Hadith Representative
Ka’ab berkata: akhirnya saya ditakdirkan untuk tidak ikut serta ke medan perang
Imam Muslim : 4973حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَا لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمْ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ يُرِيدُ بِذَلِكَ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيٌ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْزُنُنِي أَنِّي لَا أَرَى لِي أُسْوَةً إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلًا مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ فَإِذَا هُوَ أَبُو خَيْثَمَةَ الْأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلًا مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ بِشَيْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلَ مَا قِيلَ لَكَ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ قَالَ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ قَالَ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ قَالَ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَقَالَ تَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الْأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالْأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي نَظَرَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَيَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَيَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضَا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَامَمْتُ بِهَا التَّنُّورَ ف
به من گفته است [ابو عث ثاهر احمد بن امرو بن عبدالله بن امرو بن سرح] غلام بنی امیه به من گفته است [ابنو وهب] به من گفته است [یونس] از [ابن شهاب] گفته است؛ 'پیامبر صلی الله علیه وسلم یکبار به جنگ تبوک رفت تا با رومیان و عرب های که در شام مسیحی بودند روبرو شود'. ابن شهاب گفت؛ به من توسط [عبدالرحمن بن عبدالله بن کعب بن مالک] گفته شده است؛ که عبدالله بن کعب بن مالک - عبدالله بن کعب یکی از پسران کعب بود که کعاب را در هنگام نابینایی همراهی میکرد - او گفت؛ 'من یک بار شنیدم که [کعاب بن مالک] یک حادثه را در مورد خود گفت زمانیکه او با رسول الله صلی الله علیه وسلم در جنگ تبوک اشتراک کرد. کعاب بن مالک گفت؛ 'من هیچگاه از همراهی رسول الله صلی الله علیه وسلم در جنگ های که او در آن اشتراک میکرد به جز جنگ تبوک عقب نماندم، مگر در جنگ بدر نیز عقب مانده بودم. رسول الله صلی الله علیه وسلم هرگز مسلمانی را که در جنگ بدر شرکت نکرده است مورد انتقاد قرار نداد، این به این دلیل بود که رسول الله صلی الله علیه وسلم و مسلمانان – در جنگ بدر – هدف اولیه فقط حمله بر کفار قریش بود که با شتر سفر میکردند تا اینکه خداوند مسلمانان را با دشمنان شان بدون توافق قبلی یکجا کرد. در آن زمان با رسول الله در شب عقبه شرکت کردم که وعده دفاع از اسلام را دادیم. به نظر من شرکت در جنگ بدر با شرکت در شب عقبه قابل مقایسه نیست، اگر چه جنگ بدر نزد اکثر مردم محبوب تر است. از جمله داستان های زمانی که من با رسول الله در جنگ تبوک شرکت نکردم قرار ذیل اند؛ 'من کاملاً درمانده بودم و وقتی در جنگ تبوک شرکت نکرده بودم هیچ کس بیشتر از من آزادی نداشت. به الله قسم، قبلاً من دو حیوان سواری را برای جنگ های مختلف آماده نکرده بودم. اما در این جنگ تبوک، من دو حیوان سواری آماده کردم. بالاخره رسول الله صلی الله علیه وسلم زمانی که هوا بسیار گرم بود به جنگ تبوک رفت. می توان گفت که او فاصله بسیار طولانی را پیمود و سرشار از خطر بود و با تعداد زیادی از دشمنان روبرو شد. سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم برای مسلمانان توضیح داد که با او چه روبرو خواهند شد؟ بنابراین به مسلمانان دستور داد تا اکمالات کافی جنگی را تهیه کنند. در آن زمان بسیاری از مسلمانان رسول الله صلی الله علیه وسلم را همراهی می کردند بدون آنکه توسط مکتوب توظیف برای جنگ گماشته شوند. کعاب گفت؛ مردی وجود داشت که ظاهر نشد بخاطریکه میخواست از جنگ دور بماند. او گمان میکرد که عدم رعایت او توسط رسول الله صلی الله علیه وسلم - تا زمانیکه هیچ وحی در مورد او از طرف الله عزاء و جلّه نازل نشود - معلوم نخواهد شد. رسول الله شعله الله علیهی وسلم زمانی به جنگ در تبوک رفت که حاصلات میوه آنقدر رضایت بخش بود، که مجبور شدم توجهم را از حاصلات برگردانم. رسول الله صلى الله عليه وسلم و مسلمانانی که سهم گرفتند در حال آماده شدن بودند و من بلافاصله به جستجوی لوازم نزد آنها رفتم. بعد من بدون اینکه هیچ لوازم بدست بیاورم به خانه رفتم. من به خودم گفتم؛ من میتوانم در هر زمان لوازم را آماده کنم. من همیشه در یک معما بین بله و نه هستم تا زمانیکه مردم بیشتر آماده شوند. رسول الله صلی الله علیه وسلم با مسلمانان رفت، در حالیکه من اصلاً هیچ اکمالاتی آماده نکرده بودم. بالاخره من رفتم، بعد من بدون اینکه چیزی آماده کنم به خانه رفتم. من همیشه در مورد اینکه آیا در جنگ اشتراک کنم یا خیر در چنین شک بودم، تا زمانیکه سربازان مسلمان هجوم بردند و جنگ از قبل در حال جریان بود. بعد من میخواهم پیوستن به میدان جنگ – مگر این فقط یک تفکر آرزومندانه بود – و در نهایت من قرار بود که در میدان جنگ اشتراک نکنم. پس از رفتن رسول الله صلی الله علیه وسلم به میدان نبرد تبوک، احساس اندوهی شروع به احاطه کردن من کرد. زمانیکه من به جامعه اطراف رفتم، من متوجه شدم که هیچکس وجود ندارد که من بتوانم ملاقات کنم مگر مردم منافق یا مردم ضعیف که توسط الله عزاء و جلاء به آنها تقاعد داده شده بود. در این میان رسول الله صلی الله علیه وسلم تا رسیدن به تبوک به یادم نیامد. سپس وقتی در میان دوستانش نشسته بود، ناگهان پرسید؛ 'چرا کعب بن مالک با ما نیامد؟ ' یک دوست از بانو سلیمه پاسخ داد؛ یا رسول الله، گویا کعب بن مالک بیشتر از این مبارزه به خودش فکر میکند؟ ' با شنیدن سخنان دوست، معادز بن جبل گفت؛ 'هی دوست، چه چیز بد گفتی! به خدا سوگند، یا رسول خدا، من میدانم که کعاب بن مالک یک شخص خوب است'. سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم سکوت کرد. وقتی او چنین سکوت کرد، ناگهان مردی را دید که کلاه ایمنی آهنی به تن داشت که تشخیص او دشوار بود. سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم گفت؛ 'شما باید ابوخیثمه باشید؟ معلوم شد که این شخص واقعاً ابوخیثمه الانصاری بود، دوستی که یک زمان زمانیکه توسط منافقین مورد تحقیر قرار گرفت، یک شعبه خرما صدقه داد. کعاب بن مالک گفت؛ 'وقتی شنیدم که رسول الله صلی الله علیه وسلم از جنگ تبوک برای بازگشت آمادگی می گیرد، غم و اندوه من را فرا گرفت. بعد من شروع به اختراع بهانه ها برای دروغ گفتن کردم. من به خودم گفتم؛ 'چه دلیلی میتواند مرا از غضب پیامبر نجات دهد؟ برای مقابله با این، من از خانواده ام کمک خواستم که میتوانستند مشوره بدهند. وقتی کسی به من گفت که رسول الله صلی الله علیه وسلم تقریباً به شهر مدینه رسیده است، دلیل دروغ گفتن از ذهنم گم شد. بالاخره متوجه شدم که اصلا نمی توانم به رسول الله صلی الله علیه وسلم دروغ بگویم. از اینرو، من باید حقیقت را به او میگفتم. دیری نگذشته بود که رسول الله صلی الله علیه وسلم وارد شهر مدینه شد. طبق معمول، او مستقیماً به مسجد میرفت – طوریکه سنت او بود هر زمانیکه از سفر به یک ساحه میرسید – تا نماز بخواند. بعد از ادای نماز سنت، رسول الله شعله الله علیه وسلم بلافاصله با دوستان خود گپ زد. پس از آن چند تن از دوستان آمدند که وقت نداشتند در جنگ با مسلمانان شرکت کنند و دلایل مختلفی را با دشنام دادن به ایشان رساندند. تخمین زده میشود که بیشتر از هشتاد نفر بودند که در جنگ اشتراک نکرده بودند. معلوم می شود که پیامبر صراحت کسانی را که در جنگ شرکت نکرده بودند، پذیرفته، با آنها بیعت می کرد، برای آنها طلب آمرزش می کرد و آنچه را که در دل پنهان کرده بودند، به الله متعال می سپرد. چند لحظه بعد، به دیدار رسول الله شالله علیه وسلم آمدم. بعد از اینکه من به او سلام کردم، او مانند لبخند یک شخص عصبانی لبخند زد. بعد گفت؛ 'بیا اینجا! بعد من به او نزدیک شدم تا اینکه درست در مقابل او نشستم. پس از آن رسول الله صلی الله علیه وسلم پرسید؛ 'چرا نمی آی با ما بجنگ ای کعب؟ آیا شما وعده نداده اید که جسم و جان خود را به اسلام تسلیم کنید؟ ' من پاسخ دادم؛ ای رسول خدا، سوگند به خدا که اگر در کنار کسی غیر از تو مینشستم یقین دارم که به دلیل دلایل و دلایلی که ارائه کردم، از غضب او رها میشدم. اما، سوگند به خدا، من میدانم که اگر من حالا دلایلی را که پر از دروغ است برای شما ارائه دهم تا شما را عصبانی نکنم، یقیناً الله کسی خواهد بود که شما را از من عصبانی میسازد. اگر من دلایل صحیح و صادقانه خود را به تو ای رسول الله تقدیم کنم و سپس به آن دلایل مرا سرزنش کنی، آنگاه من آن را با خوشنودی قبول خواهم کرد. بگذار الله مرا با سخنان صادقانه ام جزا بدهد. به خدا سوگند، هیچ سنی وجود ندارد که مرا از اشتراک در جنگ باز دارد. به خدا سوگند من در آن زمان کاملاً درمانده بودم اگرچه فرصت بسیار محدودی برای پیوستن به مبارزه با مسلمانان داشتم. با شنیدن این اعتراف صادقانه، رسول خدا فرمودند؛ این شخص صادقانه و درست صحبت کرده است. از اینرو، بایستید تا زمانیکه الله به شما یک تصمیم بدهد. بالاخره من ایستادم و از پهلوی او حرکت کردم. دیری نگذشته بود که چند نفر از بنی سلیمه مرا تعقیب کردند و گفتند؛ ای کعب، به خدا، قبلاً ما نمیدانستیم که شما مرتکب اشتباه/گناه شده اید. واقعا مثل دلایل مطرح شده دوستان دیگر که به جنگ نرفتند دلایل را به رسول الله توضیح ندادید. واقعاً این فقط استغفار رسول الله برای شما است که گناهان شما را محو میکند'. کعب بن مالک پس از آن گفت؛ 'سوگند به خدا، آنها همیشه به من توهین میکنند تا زمانیکه من میخواهم به رسول الله شلع الله علی وسلم برگردم و بعد من به خودم دروغ میگویم'. کعاب بن مالک گفت؛ 'آیا کسی دیگر وجود دارد که مانند من پیش رسول الله صلی الله علیه وسلم ظاهر شده باشد؟ ' مردم بنی سلیمه پاسخ دادند؛ 'بله. دو نفر دیگر هم مثل شما وجود دارد. آن دو نفر به رسول الله گفتند که شما چه گفته اید و رسول خدا به آنها پاسخ داد همانطور که به شما پاسخ داد'. کعاب بن مالک گفت؛ بعد من پرسیدم؛ 'این دو نفر کی ها هستند، دوستان؟ آنها، بنی سلیمه، پاسخ دادند؛ 'این دو نفر عبارتند از مراراه بن ربیع الامین و هلال بن امیه الواقیفی'. کعاب بن مالک گفت؛ 'سپس آنها از دو دوست صالح یاد کردند که در جنگ بدر اشتراک کردند و هر دو آنها شایسته الگو بودن بودند. بعد از آن، من زمانیکه آنها این دو نفر را به من ذکر کردند رفتم. کعاب بن مالک گفت؛ چند روز بعد رسول الله صلی الله علیه وسلم مسلمانان را از صحبت کردن با ما سه نفر که در جنگ تبوک شرکت نکرده بودیم منع کرد. از آن زمان، مسلمانان شروع به فاصله گرفتن و تغییر نگرش نسبت به ما سه نفر کردند تا اینکه این زمین برای ما احساس غریبی کرد. معلوم میشود، این زمین زمینی نیست که من قبلاً روی آن زندگی کرده ام و این برای پنجاه شب دوام آورد. دو تن از دوستانم که در جنگ تبوک شرکت نکرده بودند، اکنون با اندوه در خانهشان زانو زده و گریه میکنند، در حالی که من یک جوان سرسخت و سرسخت هستم. من به رفتار عادی خود ادامه میدهم و فعالیت های روزانه را طبق معمول انجام میدهم. باز هم از خانه بیرون شدم، برای شرکت در نماز جماعت با دیگر مسلمانان به مسجد رفتم و با آنکه کسی نمی خواست با من حرف بزند، در بازار گشت و گذار کردم. تا اینکه روزی به رسول الله صلی الله علیه وسلم نزدیک شدم و وقتی بعد از ادای نماز در چوکی خود نشسته بود به او سلام کردم. من از خودم پرسیدم؛ 'آیا رسول الله صلی الله علیه وسلم لب خود را برای پاسخ دادن به سلام حرکت خواهد داد یا خیر؟ سپس من نزدیک رسول الله نماز خواندم در حالیکه نگاه های دزدی به او داشتم. وقتی برای نماز آماده می شدم، به من نگاه کرد. و زمانیکه من به او برگشتم، او چشمانش را از من برداشت.' پس از آنکه برای مدت طولانی از جامعه مسلمانان منزوی بودم، برای قدم زدن رفتم تا اینکه به حصار باغ ابوقتاده رسیدم. ابو قتاده پسر کاکای من - پسر عموی من - است و او شخصی است که من دوست دارم. وقتی به آنجا رسیدم، به او سلام گفتم. اما، والله، او اصلاً نیست به سلام های من پاسخ نداد. بالاخره من جرأت گرفتم تا از او بپرسم؛ ای ابو قتاده، به نام خدا به تو قسم میخورم، مگر نمیدانی که من واقعا الله و رسولش را دوست دارم؟ ' معلوم شد که ابو قتاده فقط خاموش بود. بعد من کلمات خود را دوباره با دشنام دادن مانند بار اول تکرار کردم. اما او خاموش ماند. بعد من چیزی را که گفتم تکرار کردم و او پاسخ داد؛ 'در حقیقت الله و رسول اش در مورد این بهتر میدانند'. با شنیدن سخنانش اشک از چشمانم پر شد و در حالی که در امتداد باغ قدم میزدم به خانه برگشتم. وقتی در بازار مدینه قدم میزدم مردی از سرزمین شام که در شهر مدینه مواد غذایی میفروخت پرسید؛ 'چه کسی میتواند به من نشان دهد که کعاب بن مالک کجاست؟ ' بعد مردم به من نشان دادند تا اینکه مرد نزد من آمد و یک نامه از پادشاه غسان را به من داد. بخاطریکه من خواندن و نوشتن را بلد هستم، محتویات نامه را نیز میفهمم. معلوم میشود که محتویات نامه به شرح ذیل است؛ ما شنیدیم که دوست شما – یعنی رسول الله شلع الله علی وسلم – شما را از جامعه عامه منزوی کرده است، در حالیکه خود خدای شما شما را چنین رها نکرده است. از اینرو، با ما بپیوندید، ما یقیناً به شما کمک خواهیم کرد. بعد از خواندن نامه گفتم؛ 'در حقیقت، این نامه برای من نیز یک فاجعه است'. بعد من آنرا در تنور گذاشتم و آنرا تا زمانیکه تمام شد سوختاندم. بعد از چهل روز اخراج عمومی، معلوم شد که وحی خدا نازل نشده است. تا اینکه روزی پیامآور رسولالله صلی الله علیه وسلم نزد من آمد و پیامی را رسانید؛ 'ای کعب، به راستی که رسول الله صلی الله علیه وسلم به تو دستور داده است که از همسرت دوری کنی'. من میپرسم؛ 'آیا من باید طلاق بگیرم یا چه؟ پیام رسان پاسخ داد؛ 'شما نیازی به طلاق ندارید. مگر، فقط از آن اجتناب کنید و به آن نزدیک نشوید.' بعد من به خانمم گفتم؛ ای خواهر، شما باید نخست به خانه والدین تان بروید و با آنها بمانید تا زمانیکه الله در مورد این موضوع یک تصمیم واضح بدهد. کعاب بن مالک گفت؛ مدتی نگذشته بود که همسر هلال بن امیه نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم رفت و پرسید؛ یا رسول خدا، هلال بن امیه پیر و ضعیف است و خدمتگاری ندارد. از اینرو، اجازه بده من از او مراقبت کنم. رسول الله صلی الله علیه وسلم هم جواب دادند؛ 'نکن. این بهتر است اگر شما نخست او را همراهی نکنید و او نباید برای مدتی به شما نزدیک باشد. همسر هلال قاطع ماند و گفت؛ 'به خدا سوگند ای رسول خدا، حالا او دیگر هیچ شوق زندگی ندارد. او همیشه گریه کرده است، از زمانیکه او با این مشکل روبرو شده است تا حالا.' کعاب بن مالک گفت؛ بعضی از مردم از خانواده من گفتند؛ ـ باید ابتدا در مورد این موضوع همسرت از رسول الله اجازه بخواهی. زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم خودش اجازه مراقبت از شوهرش را به هلال بن امیه داده بود. کعاب بن مالک گفت؛ 'من در این مورد همسرم از رسول الله شعله الله علیه وسلم اجازه نخواهم گرفت. زیرا، اما، من نمیدانستم که اگر من در جوانی از او اجازه بخواهم پاسخ او چه خواهد بود.' کعاب بن مالک گفت؛ معلوم شد که این کار برای ده شب ادامه داشت، از اینرو پنجاه شب برای ما بود که از زمانیکه مسلمانان از صحبت کردن با ما منع شده بودند. کعاب بن مالک گفت؛ بعد من نماز طلوع را در شب پنجاهم در عقب خانه ادا کردم. طوریکه من در نماز نشسته بودم، من با پشیمانی و اندوه پر شد. معلوم میشود که این زمین پهناور باریک احساس میکند به خودم بده. ناگهان من شنیدم که کسی در افق با صدای بلند فریاد میزد؛ ای کعب بن مالک شاد کن! ' از اینرو من افتیدم و میدانستم که من از مشکل خود آزاد هستم. کعاب بن مالک گفت؛ سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم به مسلمانان اعلام کرد که تمام شده است