Ka’ab berkata: akhirnya saya ditakdirkan untuk tidak ikut serta ke medan perang

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَا لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمْ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ يُرِيدُ بِذَلِكَ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيٌ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْزُنُنِي أَنِّي لَا أَرَى لِي أُسْوَةً إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلًا مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ فَإِذَا هُوَ أَبُو خَيْثَمَةَ الْأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلًا مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ بِشَيْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلَ مَا قِيلَ لَكَ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ قَالَ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ قَالَ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ قَالَ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَقَالَ تَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الْأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالْأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي نَظَرَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَيَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَيَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضَا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَامَمْتُ بِهَا التَّنُّورَ ف

y’a fɔ n ye [Abu Ath Thahir Ahmad bin Amru bin Abdullah bin Amru bin Sarh] Umayyaw ka jɔn y’a fɔ n ye [Ibnu Wahb] y’a fɔ n ye [Yunus] ka bɔ [Ibn Shihab] fɛ a ko 'Nabi sallallaahu alaihi wasallam taara Tabuk kɛlɛ la siɲɛ kelen walasa ka Romɛkaw ni Arabuw kunbɛn minnu tun ye kerecɛnw ye Siri jamana na.' Ibn Shihab ko; 'A fɔra ne ye [Abdul Rahman bin Abdulayi bin Ka'ab bin Malik] fɛ, ko Abdul Rahman bin Ka'ab bin Malik - Abdulayi bin Ka'ab tun ye Ka'ab denkɛ dɔ ye min tun bɛ taa ni Ka'ab ye a fiyentɔya waati - a ko 'Ne ye [Ka'ab bin Malik] mɛn siɲɛ kelen a ye ko dɔ fɔ a yɛrɛ kan, tuma min na a farala kira sallallaahu alahi wasallam kan Tabuk kɛlɛ la'. Ka'ab bin Malik ko; 'Ne ma to kɔfɛ abada ka taa ni kira sallallaahu alahi wasallam ye a sen bɛ kɛlɛ minnu na fo Tabuk kɛlɛ, nka ne tora kɔ fana Badr kɛlɛ la. