Hadith Representative
Ka’ab berkata: akhirnya saya ditakdirkan untuk tidak ikut serta ke medan perang
Imam Muslim : 4973حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَا لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمْ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ يُرِيدُ بِذَلِكَ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيٌ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْزُنُنِي أَنِّي لَا أَرَى لِي أُسْوَةً إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلًا مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ فَإِذَا هُوَ أَبُو خَيْثَمَةَ الْأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلًا مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ بِشَيْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلَ مَا قِيلَ لَكَ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ قَالَ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ قَالَ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ قَالَ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَقَالَ تَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الْأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالْأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي نَظَرَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَيَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَيَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضَا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَامَمْتُ بِهَا التَّنُّورَ ف
A y’a fɔ n ye [Abu Ath Tahir Ahmadu bin Amru bin Abdullah bin Amru bin Sarh] ko Omeyyadiw ka jɔɔn y’a fɔ n ye [Ibnu Wahb] y’a fɔ n ye [Yunus] ka bɔ [Ibnu Shihab] la a ko; 'Kira sallallahu 'alaihi wasallam tagara Tabuk kɛlɛ la loon dɔ la ka Ɔrɔmukaw ni Arabuw kɛlɛ minw tun ye kerecɛnw ye Siri jamana na.' Ibnu Sihabu ko; ‘[Abdullah bin Abdullah bin Ka’ab bin Malik] y’a fɔ n ye, ko Abdullah bin Ka’ab bin Malik - Abdullah bin Ka’ab tun ye Ka’ab dencɛ dɔ ye min tun be ni Ka’ab ye tuma min na a fiyentɔ tun ye - a ko; ‘N y’a mɛn loon dɔ la ko [Ka’ab bin Malik] be koo dɔ fɔra a yɛrɛ koo la tuma min na a farala kira sallallaahu alayihi wasallam kan Tabuk kɛlɛ la’. Ka’ab bin Malik ko; 'Ne ma to kɔfɛ abada ka taga ni cira sallallahu 'alaihi wasallam ye a ye kɛlɛ minw kɛ, fo Tabuk kɛlɛ, nka n tora kɔfɛ fana Badri kɛlɛ la. Rasulullah ma silamɛ kɔrɔfɔ abada min ma a seen don Badri kɛlɛ la, o kɛra sabu Rasulullah ani silamɛw - Badri kɛlɛ la - laɲini fɔlɔ tun ye ka kurayisi kafiriw kɛlɛ dɔrɔn minw tun be tagamana ɲɔgɔmɛw kan fɔɔ ka taga se Ala ka bɛnkan dɔ lase u ka silamɛw ma. wagati la. O wagati la, n’ y’a seen don ni Rasulullah ye Akaba sufɛ tuma min na an ye layidu ta ko an bena silamɛya lafasa. Ne fɛ, k’i seen don Badri kɛlɛ la, o ni Akaba sufɛ tɛ se ka suma, hali ni Badri kɛlɛ ka di mɔgɔ fanba ye ka tɛmɛ. Tuma min na n ma n sen don ni Rasulullah