Kisah perjalanan nabi musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan nabi khidr 'alaihissalam
Imam Ahmad : 20197حَدَّثَنِي أَبُو عُثْمَانَ عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو يَعْنِي ابْنَ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الشَّامِيَّ يَزْعُمُ أَوْ يَقُولُ لَيْسَ مُوسَى صَاحِبَ خَضِرٍ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ خَطِيبًا فَقَالُوا لَهُ مَنْ أَعْلَمُ النَّاسِ قَالَ أَنَا فَأَوْحَى اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِلَيْهِ أَنَّ لِي عَبْدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ رَبِّ فَأَرِنِيهِ قَالَ قِيلَ تَأْخُذُ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُمَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ قَالَ فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ وَجَعَلَ هُوَ وَصَاحِبُهُ يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ رَقَدَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ فَوَقَعَ فِي الْبَحْرِ فَحَبَسَ اللَّهُ عَلَيْهِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَاضْطَرَبَ الْمَاءُ فَاسْتَيْقَظَ مُوسَى فَقَالَ لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } وَلَمْ يُصِبْ النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الَّذِي أَمَرَهُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بِهِ قَالَ فَقَالَ { أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ } { فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَجَعَلَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا قَالَ أَمْسَكَ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ عَلَيْهِ مِثْلُ الطَّاقِ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَكَانَ لِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام عَجَبًا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى عَلَيْهِ ثَوْبٌ فَسَلَّمَ مُوسَى عَلَيْهِ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ { أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا } قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَا تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ فَمَرَّتْ سَفِينَةٌ فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحُمِلَ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمْ يُعْجِبْهُ وَنَظَرَ فِي السَّفِينَةِ فَأَخَذَ الْقَدُومَ يُرِيدُ أَنْ يَكْسِرَ مِنْهَا لَوْحًا فَقَالَ حُمِلْنَا بِغَيْرِ نَوْلٍ وَتُرِيدُ أَنْ تَخْرُقَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا { قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ إِنِّي نَسِيتُ وَجَاءَ عُصْفُورٌ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ قَالَ الْخَضِرُ مَا يُنْقِصُ عِلْمِي وَلَا عِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ تَعَالَى إِلَّا كَمَا يُنْقِصُ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ هَذَا الْبَحْرِ فَانْطَلَقَا حَتَّى أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَرَأَى غُلَامًا فَأَخَذَ رَأْسَهُ فَانْتَزَعَهُ فَقَالَ { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ سُفْيَانُ قَالَ عَمْرٌو وَهَذِهِ أَشَدُّ مِنْ الْأُولَى قَالَ فَانْطَلَقَا فَإِذَا جِدَارٌ يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ وَأَرَانَا سُفْيَانُ بِيَدَيْهِ فَرَفَعَ يَدَيْهِ هَكَذَا رَفْعًا فَوَضَعَ رَاحَتَيْهِ فَرَفَعَهُمَا بِبَطْنِ كَفَّيْهِ رَفْعًا فَقَالَ { لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَانَتْ الْأُولَى نِسْيَانًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوْ كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِ حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا } حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا الْجِدَارُ يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ بِيَدِهِ فَرَفَعَهُمَا رَفْعًا حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنِي سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ إِمْلَاءً عَلَيَّ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبِي كَتَبْتُهُ عَنْ بَهْزٍ وَابْنِ عُيَيْنَةَ حَتَّى أَنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِصَاحِبِ الْخَضِرِ قَالَ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ قَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ قَالَ بَلْ عَبْدٌ لِي عِنْدَ مَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ خُذْ حُوتًا فَاجْعَلْهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلِقْ فَحَيْثُمَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ مُوسَى وَمَعَهُ فَتَاهُ يَمْشِيَانِ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَرَقَدَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ فَخَرَجَ فَوَقَعَ فِي الْبَحْرِ فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ مِثْلَ الطَّاقِ وَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَقَالَ سُفْيَانُ فَعَقَدَ الْإِبْهَامَ وَالسَّبَّابَةَ وَفَرَّجَ بَيْنَهُمَا قَالَ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الْغَدِ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يَجِدْ النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أُمِرَ { قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا قَالَ وَكَانَ لِمُوسَى أَثَرُ الْحُوتِ عَجَبًا وَلِلْحُوتِ سَرَبًا فَذَكَرَ الْحَدِيثَ
Esan didate [Abu Uthman Amru bin Muhammad bin Bukair An Naqid] esan digu [Sufyan bin Uyainah] [Amru bin Dinar] [Sa'id bin Jubair]-ekoa: "Galdetu nion [Ibnu Abbas]: "Nauf Asy Syami-k uste du Moises, Hidlirren laguna, ez zela Israelgo seme-alabak Musaren laguna?" Ibn Abbasek orduan erantzun zuen: 'Nauf Allahren etsaiak gezurra esan du. [Ubay bin Ka'b] sallallahu 'alaihi wasallam Profetatik esan zidan Musa sallallaahu 'alaihi wasallam zutik eta predikatu zuela Israelgo seme-alaben aurrean, galdetu zuten: 'Nor da pertsonarik argiena?' Musak erantzun zion: «Ni naiz». Beraz, Allah Subhaanahu wa Ta'ala-k agerian utzi zion Ala bera baino adimentsuagoa zen zerbitzari bat zuela, Musak esan zuen orduan: "Oi, ene Rabb, erakutsi iezadazu". Ibn Abbasek esan zuen: "Gero esan zioten Musari: "Hartu arraina eta jarri saskian, zuregandik desagertzen den tokian, hor egongo da". Ibn Abbasek istorioa jarraitu zuen: «Gero Musak arraina hartu eta saski batean sartu zuen, ondoren bera eta lagun bat hondartzatik ibili ziren zelai zabal batekin topo egin zuten arte. Moises lo egin zuen orduan, saskian zeuden arrainak itsasora erori arte borrokatu ziren bitartean. jarraitu korronteari eta ur orroei. Orduan Musa lotik esnatu eta bere lagunari -zerbitzari- esan zion: '-Ekar ezazu hona gure janaria; izan ere, nekatuta sentitzen gara gure bidaia dela eta-' -Qs. Al Kahf: 62-. Eta Musa ez zen nekatuta sentitu Allah Tabaaraka Wa Ta'ala'k agindu bezala lekua igaro arte. Ibn Abbasek jarraitu zuen istorioa: "Orduan Musak esan zuen: "-Ba al zenekien harkaitzean aterpe bila geundela, benetan ahaztu zitzaidala -kontatzea- arraina eta inor ez zitzaidala ahaztu satanas izan ezik... Orduan biak itzuli ziren, beren jatorrizko urratsei jarraituz-' -Qs. Al Kahf: 63-64-. Orduan, biek euren jatorrizko pausoak jarraitu zituzten, arrainak itsasorako bidea aurkitzeko jauzi egiten zuen bitartean». Ibn Abbasek bere istorioa jarraitu zuen: «Etxearen teilatua zirudien itsasoko ur indartsuak blokeatu zuen, beraz, arraina itsasora joan zen. Honek Moises harritu zuen eta harkaitz handi batera iritsi zen. Eta han gizon bat zegoela burua estaltzen zuen oihal bat jantzita, Musak agurtzeko eskua luzatu zion eta hark erantzun zion: "Salbazioa zure lurrean dago". Moisesek esan zuen: «Ni naiz Moises». Gizonak galdetu zion: «Israelgo Moises?». Musak erantzun zion: 'Bai, '-Jarraitu zaitut, irakatsi dizkidazuen ezagutzaren artean ezagutza zuzena irakasteko?' -Qs. Al Kahf: 66-. Gizonak erantzun zion: «Oi, Musa, ezagutzen ez duzun Allah Tabaraka Wa Ta'ala ezagutzen dut. Eta Allahk irakatsi dizun Allahren ezagutzan zaude ere». Orduan biak kostaldetik ibili ziren, gero txalupa bat pasa zen, eta txalupan zeudenek Hidlir ezagutzen zuten, beraz, Hidlir hartu zuten soldatarik gabe, baina horrek ez zuen harritu. Khidlirrek orduan itsasontziari begiratu zion, aizkora