rɛw ŋot kɛ ja̱l kɛ wäär kɛnɛ cäŋdäär. Amäni cäŋ kɛl kɛ runwaŋ cu Muthɛ läätdɛ jiök i̱, '-Bër mi̱ethda ɛn wa̱nɛ mɛ, kɛ thuɔ̱k cakɔ dak kɛ ja̱l-' -Qs. Al Kaɣp: 62-. /Ke̱n Muthɛ cuuc ɛ ni mëë cɛ cop gua̱a̱th in bɛ wä thi̱n ce̱tkɛ min ca la̱r jɛ. Kä cu raan kɔaarɛ jɛ jiök i̱: ‘-Ji̱n ŋäci jɛ ɛn ɣöö cakɔ gua̱a̱th mi cakɔ rɔ̱ gaŋ rɛy päämni kɛ nhiam? Kɛ thuɔ̱k, cä pa̱l ruëëc ɛn ɣöö bä ji̱ la̱r ruac kɛ kui̱ rɛc. Kä thilɛ ram mi ci ɣä pa̱l ruëëc ɛ ni Cɛy-tan-' -Qs. Al Kaɣp: 63-. Cu Musa wee: '-Ɛ jɛn gua̱a̱th in görnɛ. Kä cu kɛn da̱ŋ rɛw luny jɔk kɛ ɣöö ba ciökkiɛn tëë nhiam guɔ̱ɔ̱r- ' -Qs. Al Kaɣp: 64-. Mëë ci kɛn da̱ŋ rɛw cop pa̱a̱m, cukɛ wut mi ciɛŋ bi̱i̱y mi bäär jek. Cu Muthɛ jɛ ner. Cu Khidlir ɛ jiök i̱, 'Ji̱n deri jɛ la̱r tɛ̈th lɔaac i̱di gua̱a̱thdu?' Cu Muthɛ jɛ loc i̱, ‘Ɛ ɣän Muthɛ’. Cu Khidlir ɛ thiec i̱, ''Mutha Bani̱ I̱thɛruɛl?'' Cu Muthɛ ɛ loc i̱, ''Ɣɔ̱ɔ̱n'. Musa cuɛ wee: '-Ɣän bä ji̱ guɔ̱ɔ̱r kɛ ɣöö bi ɣä ŋi̱eec kɛ ŋäc ŋɔaani̱ tin thuɔ̱ɔ̱k rɛy ŋäcä ŋɔaani̱ tin ca ŋi̱eec kɛ ji̱?-' Cu Khidlir ɛ loc: 'Ɛpuc, /ciɛ ji̱n bi met tekɛ nhök kɛ ɣä-' -Qs. Al Kaɣp: 66-67-. Khidlir cuɛ ŋot kɛ mi̱ wëë i̱, 'Ɣɔ̱ɔ̱n Musa, ɣän ta̱a̱kɛ ŋäc mi̱ bä kä ŋäc Allah min cɛ ŋi̱eec ɣä min /ciɛ ŋäcdu, kä ji̱n bä tekɛ ŋäc mi̱ cɛ ŋi̱eec min /cä ŋäc bä'. Cu Musa ɛ jiök: '-Mi go̱o̱r Kuoth ɛ, bi ɣä jek ɛ la ram mi tekɛ nhök, kä /cä ji̱ bi lo̱k kɛ kui̱ kä duɔ̱ɔ̱r-' -Qs. Al Kaɣp: 69-. Kä ɛnɔ cu kɛn da̱ŋ rɛw ja̱l wi̱i̱ yiëër a thilɛ ram kɛl kä kɛ mi tekɛ riey, kɛ kɔrɛ cu riey wä kɛ wä. Cukɛ ruac kɛ ɣöö bi nɛy tin te rɛy ria̱a̱y kɛ naŋ kɛn da̱ŋ rɛw. Kɛ ɣöö ca Khidlir ŋa̱c, cukɛ kɛn da̱ŋ rɛw naŋ a thilɛ yio̱w ti ca thöp. Kä cu dit mi tɔt ben mi cu nyuur gekä ria̱a̱y mi ŋot kɛ mi̱ pɛ̈thɛ pi̱w yiëër kɛ ɣöö