ye Tabuk kɛlɛ la, maana minw fɔra, olu dɔw ye nin ye; ‘Ne tun tɛ se ka foyi kɛ pewu ani mɔgɔ si tun tɛ ni hɔɔrɔnya ye ka tɛmɛ ne kan tuma min na n’ ma n’ seen don Tabuk kɛlɛ la. Ala ka sira la, fɔlɔ la, ne tun tɛ bɛgɛn fila labɛn fewu kɛlɛ sifa caaman kama. Nka Tabuk kɛlɛ nin na, ne ye sotigi fila labɛn. A laban, Rasulullah tagara Tabuk kɛlɛ la tuma min na funteni tun ka ca kosɔbɛ. An be se k’a fɔ ko a ye tagama jan kɛ kosɔbɛ ani a tun fanin be faratiw la ani a tun be jugu caaman kunbɛnna. O kɔ, silamɛw bena min kunbɛn n’a ye, cira y’o ɲɛfɔ silamɛw ye. O kama, a ye yamaruya di silamɛw ma ko u ka kɛlɛkɛminanw labɛn ka ban. O wagati la, silamɛ caaman tun be taga ni kira sallallaahu ‘alaihi wasallam ye k’a sɔrɔ u tun ma sigi ni lɛtɛrɛ ye ka kɛlɛ kɛ. Ka'ab ko; ‘Cɛɛ dɔ tun be yen min ma na sabu a tun b’a fɛ ka to kɛlɛ la. A tun be sigasiga ko a ka sariya labatoli tɛna lɔn Rasulullah sallallahu alayihi wasallam fɛ - fo ni jigiya si ma jigi a kan ka bɔ Ala Azza Wa Jalla fɛ -. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam tagara kɛlɛ la Tabuk tuma min na yiridenw tigɛ tun be mɔgɔ wasa fɔɔ n’ tun ka ɲi ka n’ hakili bɔ sumatigɛ kan. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ani silamɛ minw y’u sen don o la, olu tun be labɛn kɛra ani n’ sinna ka taga minanw ɲini n’u ye. O kɔ, n’ tagara soo k’a sɔrɔ n’ ma minan foyi sɔrɔ fewu. Ne k’a fɔ ne yɛrɛ kɔnɔ ko; ‘N’ be se ka minanw labɛn wagati o wagati. N’ be to ka n’ yɛrɛ ɲininga ɔnhɔn ni ayi cɛ fɔɔ mɔgɔw ka labɛn ka ɲɛ’. Rasulullah shallallahu ‘alayihi wasallam bɔra ni silamɛw ye, k’a sɔrɔ ne tun ma minan foyi labɛn fiyo. A laban, n’ tagara, o kɔ, n’ tagara soo n’ ma foyi labɛn. Tuma bɛɛ, n’ tun be sigasiga o cogo la n’ ka ɲi k’a seen don kɛlɛ la wala n’ kana n’ seen don kɛlɛ la, fɔɔ silamɛ sɔrɔdasiw bolila ka taga ani kɛlɛ tun be senna ka ban. Kɔfɛ N tun b’a fɛ ka don kɛlɛyɔrɔ la - nka o tun ye siko dɔrɔn ye - a laban na, n tun latigɛra ka don kɛlɛyɔrɔ la. Nabi sallallahu taga Tabuk kɛlɛyɔrɔ la tuma min na, nisɔngoya dɔ y’a daminɛ ka n lamini. N bɔra ka don lamini sigida la tuma min na, n y’a faamu ko n tɛ se ka mɔgɔ si kunbɛn fo ni mɔgɔ minw ye filankafow ye walima barikantanw, Allah Azza Wa Jalla ye minw di retirement ma. O wagati la, Rasulullah (s.a.w.) ma hakili to ne la fɔɔ a sera Tabuk. O kɔ, k’a sigi a teriw cɛ ra, a barila ka ɲiningali kɛ; ‘Mun na Ka’ab bin Malik ma na n’an ye? ’ Tericɛ dɔ min bɔra Banu Salima, ale y’a jaabi ko; ‘E Ala ka ciden, a be komi Ka’ab bin Malik b’a yɛrɛ hami ka tɛmɛ nin kɛlɛ kan wa? ’ Muadz bin Jabal ye tericɛ ka kuma mɛn minkɛ, a ko; ‘Hee teri, i ye kuma jugu min fɔ! Ala ka ciden, n b’a lɔn ko Ka’ab bin Malik ye mɔgɔ ɲuman ye’. O kɔ, Rasulullah y’a dabila. A y’a makumu o cogo la tuma min na, a barila ka cɛɛ dɔ ye nɛgɛkunbɛnnan b’a kan ani a lɔnni ka gwɛlɛ. O