Tata cara haji Nabi pada Haji Wada' dan ketentuan hadyu bagi jamaah

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَتَمَتَّعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ وَأَهْدَى فَسَاقَ مَعَهُ الْهَدْيَ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَبَدَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ ثُمَّ أَهَلَّ بِالْحَجِّ فَتَمَتَّعَ النَّاسُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَكَانَ مِنْ النَّاسِ مَنْ أَهْدَى فَسَاقَ الْهَدْيَ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ يُهْدِ فَلَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ قَالَ لِلنَّاسِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ أَهْدَى فَإِنَّهُ لَا يَحِلُّ لِشَيْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَجَّهُ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَهْدَى فَلْيَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَلْيُقَصِّرْ وَلْيَحْلِلْ ثُمَّ لِيُهِلَّ بِالْحَجِّ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ هَدْيًا فَلْيَصُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ فَطَافَ حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ وَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ أَوَّلَ شَيْءٍ ثُمَّ خَبَّ ثَلَاثَةَ أَطْوَافٍ وَمَشَى أَرْبَعًا فَرَكَعَ حِينَ قَضَى طَوَافَهُ بِالْبَيْتِ عِنْدَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَانْصَرَفَ فَأَتَى الصَّفَا فَطَافَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعَةَ أَطْوَافٍ ثُمَّ لَمْ يَحْلِلْ مِنْ شَيْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى قَضَى حَجَّهُ وَنَحَرَ هَدْيَهُ يَوْمَ النَّحْرِ وَأَفَاضَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ حَلَّ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ حَرُمَ مِنْهُ وَفَعَلَ مِثْلَ مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَهْدَى وَسَاقَ الْهَدْيَ مِنْ النَّاسِوَعَنْ عُرْوَةَ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَخْبَرَتْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَمَتُّعِهِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَتَمَتَّعَ النَّاسُ مَعَهُ بِمِثْلِ الَّذِي أَخْبَرَنِي سَالِمٌ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

ነጊሩና ኣሎ [ያሕያ ቢን ቡካይር] ካብ [ዑቃይል] ካብ [ኢብን ሺሃብ] ካብ [ሳሊም ቢን ዓብደላ] [ኢብኑዑመር ራድሊኣላሁ ዓንሁማ] ከም ዝበሎ [ኣል ላይትስ] ነጊሩና ኣሎ፤ ረሱል ሰለላሁዓላይሂዋሰላም ኣብ ግዜ ሓጂ ዋዳ' ዕላማታቶም -በሪህራም-ዑምራን ሓጅን ብምውህሃድ ሓጂ ታማቱ ፈጺሞም መስዋእቲ እንስሳ ኣምጺኦም እዮም። መስዋእታዊ እንስሳኡ ካብ ድዙል ሑላይፋ መሪሑ ድሕሪኡ ዑምራ ብዝብል ሓሳብ ኢህራም ጀሚሩ ድሕሪኡ ንሓጂ ኢህራም ገበረ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ሰባት ንኣተገባብራ ሓጂኦም ብኢህራም ዑምራ ሓሲቦም ምስ ነቢ ሰለላሁዓላይሂዋሰላም ናይ ሓጂ ታማቱ ይፍጽሙ። ካብዚኦም ናይ መስዋእቲ እንስሳ ዘምጽኡን ናይ መስዋእቲ እንስሳ ዘየምጽኡን ኣለዉ። ረሱል ሰለላሁዓላይሂዋሰላም ኣብ መካ ምስ በጽሑ፡ ነቶም ህዝቢ ከምዚ በሎም:- ካባኻትኩም መስዋእቲ እንስሳ ዘምጽአ፡ ሽዑ ንዕኡ ሓላል ኣይኮነን፡ ዝኾነ ይኹን ንዕኡ ዝተኸልከለ ነገር ክሳብ ኩሉ ስርዓታት ሓጅ ዝውድእ ከምኡ’ውን ካባኻትኩም መስዋእቲ እንስሳ ዘየምጽአ፡ ኣብ ካባ ናይ በይቱላህን ኣብ መንጎ ጎቦታት ጣዋፍ ይፍጸም ናይ ሻፋን ማርዋህን ድሕሪኡ ጸጉሩ ቆሪጹ ተሃሉል ይገብር። ብድሕሪኡ ንሓጂ ኢህራም ኣካይዱ። መስዋእቲ እንስሳ ዘይብሉ ድማ ኣብ ግዜ ሓጅ ንሰለስተ መዓልቲ ክጸውም ይግባእ ናብ ስድርኡ ምስ ተመልሰ ድማ ሸውዓተ መዓልቲ ይጸውም። ኣብ መካ ምስ በጽሐ ክገብሮ ዘለዎ ነገር ኣር-ሩኩን -ኣልሓጃር ኣል ኣስዋድ- ዝብል ጠዋፍ ምስዓም ንሰለስተ ዙርያ ብቅልጡፍ ብምጉዓዝ ንካልኦት ኣርባዕተ ዙርያ ድማ ንቡር ምጉዓዝ ብምግባር፡ ድሕሪኡ ኣብ በይቱላህ ካዕባ ጠዋፍኡ ምስ ወድአ፡ ብድሕሪ መቃም ናይ ኢብራሂም ክልተ ረካዓ ይሰግድ፡ ድሕሪኡ ሰላም ክብል ይግባእ፡ ምስ ወድአ ድማ፡ ንሱ ናብ ጎቦ ኣሽ-ሻፋ ከይዱ ኣብ መንጎ ጎቦታት ሻፋን ማርዋን ንሸውዓተ ዙርያ ሳዒይ ክገብር ኣለዎ፣ ድሕሪኡ ንዝተኸልከለሉ ሕጋዊ ምግባር የለን፣ ክሳብ ንግደቱ ምዝዛምን ኣብ መዓልቲ ናሃር ነቲ መስዋእቲ እንስሳ ምሕራድን። ብድሕሪኡ ናብ መቐለ ከይዱ፡ ድሕሪኡ ጠዋፍ ፈጸመ፡ ድሕሪኡ ኩሉ እቲ ኣቐዲሙ ዝተኸልከለሉ ሓላል ኮይኑ። ስለዚ እቶም መስዋእቲ እንስሳ ዘስውኡን ዘምጽኡን ከምቲ ነቢ ሰለላሁዓላይሂዋሰላም ዝገበርዎ ይገብሩ'። ከምኡ’ውን ካብ [ዑርዋ] ከም [ዓሲያ ራድሊያላሁ ዓንሃ] ካብ ነቢ ሰለላሁዓላይሂዋሰላም ኣብ ግዜ ሓጅ ታማቱ’ ብዕላማ ዑምራ ኣብ ግዜ ሓጅ ከም ዝጸብጸቦ፡ ስለዚ እቶም ሰባት ሓጂ ታማቱ’ ምስኡ ከም ዝፈጸሙ ብሰሊም ካብ ኢብንዑመር ራድሊያላሁ ዓንሁማ ካብ ራሱሉላህ ከም ዝገለጸለይ ሻላላሁዓላይሂዋሰላም።