bɛ wä math kɛ pɛ̈th kɛl kiɛ rɛw. Khidlir cuɛ wee, 'Ɣɔ̱ɔ̱n Musa, ŋäcdä kɛnɛ ŋäcdu mi̱ ca pa̱a̱r kɛ ŋäc Allah /thiɛlɛ mi̱ dɔ̱ŋ mi̱ cäät kɛ pek diit ɛmɛ rɛy pi̱i̱ni̱ yiëër'. Kä cu Khidlir thok ria̱a̱y ka̱n kɛ ca̱rɛ kä cuɛ jɛ däk. Cu Muthɛ wee, 'Cikɛ kɔn nööŋ ɛ thil luɔt, duŋdɛ ɣöö ɛŋu ci jɛ däk kɛ ɣöö bi nɛy tin te rɛy ria̱a̱y kulɛ li̱w?' Cu Khidlir ɛ lar: '-/Ka̱n jɛ lar i̱, 'Ɛpuc /ciɛ ji̱n bi met tekɛ päl piny kɛ ɣä-' Cu Muthɛ ɛ loc: '-/Cu ɣä moc kɛ duer kɛ kui̱ palädä kä /cu ɣä moc kɛ riɛk. ani ɣä kɛ duɔ̱ɔ̱r mi̱ bɛc rɛy lätni̱kä- ' -Qs. Al Kaɣp: 72-73-. Min nhiam ɛmɛ ɛ ɣöö ci Muthɛ jɛ pa̱l ruëëc. Kɛ kɔrɛ cu kɛn da̱ŋ rɛw jiɛɛn amäni mëë cikɛ röm kɛ gat mi tɔt mi ŋar kɛnɛ mäthnikɛ da̱ŋrɛw. Cu Khidlir wi̱c gatdä käp, cuɛ jɛ kap nhial kä cuɛ jɛ moc kɛ buɔ̱t. Kä cu Muthɛ thiec: '-Ɛŋu näkni yiëë mi wic wic, /ciɛ ɣöö cɛ raan dɔ̱diɛn näk?-' -Qs. Al Kaɣp: 74-. Cu Khidlir ɛ loc i̱: '-/Ka̱n jɛ la̱r ji̱, ɛn ɣöö kɛ thuɔ̱k /ciɛ ji̱n bi tekɛ nhök kɛ ɣä?- ' -Qs. Al Kaɣp: 75-. Ibn 'Uyainah cuɛ wee, 'Nɛmɛ ɛ mi̱ ca ŋa̱c. '-Kä cu kɛn da̱ŋ rɛw wä ja̱l amäni mëë cikɛ cop kä nɛy tin te rɛy wec mi dɔ̱ŋ, cukɛ thiec ɛn ɣöö ba kɛ nyuɔ̱ɔ̱r ɛ ji̱ wec ɛmɔ, duŋdɛ ɣöö /ken ji̱ wec ɛmɔ kɛ nhɔk. Kä cu kɛn da̱ŋ rɛw ɛ jek ɛn ɣöö ci kal duëël thia̱k kɛ ɣöö bɛ tɛɛth. Kä cu Khidlir pa̱ny yiath piny- ' -Qs. Al Kaɣp: 77-. Rasulullah cuɛ ruacdɛ ŋot kɛ mi̱ latdɛ i̱: ‘Khidlir cuɛ jɛ la̱t kɛ tetkɛ. Kä cu Musa wee, '-Mi go̱o̱ri jɛ, biɛ jek ɛn ɣöö biɛ thöp. Cu Khidlir ɛ loc i̱, 'Nɛmɛ ɛ jɛn gua̱a̱th in ci̱ ɣä da̱a̱k kamdä kɛnɛ ji̱-' -Qs. Al Kaɣp: 77-78-. Kä cu göök Kuɔth ɛ lar i̱: 'A Kuoth tekɛ kɔ̱a̱c lɔaac kɛ Muthɛ. Ɣän ŋa̱thä jɛ ɛlɔ̱ŋ ɛn ɣöö bi Muthɛ tekɛ päl piny kɛ ɣöö bakɔ ruaacni ti ŋuan liŋ kɛ kui̱diɛn da̱ŋ rɛw.’