kɔ, Rasulullah ko: ‘I ka kan ka kɛ Abu Khaitsamah ye wa? ’ A y’a sɔrɔ ko o mɔgɔ tun ye Abu Khaitsamah Al Ansari ye tiɲɛn na, teri dɔ min tun be saraka bɔ tuma dɔ la tuma min na filankafow y’a nɛni. Ka’ab bin Malik ko; 'N y'a mɛn tuma min na ko cira sallallahu 'alaihi wasallam b'a labɛnna ka kɔsegi ka bɔ Tabuk kɛlɛ la, n fa nisɔngoya la. O kɔ, n’ y’a daminɛ ka sababuw ɲini walisa ka ngalon tigɛ. Ne k’a fɔ ne yɛrɛ kɔnɔ ko; ‘Kuun juman lo be se ka ne kisi kira ka dimi ma? ’ Walisa k’o koo ɲɛnabɔ, n’ ye dɛmɛ ɲini n’ somɔgɔw fɛ minw be se ka ladili di n’ ma. Tuma min na mɔgɔ dɔ y’a fɔ n ye ko cira sallallahu ‘alaihi wasallam tun be ɲini ka se Madina dugu la, ngalontigɛ kun tununa n hakili la. A laban, n y’a faamu ko n tɛ se ka ngalon tigɛ cira sallallaahu alayihi wasallam la fiyo. O kama, n’ tun ka ɲi ka tiɲɛn fɔ a ye. A ma mɛɛn, Rasulullah sara Madina dugu la. I n’a fɔ a tun b’a kɛ cogo min na, a tun be taga misiri la joona - i n’a fɔ a ka laada tun b’a la cogo min na tuma o tuma n’a bɔra tagama na ka taga yɔrɔ dɔ la - ka delili kɛ. Sunna seli kɛnin kɔ, Rasulullah sinna ka baro kɛ n’a teriw ye. O kɔ, teri caaman nana minw ma wagati sɔrɔ k’u sen don kɛlɛ la ni silamɛw ye ani u ye sababu caaman lase a ma ni kali ye. A fɔra ko mɔgɔ biwɔɔrɔ ni kɔ lo tun be yen minw m’u sen don kɛlɛ la. A b’a sɔrɔ ko minw ma kɛlɛ la, kira sɔnna olu ka tiɲɛn fɔli ma, ka kantigiya kɛ u ye, ka yafa ɲini u ye, ka min dogo u dusukunw na, a y’o di Ala ma. Wagati dɔɔni o kɔ, n’ nana Rasulullah ye. N’ y’a fo ka ban tuma min na, a yɛlɛla i ko mɔgɔ diminɛnin be yɛlɛmisɛn kɛ cogo min na. O kɔ, a ko; 'Na yan! ’ O kɔ, n’ tagamana ka gwɛrɛ a la fɔɔ n’ sigira a ɲɛfɛ yɛrɛ. O kɔ, kira y’a ɲininga ko: ‘Mun na i t’an fara kɛlɛ kan, e Ka’ab? Yala i ma layidu ta k’i farikolo n’i niin di silamɛya ma wa? ’ Ne y’a jaabi ko; ‘E Ala ka ciden, Ala ka ciden, ni ne tun siginin be mɔgɔ wɛrɛ gɛrɛfɛ min tɛ e ye, ne lanin b’a la ko n’ tun bena bɔ a ka dimi la, n’ ye sababuw ni sɔsɔliw minw yira. Nka, Ala, n b’a lɔn ko sisan, n be sababuw di aw ma minw fanin be ngalon na walisa aw kana dimi, te . Tiɲɛ na, Ala lo y’i dimi ne kɔrɔ. Ni ne ye ne ka sababu tilenninw ni tiɲɛmanw yira i la, Ala ka ciden, o kɔfɛ, i ye ne kɔrɔfɔ o sababuw kosɔn, o tuma na, ne bɛna sɔn o ma ni nisɔndiya ye. Ala ka ne ɲangi ni ne ta kuma tiɲɛmanw ye. Ala, saan foyi tɛ yen min bena n bali ka n sen don kɛlɛ la. Ala ka sira la, n tun tɛ se ka foyi kɛ pewu o wagati la hali ni sababu tun ka dɔgɔ kosɔbɛ ka don kɛlɛ la ni silamɛw ye. O sɔnni kɔnɔnajɛnin mɛnni kɔ, Ala ka ciden ko: ‘Nin mɔgɔ ye kuma tiɲɛtigiya ni tilenninya fɔ. O la, aw ka lɔ fɔɔ Ala ka latigɛli dɔ di aw ma’. A laban, n’ wulila ka bɔ a gɛrɛfɛ. A ma mɛɛn, mɔgɔ damadɔ minw bɔra Bani Salimah, olu tugura n kɔ k’a fɔ ko; ‘E Ka’ab, Ala, fɔlɔ an tun t’a lɔn ko i ye fili/jurumu kɛ. Tiɲɛ na, i