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ma silamɛ kɔrɔfɔ abada min ma a sen don Badr kɛlɛ la, o kɛra bawo Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ni silamɛw - Badr kɛlɛ la - laɲini fɔlɔ tun ye dɔrɔn ka bin Kuraish kafiriw kan minnu tun bɛ taama ɲɔgɔmɛw kan fo Allah ka silamɛw fara ɲɔgɔn kan n'u juguw ye k'a sɔrɔ waati ma bɛn u ma ka kɔrɔ. O waati la ne ye n sen don ni Rasulullah ye Aqaba su fɛ tuma min na an ye layidu ta ko an bɛna silamɛya lafasa. Ne hakili la, ka i sen don Badr kɛlɛ la, o tɛ se ka suma ni ka i sen don Akaba su la, hali ni Badr kɛlɛ ka di mɔgɔ fanba ye kosɛbɛ. Maana minnu kɛra tuma min na n ni Rasulullah ma n sen don Tabuk kɛlɛ la, olu dɔw ye ninnu ye; ‘Ne tun tɛ se ka dɛmɛ sɔrɔ pewu ani mɔgɔ si tun tɛ ni hɔrɔnya ye ka tɛmɛ ne kan tuma min na ne ma n sen don Tabuk kɛlɛ la. Allah fɛ, fɔlɔ n tun tɛ sotigi fila labɛn hali dɔɔnin kɛlɛ suguya caman kama. Nka nin Tabuk kɛlɛ in na, n ye bagan sotigi fila labɛn. A laban na, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam taara Tabuk kɛlɛ la tuma min na waati tun ka suma kosɛbɛ. A bɛ se k’a fɔ ko a ye yɔrɔ janba taama, wa a tun falen bɛ faratiw la ani ko a ye jugu caman kunbɛn. O kɔ, kira sallallaahu alahi wasallam ye silamɛw ɲɛfɔ u bɛna min ɲɛnabɔ a fɛ. O kama, a ye yamaruya di silamɛw ma, u ka kɛlɛkɛminɛn bɛrɛ labɛn. O waati la, silamɛ caman tun bɛ taa ni kira sallallaahu alahi wasallam ye k’a sɔrɔ u ma sigi ni baara sɛbɛn ye ka kɛlɛ kɛ. Ka'ab ko; ‘Cɛ dɔ tun bɛ yen min ma na a yɛrɛ jira bawo a tun b’a fɛ ka to kɛlɛ la. A tun bɛ sigasiga ko a ka sariya labatoli tɛna dɔn Rasulullah sallallaahu alahi wasallam fɛ - ni jirali si ma jigin a ko la ka bɔ Allah Azza Wa Jalla fɛ -. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam taara kɛlɛ la Tabuk tuma min na jiriden tigɛ tun bɛ wasa fo ne tun ka kan ka n hakili bɔ suman tigɛ la. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ni silamɛ minnu y'u sen don a la, olu tun bɛ ka u labɛn ani ne taara fɛnw ɲini o yɔrɔnin bɛɛ n'u ye. O kɔ, n taara so k’a sɔrɔ n ma fɛn si sɔrɔ fewu. Ne y'a fɔ ne yɛrɛ kɔnɔ ko; ‘Ne bɛ se ka fɛnw labɛn waati o waati. N bɛ gɛlɛya dɔ la tuma bɛɛ ɔwɔ ni ayi cɛ fo mɔgɔw ka labɛn kosɛbɛ’. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam bɔra silamɛw fɛ, k'a sɔrɔ ne tun ma fɛn si labɛn fewu. A laban na, n taara, o kɔfɛ, n taara so k’a sɔrɔ n ma foyi labɛn. Ne tun bɛ o sigasiga sugu la tuma bɛɛ n’a sɔrɔla n bɛna n sen don kɛlɛ la walima n’a tɛna n sen don o la, fo silamɛ sɔrɔdasiw ka boli ka taa ani kɛlɛ tun bɛ ka kɛ kaban. O kɔfɛ, n tun b’a fɛ ka don kɛlɛyɔrɔ la - nka o tun ye ŋaniyajuguya dɔrɔn de ye - wa a laban na, n tun latigɛra ko n tɛna don kɛlɛyɔrɔ la. Allah ka ciden (s.a.w) bɔlen kɔ Tabuk kɛlɛyɔrɔ la, dusukasi y’a daminɛ ka n degun. Tuma min na ne bɔra ka taa lamini sigida cɛma, ne y’a ye ko ne tɛ se ka mɔgɔ si kunbɛn fo mɔgɔ minnu bɛ filankafoya la walima mɔgɔ barikamaw minnu ye dalilu di Allah Azza Wa Jalla ma. O waati kelen na, Allah ka ciden (s.a.w) hakili ma to ne la fo a sera Tabuk. O kɛlen, k'a sigilen to a taamaɲɔgɔnw cɛma, a barika banna ka ɲininkali kɛ; 'Mun na Ka'ab bin Malik ma fara an kan?' Bani Salimah taamaɲɔgɔn dɔ y'a jaabi; 'E Allah ka ciden, a bɛ iko Ka'ab bin Malik haminanko ka bon a yɛrɛ la ka tɛmɛ nin kɛlɛ in kan wa?' Muadh bin Jabal ye taamaɲɔgɔn ka kuma mɛn, a ko; ‘E terikɛ, kuma juguba de b’i bolo dɛ! Allah barika la, Ala ka ciden, ne b'a dɔn ko Ka'ab bin Malik ye mɔgɔ ɲuman ye.' O kɔ fɛ, Allah ka ciden (s.a.w) y'a makun. A makun tuma min na o cogo la, a barika banna ka cɛ dɔ ye nɛgɛso dɔ don min na, a dɔnni ka gɛlɛn. O kɔ, Rasulullah sallallaahu alahi wasallam ko: ‘I ka kan ka kɛ Abu Khaitsamah ye wa? ' A y'a Sɔrɔ ko nin tigi in tùn ye Abu Khaitsamah Al Ansari ye tiɲɛ na, a terikɛ min ye donw sha' di dɛmɛni ma siɲɛ kelen, n'a y'a Laɲini filankafow fɛ. Ka'ab bin Malik ko; 'Ni n y'a mɛn ko kira sallallaahu alahi wasallam bɛ ka a labɛn ka segin ka bɔ Tabuk kɛlɛ la, n falen bɛ dusukasi la. O kɔ, n y’a daminɛ ka daliluw labɛn walisa ka nkalon tigɛ. Ne y'a fɔ ne yɛrɛ kɔnɔ ko; 'Kun jumɛn bɛ se ka ne kisi kira ka dimi ma? ’ Walisa ka o ko ɲɛnabɔ, ne ye dɛmɛ ɲini ne somɔgɔw fɛ minnu bɛ se ka laadilikan di. Ni mɔgɔ dɔ y’a fɔ n ye ko kira sallallaahu alahi wasallam tun bɛ ɲini ka se Madina dugu kɔnɔ, nkalontigɛ kun tununna n hakili la. A laban na ne y’a faamu ko ne tɛ se ka nkalon tigɛ kira sallallaahu alahi wasallam la hali dɔɔnin. O kosɔn, ne tun ka kan ka tiɲɛ fɔ a ye. A ma mɛn o kɔfɛ, Rasulullah sallallaahu alahi wasallam sera Madina dugu kɔnɔ. I n’a fɔ a delila ka kɛ cogo min na, a tun bɛ taa misiri la - i n’a fɔ a ka laadalakow tun bɛ cogo min na tuma o tuma n’a sera ka bɔ taama na ka taa yɔrɔ dɔ la - ka delili kɛ. Sunna seli kɛlen kɔfɛ, Rasulullah sallallaahu alahi wasallam ye baro kɛ o yɔrɔnin bɛɛ n’a teriw ye. O kɔfɛ, teri damadɔ nana minnu ma waati sɔrɔ k’u sen don kɛlɛ la ni silamɛw ye, ka dalilu suguya caman lase a ma ni kalili ye. A jate la, mɔgɔ biwɔɔrɔ ni kɔ tun bɛ yen minnu ma u sen don kɛlɛ in na. A y'a jira ko kira sɔnna mɔgɔ minnu ma u sen don kɛlɛ la, olu ka kantigiya la, ka kantigiya layidu ta u ye, ka yafa ɲini u ye, ka u dogolen min dogo u dusukun na, a y'o di Allah ma. Dɔgɔkun damadɔ o kɔfɛ, n nana Rasulullah