bat hartu zuen eta txaluparen zurtoina haustekotan zegoen. Baina Moisesek esan zuen: «Soldarik gabe hartu gaituzte, baina zuk erre nahi duzu bidaiariak ito arte!». '-Khidhr-ek erantzun zuen: 'Ez al nuen esan: 'Egia esan, ez duzu inoiz pazientzia izango nirekin...' -Qs. Al Kahf: 72-. Musak esan zuen: «Ahaztu naiz». Orduan, itsasoan astindu ziren txoritxoak etorri ziren, Khidlirrek esan zuen: "Nire ezagutzak eta zure ezagutzak ez dute inola ere gutxitzen Allahren ezagutzaren handitasuna, itsasoko ura edaten duten txori txiki hauek bezala izan ezik". Beraz, biak aurrera; beraz, biak herrialde jakin bateko jendearengana iristen zirenean, herrialde hartako jendeari entretenitzeko eskatu zioten, baina herrialde hartako jendeak ez zituen entretenitu nahi, orduan ume txiki bat ikusi zuten, orduan buruari eutsi eta lepoa moztu zion. '- Moisesek esan zuen: 'Zergatik hiltzen duzu? arima garbia, ez al da beste norbait hil zuelako? Izan ere, zerbait gaizki egin duzu'. Khidlirrek esan zuen: "Ez al dizut esan, egia esan, ezin izango duzula nirekin pazientziarik izan?- " -G. Al Kahf: 74-75-. Sufyanek esan zuen, Amru-k esan zuen: "Eta hau lehena baino indartsuagoa da". Orduan, biak alde egin zuten erortzear zegoen horma bat egon arte -orduan Sufyanek seinale bat eman zuen bi eskuak horrela altxatuz-. Orduan biek ez zuten utzi eta azkenean eroritako horma altxatu eta gero berriro zuzendu zuten. '-Moisesek esan zuen: 'Nahi bazenu, soldata hartuko zenuten horretarako'. Khidhrrek esan zuen: "Hau da nire eta zure arteko bereizketa..." -Qs. Al Kahf: 77-78-. Ibn Abbasek esan zuen: «Lehena ahazteagatik da. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam-ek esan zuen: "Alak erruki izan dezala Musa, pazientzia izan balu bere kontu guztiak esango zizkion". Esan digute [Amru An Naqid] [Sufyan] [Amru] [Sa'id bin Jubair] [Ibn Abbas] [Ibn Abbas] [Ubay bin Ka'b] Profeta sallallahu 'alaihi wasallam-ek esan digu: "Nahi baduzu soldata hartuko duzu". Amru An Naqidek Sa'id bin Jubair-eko Amru-ko Sufyan-ek esan digu Sa'id bin Jubair-eko Ibn Abbas-eko Ubay bin Ka'b Profeta sallallaahu 'alaihi wasallam, bat-batean erortzear zegoen horma bat zegoela, gero zuzendu zuen -eskua altxatuz hau esan zuen-'. Esan digu [Bahz bin Asad] esan zidan [Sufyan bin Uyainah] diktatuz, [Amru]-tik [Sa'id bin Jubair]-ek esan zidan: "Esan nion [Ibn Abbas] esan zidan: "Nire aitak Bahz eta Ibn Uyainah-tik idatzi zuen Nauf-ek uste zuela Musa ez zela Hidlirren laguna?" Esan zuen, Orduan, Ubay esan zuen: 'Zer gezurra Allahren etsaia'. Ubay bin Ka'b-ek sallallahu 'alaihi wasallam profetarengandik esan digu: "Moises Israelgo seme-alaben aurrean predikatzen zegoen eta galdetu zioten: "Nor da gizonik adimentsuena?". Hark erantzun: «Ni naiz». Beraz, Allahk agerian utzi zion Ala bi itsasoen artean bera baino adimentsuagoa zen zerbitzari bat zuela, Musak esan zuen: 'O ene Jauna, nola ezagutu dezaket?' Ala erantzun zuen: «Hartu arraina eta jarri saskian, gero zoaz. Beraz, arraina galtzen duzun lekuan, hor dago». Beraz, Musa bere zerbitzariarekin hondartzan zehar ibili zen haitz batekin topo egin arte, gero lotara joan zen. Bitartean arrainak borrokan ibili ziren azkenean itsasora erori arte. Beraz, Ala-k arraina hartu zuen olatuak etxe baten teilatua bezala zihoazela, gero arraina itsasora sartu zen». Sufyanek esan zuen hatz erpurua eta erakuslea helduta, gero biak irekiz. Allahren Mezulariak jarraitu zuen: «Orduan biak joan ziren, hurrengo egunean bere ikasleari esan zion arte: «Ekar ezazu hona gure janaria; Izan ere, nekatuta sentitzen gara gure bidaia dela eta'. Eta ez ziren nekatuta sentitu agindua jaso zuten lekutik pasa arte -haren bila-. Moisesek esan zuen: «Hori da bilatzen ari garen lekua». Orduan biak itzuli ziren, jatorrizko urratsei jarraituz. Eta Moisesek aurkitu zuen arrainak salto egin zuen lekua eta itsasorako bidea hartu eta ta'ajub egin zuen... gero hadith'a aipatu zuen.