ma sababuw ɲɛfɔ Ala ka ciden ye i n’a fɔ teri wɛrɛw ye sababu minw lawuli, minw ma taga kɛlɛ la. Tiɲɛ na, Ala ka ciden dɔrɔn lo be aw ka jurumuw jɔɔsi aw ye’. Ka’ab bin Malik ko o kɔ; ‘Ala ka sira la, u be n’ nɛni tuma bɛɛ fɔɔ n’ b’a fɛ ka kɔsegi kira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ ani o kɔ, n’ be n’ yɛrɛ lafili’. Ka’ab bin Malik ko; ‘Yala mɔgɔ wɛrɛ be yen min y’a yɛrɛ yira cira sallallaahu ‘alayihi wasallam ɲɛfɛ i n’a fɔ ne wa? ’ Banu Salimah mɔgɔw y’a jaabi ko; 'Ɔnhɔn. Mɔgɔ fila wɛrɛ be yen i n’a fɔ ele. I ye min fɔ, o mɔgɔ fila y’o fɔ Ala ka ciden ye ani Ala ka ciden y’u jaabi i n’a fɔ a y’i jaabi cogo min na’. Ka’ab bin Malik ko; ‘O kɔ, ne ka ɲiningali kɛ; ‘Nin mɔgɔ fila ye jɔn lo ye, teriw? ’ Olu, Bani Salima, y’a jaabi ko; ‘O mɔgɔ fila nunu ye Murara bin Rabiya Al Amin ni Hilal bin Umaya Al Waqifi ye’. Ka’ab bin Malik ko; ‘O kɔ, u ye teri tilennin fila kofɔ minw y’u sen don Badri kɛlɛ la ani u fila bɛɛ tun ka kan ni ɲɛyirali ɲumanw ye. O kɔ, n bɔra tuma min na u ye nin mɔgɔ fila kofɔ n ye’. Ka’ab bin Malik ko; ‘Tile damadɔ o kɔ, Rasulullah ye silamɛw bali ka kuma an saba fɛ minw ma Tabuk kɛlɛ la. Kabi o wagati, silamɛw y’a daminɛ k’u yɛrɛ mabɔ ɲɔgɔn na ani k’u ka miiriya yɛlɛma an saba koo la fɔɔ dugukolo nin kɛra dunan ye an fɛ. A be komi, nin dugukolo tɛ dugukolo ye ne tun be min kan ka kɔrɔ ani nin ye suu bi duuru kɛ’. N teri fila minw ma Tabuk kɛlɛ la, olu be ɲɔngirila sisan u ka soo kɔnɔ ni nisɔngoya ye ka kasi, k’a sɔrɔ ne ye kanbele gɛlɛn ani gɛlɛn ye. N’ be to ka n’ yɛrɛ minɛ cogo bɛnnin na ani n’ be loon o loon baaraw kɛ i n’a fɔ n’ tun be deli ka min kɛ. N’ bele tun be bɔ soo, ka taga misiri la ka jama ka seli kɛ n’ silamɛ tɔɔw ye ani ka tagama sugu la hali ni mɔgɔ si tun t’a fɛ ka kuma n’ fɛ. Fo ka taga se loon dɔ ma, n’ gwɛrɛla Rasulullah la, n’ y’a fo tuma min na a tun be sigiyɔrɔ la delili kɔ. Ne ka ne yɛrɛ ɲininka; ‘Yala cira sallallahu ‘alaihi wasallam bena a dakunw yuguyugu ka foli jaabi wala a tɛna? O kɔ, n’ ye delili kɛ Ala ka ciden gɛrɛfɛ k’a sɔrɔ n’ be n’ ɲɛɛw sonyana a la. Tuma min na n’ tun be n’ yɛrɛ labɛnna ka delili kɛ, a ye n’ filɛ. N’ y’a ɲɛsin a ma tuma min na, a y’a ɲɛɛ bɔ n’ kan.’ N’ kɛnin kɔ ka n’ yɛrɛ mabɔ silamɛw la wagatijan kɔnɔ, n’ tagara yaala fɔɔ ka taga se Abu Qatadah ka nanko kogo ma. Abu Qatadah ye n’ belencɛ dencɛ ye - n’ belencɛ dencɛ - ani ale lo ka di n’ ye. N’ sera yen tuma min na, n’ y’a fo. Fɔlɔ Ne, Ala, a ma ne ka foli jaabi fiyo. A laban, ne ka ja gbɛlɛya ka a ɲininka; ‘E Abu Qatadah, n b’i kali Ala tɔgɔ la, i t’a lɔn ko n be Ala n’a ka ciden kanu tiɲɛ na wa? ’ A y’a sɔrɔ ko Abu Qatadah tun be kumabali dɔrɔn lo la. O kɔ, n’ ye segi n’ ka kumaw kan tugun n’ kɛtɔ ka kali i n’a fɔ siɲɛ fɔlɔ. Nka a ma foyi fɔ. O kɔ, ne ka min fɔ, ne ka segi o kan, a ka o jaabi; ‘Tiɲɛ na, Ala n’a ka