sallallaahu alahi wasallam ye. N y’a fo kɔfɛ, a ye nisɔndiya i n’a fɔ mɔgɔ diminnen ka nisɔndiya. O kɔ, a ko; 'Na yan! ’ O kɔ, n gɛrɛla a la fo ka n sigi a ɲɛfɛ yɛrɛ. O kɔfɛ, kira sallallaahu alahi wasallam y’a ɲininka ko: ‘Mun na i tɛ fara an kan kɛlɛ la, e Ka’ab? Yala aw ma layidu ta ko aw bɛna aw farikolo ni aw ni di silamɛya ma wa? ' Ne y'a jaabi; 'E Allah ka ciden, Allah barika la, ni ne sigilen tun bɛ mɔgɔ wɛrɛ kɛrɛfɛ min tɛ e ye, ne dalen b'a la ko ne tun bɛna hɔrɔnya a ka dimi ma k'a sababu kɛ ne ye daliluw ni sɔsɔli minnu jira. Nka, Allah barika la, ne b'a dɔn ko ni ne ye daliluw di aw ma sisan minnu falen bɛ nkalon na walasa aw kana dimi, tiɲɛ na, Allah de bɛna aw dimi ne kɔrɔ. Ni ne ye ne ka dalilu tilennenw ni tiɲɛtigiw jira i la, Ala ka ciden, ka sɔrɔ ka ne kɔrɔfɔ o kunw kosɔn, o tuma na ne bɛ sɔn o ma ni nisɔndiya ye. Allah ka ne ɲangi ni ne ka kuma tiɲɛnenw ye. Allah tɔgɔ la, si tɛ yen min bɛna n bali ka n sen don kɛlɛ la. Allah fɛ, ne tun tɛ dɛmɛnbali ye pewu o waati la hali ni sababu danma tun bɛ ne bolo ka fara kɛlɛ kan ni silamɛw ye. Ala ka ciden ye nin jɔrɔnanko lakika in mɛn, a ko: ‘Nin tigi ye kuma tiɲɛ ni tiɲɛ ye. O la, aw ka jɔ fo Allah ka latigɛ di aw ma'. A laban na, ne wulila ka wuli ka bɔ a kɛrɛ fɛ. A ma mɛn, Bani Salimah mɔgɔ damadɔw tugura n kɔ k’a fɔ ko; 'E Ka'ab, Allah barika la, fɔlɔ an tun t'a dɔn ko i ye fili/jurumu kɛ. Tiɲɛ na, i ma daliluw ɲɛfɔ Allah ka ciden ye i n'a fɔ dalilu minnu fɔra teri wɛrɛw fɛ minnu ma taa kɛlɛ la. Tiɲɛ na, Allah ka ciden dɔrɔn de bɛ aw ka jurumuw bɔ aw bolo'. Ka'ab bin Malik y'a fɔ o kɔfɛ; 'Allah tɔgɔ la, u bɛ n mafiɲɛya tuma bɛɛ fo n b'a fɛ ka segin kira sallallaahu 'alaihi wasallam fɛ o kɔfɛ n bɛ nkalon tigɛ n yɛrɛ ye'. Ka'ab bin Malik ko; 'Yala mɔgɔ wɛrɛ bɛ yen min y'i yɛrɛ jira kira sallallaahu alahi wasallam ɲɛkɔrɔ i n'a fɔ ne wa? ' Bani Salima mɔgɔw y' a jaabi ; 'Awɔ. Mɔgɔ fila wɛrɛ bɛ yen i n’a fɔ e. Cɛ fila ninnu y’a fɔ Allah ka ciden ye i ye min fɔ ani Allah ka ciden y’u jaabi i n’a fɔ a y’i jaabi cogo min na. Ka'ab bin Malik ko; 'O kɔ, ne ye ɲininkali kɛ ko: 'Nin cɛ fila ye jɔnw ye, aw taamaɲɔgɔnw?' U, Banu Salimah, y’a jaabi ko: ‘Nin cɛ fila in ye Murarah bin Rabi’ah Al Amin ani Hilal bin Ummayah Al Waqifi ye.’ Ka'ab bin Malik ko; 'O kɔfɛ, u ye taamaɲɔgɔn tilennen fila kofɔ minnu tun bɛ Badr kɛlɛ la ani u fila bɛɛ ka kan ka kɛ misali ɲumanw ye. O kɔfɛ, ne bɔra yen tuma min na u ye nin cɛ fila kofɔ ne ye.’ Ka'ab bin Malik ko; 'Tile damadɔ o kɔfɛ, Allah ka ciden (s.a.w) ye silamɛw bali ka kuma an saba fɛ minnu ma u sen don Tabuk kɛlɛ la. Kabini o waati, silamɛw y’a daminɛ k’u yɔrɔ janya, k’u ka miiriya Changé an saba la fo ka se dugukolo in kɛ kabako ye an bolo. A kɛra i n’a fɔ, nin dugukolo in tun tɛ dugukolo ye ne tun ma deli ka min sigi fɔlɔ ani o tora sen na fo su bi duuru.’ N teri fila minnu ma u sen don Tabuk kɛlɛ la, olu bɛ ka u biri sisan ni dusukasi ye u ka so kɔnɔ ka kasi, k’a sɔrɔ ne ye kamalennin gɛlɛn ni gɛlɛn ye. N bɛ taa a fɛ ka n yɛrɛ minɛ cogo bɛnnen na ani ka don o don baaraw kɛ i n’a fɔ a delila ka kɛ cogo min na. Ne tun bɛ bɔ so kɔnɔ hali bi, ka taa misiri la ka taa jɛkulu delili la ni silamɛ tɔw ye, ka yaala sugu la hali ni mɔgɔ si tun t’a fɛ ka kuma ne fɛ. Fo don dɔ ne gɛrɛla Rasulullah sallallaahu alahi wasallam la ka foli kɛ a la tuma min na a tun bɛ a sigiyɔrɔ la delili kɔfɛ. Ne ye ne yɛrɛ ɲininka ko; 'Yala kira sallallaahu alahi wasallam bɛna a dawolo lamaga walasa ka foli jaabi wa walima a tɛna a dawolo lamaga wa? O kɔ fɛ, n ye delili Kɛ Allah ka ciden kɛrɛfɛ k'a sɔrɔ n bɛ ɲɛda sonya a la. Tuma min na ne tun bɛ ka delili labɛn tuma min na, a ye ne filɛ. Ne y'a ɲɛsin a ma tuma min na, a y'a ɲɛw bɔ ne la.' N kɛlen kɔ ka n yɛrɛ mabɔ silamɛ jamana na waati jan kɔnɔ, n taara taama na fo ka se Abu Qatadah ka nakɔ kogo ma. Abu Qatadah ye n kɔrɔkɛ denkɛ ye - n kɔrɔkɛ denkɛ - wa a ye mɔgɔ ye min ka di n ye. N sera yen tuma min na, n y’a fo. Nka, Allah barika la, a ma n ka foli jaabi hali dɔɔnin. A laban na, n ye jagɛlɛya sɔrɔ k’a ɲininka; 'E Abu Qatadah, ne bɛ kali i la Allah tɔgɔ la, yala i t'a dɔn ko ne bɛ Allah n'a ka ciden kanu tiɲɛ na wa? ' A y'a Sɔrɔ Abu Qatadah tùn bɛ makun dɔrɔn. O kɔ, ne ye n ka kuma fɔ tugun ni kalili ye i n’a fɔ siɲɛ fɔlɔ. Nka a tora a makun na. O kɔ, n ye n ka kuma fɔlenw segin a kan, a y’a jaabi; 'Tiɲɛ na, Allah n'a ka ciden bɛ nin ko in dɔn ka ɲɛ'. A ka kuma mɛnni fɛ, ɲɛji ye n ɲɛ fa ani n seginna so k’a sɔrɔ n bɛ taama nakɔ kɔnɔ. N tun bɛ taama Madina sugu la tuma min na, cɛ dɔ bɔra Siri jamana na, min tun bɛ dumuni feere Madina dugu kɔnɔ, o ye ɲininkali kɛ; 'Jɔn bɛ se k'a jira n na Ka'ab bin Malik bɛ yɔrɔ min na? ' O kɛlen jama y' a jira n na fo o tigi nana n fɛ ka bataki dɔ di n ma ka bɔ Gasan masakɛ fɛ . Ikomi ne tun bɛ se ka kalan kɛ ani ka sɛbɛnni kɛ, ne ye bataki kɔnɔkow faamu. A y'a jira ko bataki kɔnɔkow tun bɛ nin cogo la : 'An y'a mɛn ko i terikɛ - n'o kɔrɔ ye ko Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam - y'i faranfasi ka bɔ forobaciyɛnko la, k'a sɔrɔ i Matigi yɛrɛ t'i tiɲɛ ten. O la sa, aw ka fara an kan, siga t'a la, an bɛna aw dɛmɛ.' N kɛlen kɔ ka bataki kalan, n y’a fɔ ko: ‘Tiɲɛ na, nin bataki in fana ye balawu ye ne bolo.’ O kɔ, ne y'a don tasuma la k'a jeni fo ka tiɲɛ. Tile binaani kɛlen kɔ ka bɔ ɲɔgɔn na foroba la, a y’a jira ko Ala ka jirali ma jigin. Fo don dɔ, Allah ka ciden sallallaahu alaihi wasallam ka ciden dɔ nana ne fɛ ni cikan ye ko: ‘E Ka’b, tiɲɛ na, Allah ka ciden sallallaahu alaihi wasallam bɛ yamaruya di i ma ko i ka i yɛrɛ tanga i muso ma. N ye ɲininkali kɛ; ‘Yala ne ka kan ka furu sa wa walima mun? ' Ciden y'a jaabi; ‘I mago t’a la ka furu sa. Nka, i yɛrɛ tanga o ma dɔrɔn ani i kana gɛrɛ a la.’ O kɔ, ne y'a fɔ n muso ye ko; 'E sis, i ka kan ka fɔlɔ ka taa so i bangebagaw fɛ ka to u fɛ fo Allah ka latigɛ jɛlen di nin ko in kan'. Ka'ab bin Malik ko; 'Dɔɔni o kɔfɛ Hilal bin Umayyah muso taara Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam fɛ ka ɲininkali kɛ; 'E Allah ka ciden, Hilal bin Umayyah kɔrɔla, a barika ka dɔgɔ, jɔn t'a la. O la, a to n k'a janto a la'. Rasulullah sallallaahu alahi wasallam y’a jaabi ko: ‘Ayi. A ka fisa n'i ma taa n'a ye fɔlɔ wa a man kan ka gɛrɛ i la waati dɔ kɔnɔ'. Hilal muso tora a jɔlen na k'a fɔ ko; 'Allah barika la, Ala ka ciden, sisan a dusu tɛ ɲɛnamaya la tugun.' A bɛ kasi tuma bɛɛ, kabini a ye nin gɛlɛya in sɔrɔ fo ka na se bi ma.’ Ka'ab bin Malik ko; Ne somɔgɔw dɔw ko: "I ka kan ka yamaruya ɲini fɔlɔ Allah ka ciden fɛ i muso ko la. Sabula Allah ka ciden, hɛrɛ ni dugaw ka kɛ a kan, ale yɛrɛ ye yamaruya di Hilal bin Umayyah ma walasa a k'a cɛ ladon. Ka'ab bin Malik ko: "Ne tɛna yamaruya ɲini Allah ka ciden fɛ, hɛrɛ ni dugawu ka kɛ a ye, ne muso ko la. Sabula, o bɛɛ kɔfɛ, ne tɛna a dɔn Allah ka ciden bɛna jaabi cogo min na ni ne ye yamaruya ɲini a fɛ k'a sɔrɔ ne ye denmisɛn ye. Ka'ab bin Malik ko; 'A y'a jira ko nin kɛra su tan kɔnɔ, fo a kɛra su bi duuru ye an bolo k'a daminɛ waati min na silamɛw dagalen don ka kuma an fɛ. Ka'ab bin Malik ko; ‘O kɔfɛ, ne ye sɔgɔmada delili kɛ su bi duurunan na so kɔfɛ. Tuma min na ne sigilen tun bɛ delili la, nimisali ni dusukasi tun bɛ ne la. A bɛ iko nin dugukolo belebeleba in bɛ i ko a ka dɔgɔ ne bolo. O yɔrɔnin bɛɛ, n ye mɔgɔ dɔ pɛrɛn ni kanba ye sankolo fan bɛɛ la; 'E Ka'ab bin Malik, i ka nisɔndiya! ’ O la sa, ne ye n kunbiri gwan k’a dɔn ko ne hɔrɔnyalen don ne ka gɛlɛya ma. Ka'ab bin Malik ko; 'O kɔ, kira sallallaahu alahi wasallam ye laseli kɛ silamɛw ye ko a banna