ciden lo b’o lɔn ka tɛmɛ’. A ka kumaw mɛnni kɔ, ɲɛji bɔra n’ ɲɛɛw na ani n’ kɔsegira soo k’a to tagamana nakɔ kɔnɔ. N tun be tagamana Madina sugu la tuma min na, cɛ dɔ bɔra Siri jamana na, min tun be dumuni feerela Madina dugu kɔnɔ, ale ye ɲiningali kɛ; ‘Jɔn lo be se ka Ka’ab bin Malik be yɔrɔ yira n na? ’ O kɔ, mɔgɔw y’a yira n’ na fɔɔ o cɛɛ nana n’ fɛ ka masacɛ Gassan ka lɛtɛrɛ dɔ di n’ ma. Komi n’ be se ka kalan kɛ ani ka sɛbɛri kɛ, n’ be lɛtɛrɛ kɔnɔkow fana faamu. A b’a yira ko lɛtɛrɛ kɔnɔkow ye nin ye; ‘An y’a mɛn ko i tericɛ - o kɔrɔ ye Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam - y’i bɔ jamakulu la, k’a sɔrɔ i Matigi yɛrɛ m’i bila ten. O kama, aw ka fara an kan, an bena aw dɛmɛ siga t’a la’. N ka lɛtɛrɛ kalan ka ban, n ko; ‘Tiɲɛ na, nin lɛtɛrɛ fana ye kasaara ye ne fɛ’. O kɔ, n y'a don taa kɔnɔ k'a jɛni fɔɔ a ka ban. Tile bi naani o kɔ, mɔgɔw bɛɛ gwɛnna ka bɔ kafo kɔnɔ, a y’a ye ko Ala ka yiracogo ma jigi. Fo ka taga se loon dɔ ma, ciden dɔ bɔra ciden dɔ fɛ ka na n fɛ, ka cikan dɔ lase n ma; ‘E Ka’ab, tiɲɛ na, Ala ka ciden y’a fɔ aw ye ko aw k’aw yɛrɛ tanga aw ka musow ma’. Ne bɛ ɲininka; ‘Yala n’ ka ɲi ka furu sa wala mun lo? ’ Ciraden y’a jaabi ko; ‘I mako t’a la ka furu sa. Nka, i k’i yɛrɛ tanga o ma dɔrɔn ani i kana gwɛrɛ a la.’ O kɔ, ne ko ne ta muso ma; ‘O sis, i ka kan ka taga i bangebagaw ka soo fɔlɔ ka to n’u ye fɔɔ Ala ka latigɛli gwɛnin ta o koo la’. Ka’ab bin Malik ko; ‘Dɔɔni o kɔ, Hilal bin Umayyah muso tagara Ala ka ciden fɛ k’a ɲininga ko; ‘E Ala ka ciden, Hilal bin Umayya kɔrɔla, barika ka dɔgɔ, baaraden tɛ a bolo. O kama, a to n’ k’a janto a la’. Rasulullah y’a jaabi ko: ‘Ɔn ɔn. A ka fisa n’i ma taga n’a ye fɔlɔ ani a man kan ka gɛrɛ i la wagati dɔɔni kɔnɔ’. Hilal muso tora a ka kuma na k’a fɔ; ‘Ala ka ciden, sisan, ɲɛnamaya dusu tɛ a la tugun. A be kasi tuma bɛɛ, kabi a ye gwɛlɛya nin sɔrɔ fɔɔ ka na se bi ma.’ Ka’ab bin Malik ko; ‘Ne ka somɔgɔw dɔw ko; ‘I ka kan ka sira ɲini Ala ka ciden fɛ fɔlɔ i ka muso ka koo nin na. Sabu Rasulullah yɛrɛ tun ye sira di Hilal bin Umayya ma k’a cɛɛ ladon. Ka’ab bin Malik ko; ‘Ne tɛna sira ɲini kira fɛ n’ ka muso ka koo nin na. Sabu, nka, n’ tun tɛna a lɔn Rasulullah bena min fɔ n’ ye sira ɲini a fɛ k’a sɔrɔ n’ tun ye kanbele ye.’ Ka’ab bin Malik ko; ‘A y’a sɔrɔ o kɛra suu tan kɔnɔ, o la, a kɛra suu biduuru ye an fɛ k’a daminɛ silamɛw balilen ka kuma an fɛ. Ka’ab bin Malik ko; ‘O kɔ, n ye fajiri seli kɛ suu biduurunan na, bon kɔfɛ. N’ siginin be delili la tuma min na, n’ nimisara ani n’ dusu tun kasinin lo kosɔbɛ. A be komi Nin dugukoloba nin be komi a ka dɔgɔ n’ fɛ. O yɔrɔnin bɛɛ, ne ka mɔgɔ dɔ kulekanba mɛn sankolo fan fɛ; ‘E Ka’ab bin Malik, i ka nisɔndiya! ’ O kama, n’ benna ani n’ y’a lɔn ko n’ bɔra n’ ka gwɛlɛya la. Ka’ab bin Malik ko; ‘O kɔ, kira y’a fɔ silamɛw ye ko a banna .