Hadith Representative
Ka’ab berkata: akhirnya saya ditakdirkan untuk tidak ikut serta ke medan perang
Imam Muslim : 4973حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَا لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمْ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ يُرِيدُ بِذَلِكَ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيٌ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْزُنُنِي أَنِّي لَا أَرَى لِي أُسْوَةً إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلًا مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ فَإِذَا هُوَ أَبُو خَيْثَمَةَ الْأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلًا مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ بِشَيْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلَ مَا قِيلَ لَكَ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ قَالَ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ قَالَ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ قَالَ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَقَالَ تَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الْأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالْأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي نَظَرَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَيَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَيَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضَا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَامَمْتُ بِهَا التَّنُّورَ ف
Yandi me zabisa mono [Abu Ath Thahir Ahmad bin Amru bin Abdullah bin Amru bin Sarh] mpika ya ba Omeyyade me songa mono [Ibnu Wahb] me songa mono [Yunus] katuka na [Ibn Shihab] yandi tubaka nde; 'Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam kwendaka kilumbu mosi na mvita ya Tabuk sambu na kukutana ti bantu ya Roma ti ya ba Arabi yina vandaka Bakristu na Siria.' Ibn Shihab tubaka nde; ‘Mono me zabisama na [Abdul Rahman bin Abdullah bin Ka’ab bin Malik], nde Abdullah bin Ka’ab bin Malik - Abdullah bin Ka’ab vandaka mosi na kati ya bana ya Ka’ab yina vandaka kukwenda ti Ka’ab ntangu yandi vandaka kifwa-meso - yandi tubaka nde; 'Mu kuwaka kilumbu mosi [Ka'ab bin Malik] ketubila dyambu mosi ya metala yandi mosi ntangu yandi vukanaka ti Ntumwa saw na mvita ya Tabuk'. Ka'ab bin Malik tubaka nde; 'Mu bikalaka ve ata fioti na nima ya kukwenda ti Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam na bitumba yina yandi vukanaka katula kaka mvita ya Tabuk, kansi mu bikalaka mpi na nima na mvita ya Badr.' Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ata fioti ve vandaka kutonga Muzuluma yina bakaka ve kisika na mvita ya Badr, yo vandaka sambu Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ti Bamizilma - na mvita ya Badr - lukanu ya ntete vandaka kaka ya kunwanisa ba infidèles ya Quraish yina vandaka kusala nzietelo na zulu ya bashamo tii kuna Allah na ntwala na kuwakana ti Bamizilma na bo a ntangu. Na ntangu yina mono vukanaka ti Rasulullah na mpimpa ya ‘Aqabah ntangu beto silaka na kunwanina dibundu ya Islam. Na ngindu na mono, kubaka kisika na mvita ya Badr lenda fwanana ve ti kubaka kisika na mpimpa ya Aqabah, ata mvita ya Badr ke sepedisaka bantu mingi. Na kati ya masolo ntangu mono vukanaka ve ti Rasulullah na mvita ya Tabuk kele mutindu yai; ‘Mu vandaka mpenza ya kukonda lusadisu mpi ata muntu mosi ve vandaka ti kimpwanza kuluta munu ntangu mu vukanaka ve na mvita ya Tabuk. Na nzila ya Allah, na ntwala mono vandaka kuyidika ve ata fioti bambisi zole ya ke nataka mpunda sambu na bitumba ya mutindu na mutindu. Kansi muna vita yayi ya Tabuk, yakubama bulu yole ya mvalu. Na nsuka, Rasulullah salallahu 'alaihi wasallam kwendaka na mvita ya Tabuk ntangu tiya vandaka ngolo kibeni. Beto lenda tuba nde yandi salaka nzyetelo ya nda kibeni mpi yandi vandaka ti bigonsa mingi mpi yandi kutanaka ti bambeni mingi. Na nima, Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam tendudilaka bamizilma mambu yina bo ta kutana ti yandi. Muna kuma kiaki, wavovesa esi Mizilma vo bakubama mu kubika lekwa yafwana muna vita. Na ntangu yina, bamizilma mingi vandaka kukwenda ti Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam kukonda kuponama na mukanda ya kisalu sambu na kunwana. Ka'ab tubaka nde; ‘Vakala ye muntu mosi kasonga ko kadi wazola kala kuna mbazi a vita. Yandi vandaka kuyindula nde kukonda kuzitisa na yandi ta zabana ve na Rasulullah saw. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam kwendaka na mvita na Tabuk ntangu nsungi ya kukatula bambuma vandaka kusepedisa mingi na mpila nde yo lombaka nde mono katula dikebi na mono na kisalu ya kukatula bambuma. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ye ba musulmans yina bakaka kisika vandaka kuyilama mpi mono kwendaka mbala mosi kusosa bima ti bo. I bosi, yavutuka kuna nzo lembi baka lekwa yafwana kana nkutu fioti. Mono kuditubilaka nde; ‘Mu lenda yidika bima na konso ntangu yina. Mu ke vandaka ntangu yonso na kati ya mpasi na kati ya ee ti ve tii kuna bantu ta vanda ya kuyilama mingi’. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam me bikala ti bamizilma, na ntangu yina mono vandaka me yidika ve ata kima mosi ya kusadila. Nsuka-nsuka mono katukaka, na nima mono vutukaka na nzo kukonda kuyidika kima. Ntangu yonso mono vandaka ti keti-keti ya mutindu yina sambu na kuzaba kana mono fwete vukana na mvita to ve, tii kuna basoda ya Bamizilma kwendaka ntinu mpi mvita vandaka kuyantika dezia. Na nima Mono zolaka kukota na kisika ya mvita - kansi yo vandaka kaka ndosi - mpi na nsuka mono vandaka ya kukana kukota ve na kisika ya mvita. Na nima ya Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam kukwenda na kisika ya bitumba ya Tabuk, mawi ya mawa yantikaka kuzyunga mono. Ntangu mu basikaka na kati ya kimvuka ya bantu yina vandaka na nziunga, mu bakisaka nde muntu mosi ve mu lendaka kukutana ti yandi katula kaka bantu yina vandaka luvunu to bantu ya kukonda ngolo yina Allah Azza Wa Jalla pesaka pansio. Na ntangu yina, Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam vandaka kuyibuka mono ve tii kuna yandi kumaka na Tabuk. Na nima, ntangu yandi vandaka na kati ya banduku na yandi, yandi yulaka na kintulumukina nde; ‘Sambu na nki Ka’ab bin Malik kwisaka ve ti beto? ’ Nduku mosi ya Banu Salimah vutulaka nde; ‘O Ntumwa ya Allah, yo ke monana nde Ka’ab bin Malik ke kudibanzaka mingi sambu na yandi mosi kuluta mvita yai? ’ Mu kuwa mambu ma nkundi, Muadz bin Jabal wavova vo; ‘E nduku, mambu ya mbi kibeni nge tubaka! Na zina ya Allah, O Ntumwa ya Allah, mono me zaba nde Ka’ab bin Malik kele muntu ya mbote’. Na nima, Rasulullah (saw) vandaka pima. Ntangu yandi vandaka pima mutindu yina, na kintulumukina yandi monaka muntu mosi ya me lwata mpu ya kibende yina vandaka mpasi na kuzaba. Na nima, Rasulullah tubaka nde: ‘Nge fwete vanda Abu Khaitsamah? ’ Yau monanaka nde muntu yai vandaka mpenza Abu Khaitsamah Al Ansari, nduku mosi yina vandaka kupesa makabu ya mawa sha’ ya badati ntangu bantu ya luvunu vandaka kufinga yandi. Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘Ntangu mu waka nde Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam vandaka kuyilama sambu na kuvutuka na mvita ya Tabuk, mu fulukaka na mawa. I bosi, yayantika vava kuma kia vova luvunu. Mono kuditubilaka nde; ‘Inki kikuma lenda gulusa mono na makasi ya Mbikudi? ’ Muna singika diambu diadi, yalomba lusadisu kwa esi nzo ame ana balenda kumvana luludiku. Ntangu muntu mosi songaka mono nde Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam me kuma pene-pene ya kukuma na mbanza Medina, kikuma ya luvunu vilaka na mabanza na mono. Nsuka-nsuka mono bakisaka nde mono lendaka kukusa ve ata fioti Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam. Muna kuma kiaki, diavavanga vo yanzayisa e ludi. Ke vavioka kolo ko, Rasulullah saw walwaka muna mbanza Medina. Mutindu yandi vandaka kusala mbala mosi, yandi vandaka kukwenda mbala mosi na mosquée - mutindu kikalulu na yandi vandaka konso ntangu ya yandi vandaka kukuma katuka na nzyetelo na kisika mosi buna - sambu na kusala bisambu. Na nima ya kusala kisambu ya sunna, Rasulullah sallallahu ‘alaihi wasallam solulaka mbala mosi ti banduku na yandi. Na nima ya mambu yina, banduku mingi kwisaka yina vandaka ve ti ntangu ya kuvukana na bitumba ti bamizilma mpi bo songaka yandi bikuma ya kuswaswana na kuzenga kieleka. Bantu ke tuba nde bantu kuluta makumi nana vandaka ve na mvita yina. Yo ke monana nde Ntumwa ndimaka masonga ya bantu yina vukanaka ve na mvita, silaka kwikama na bo, lombaka ndolula sambu na bo, mpi pesaka mambu yina bo bumbaka na ntima na bo na maboko ya Allah. Na nima ya mwa ntangu, mono kwisaka kumona Rasulullah saw. Na nima ya kupesa yandi mbote, yandi sekaka bonso kuseka ya muntu ya makasi. I bosi, wavova vo; 'Kwisa awa! ’ I bosi, yayenda lukufi yo yandi yavana yavwanda vana ntadisi andi. Na nima ya mambu yina, Ntumwa yulaka nde: ‘Sambu na nki nge ke vukana ve ti beto na kunwana, O Ka’ab? Keti nge me sila ve na kupesa nitu ti moyo na nge na Islam? ’ Mono vutulaka nde; ‘O Ntumwa ya Allah, na zina ya Allah, kana mono vanda pene-pene ya muntu ya nkaka katula nge, mono ke ndima nde mono ta katuka na makasi na yandi sambu na bikuma ti banzikisa yina mono me pesa. Kansi, na zina ya Allah, mono me zaba nde ntangu yai mono ke pesa beno bikuma yina me fuluka ti luvunu sambu beno wa ve makasi, te . Ya kieleka, Allah muntu salaka nde beno wila mono makasi. Kana mono songa nge, O Ntumwa ya Allah, bikuma na mono ya mbote mpi ya masonga, ebuna nge nganina mono sambu na bikuma yina, pana mono ta ndima yo na kiese yonso. Bika Allah kupesa mono ndola na bangogo na mono ya masonga. Na zina ya Allah, kele ve ti mvula yina ta kanga mono nzila ya kubaka kisika na mvita. Na zina ya Allah, mono vandaka mpenza kukonda lusadisu na ntangu yina ata mono vandaka ti dibaku ya fioti kibeni ya kuvukana na mvita ti bamizilma. Na kuwaka kundima yai ya masonga, Ntumwa ya Allah tubaka nde: ‘Muntu yai me tuba na masonga mpi na mutindu ya mbote. Muna kuma kiaki, telama yavana Allah kekuvana nzengo’. Nsuka-nsuka mono telamaka mpi katukaka na lweka na yandi. Ke vavioka kolo ko, wantu ayingi batuka kuna Bani Salimah banlanda yo vova vo; ‘O Ka’ab, na Allah, na ntwala beto zabaka ve nde nge salaka kifu/disumu. Ngeye kibeni ka wa sasila ko e kuma kwa Ntumwa a Allah nze kuma ya songa kwa akundi akaka ba kwenda mu vita ko. Ya kieleka, istighfar ya Ntumwa ya Allah mpamba sambu na beno ke katulaka masumu na beno’. Ka’ab bin Malik tubaka na nima ya mambu yina nde; 'Na zina ya Allah, bo ke fingaka mono ntangu yonso tii kuna mono ke zolaka kuvutuka na Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam mpi na nima mono ke kudikusaka'. Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘Keti kele ti muntu yankaka ya memonanaka na ntwala ya Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam bonso mono? ’ Bantu ba Banu Salimah bavutula vo; 'Yinga. Vena ye wantu wole akaka nze ngeye. Bantu zole yina tubaka na Ntumwa ya Allah mambu ya nge me tuba mpi Ntumwa ya Allah vutudilaka bo mutindu yandi vutudilaka nge’. Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘I bosi, yayuvula vo; ‘Bantu yai zole kele banani, banduku? ’ Bo, ba Bani Salima, bavutulaka nde; 'Bantu zole yina kele Murarah mwana ya Rabi'ah Al Amin ti Hilal mwana ya Ummayah Al Waqifi'. Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘Na nima bo tubilaka banduku zole ya lunungu yina bakaka kisika na mvita ya Badr mpi bo zole fwanaka na kuvanda mbandu ya mbote. Na nima ya mambu yina, mono katukaka ntangu bo tubilaka mono bantu yai zole’. Ka'ab bin Malik tubaka nde; 'Na nima ya mwa bilumbu, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam kubuyisaka Bamizilma na kusolula ti beto tatu yina bakaka ve kisika na mvita ya Tabuk. Tuka muna kolo kiakina, esi Mizilma bayantika kuyivambula yo soba e ngindu zau mu kuma kia yeto atatu yavana ntoto wau wakala se nzenza kwa yeto. Yo ke monana nde, ntoto yai kele ve ntoto yina mono vandaka kuzinga ntete mpi diambu yai zingaka mpimpa makumi tanu’. Banduku na mono zole yina vukanaka ve na mvita ya Tabuk me fukama ntangu yai na mawa yonso na nzo na bo ke dila, kansi mono kele toko mosi ya ngolo mpi ya ngolo. Mono ke landaka kuditwadisa mbote mpi kusala bisalu ya konso kilumbu mutindu mono ke salaka mbala na mbala. Mono vandaka kubasika kaka na nzo, kukwenda na mosquée sambu na kukwenda na bisambu ya dibundu ti Bamizilma ya nkaka, mpi kutambula-tambula na zandu ata muntu mosi ve vandaka kuzola kusolula ti mono. Tii kilumbu mosi mono pusanaka pene-pene ya Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam mpi mono pesaka yandi mbote ntangu yandi vandaka na kisika na yandi na nima ya kusala kisambu. Mono kudiyulaka nde; ‘Keti Ntumwa ta nikisa munoko na yandi sambu na kupesa mvutu na mbote yina to ve? Na nima, mono sambaka pene-pene ya Ntumwa ya Allah ntangu mono vandaka kuyiba meso na yandi. Ntangu mono vandaka kuyilama sambu na kusamba, yandi talaka mono. Mpi ntangu mono balukilaka yandi, yandi katulaka meso na yandi na mono.’ Na nima ya kukabwana ntangu mingi ti kimvuka ya Bamizilma, mono kwendaka kutambula tii kuna mono kumaka na lupangu ya kilanga ya Abu Qatadah. Abu Qatadah kele mwana ya noko na mono - cousin na mono - mpi yandi kele muntu ya mono ke zolaka. Ntangu mu kumaka kuna, mu pesaka yandi mbote. Kaka Mono, na zina ya Allah, yandi pesaka ve mvutu ata fioti na mbote na mono. Nsuka-nsuka mono bakaka kikesa ya kuyula yandi; ‘O Abu Qatadah, mono ke zenga kieleka na nge na zina ya Allah, keti nge me zaba ve nde mono ke zolaka kibeni Allah ti Ntumwa na yandi? ’ Yau monanaka nde Abu Qatadah vandaka kaka pima. I bosi, yavutukila diaka mvovo miame muna dia ndefi nze nkumbu antete. Kansi yandi vandaka pima. I bosi, yavutukila mana yavova yo vutula vo; ‘Ya kieleka, Allah ti Ntumwa na yandi me zaba mbote mambu yai’. Na kuwaka bangogo na yandi, mansanga fulukaka na meso na mono mpi mono vutukaka na nzo ntangu mono vandaka kutambula na kilanga. Ntangu mono vandaka kutambula na zandu ya Medina, muntu mosi ya insi ya Siria yina vandaka kuteka madia na mbanza Medina yulaka nde; ‘Nani lenda songa mono kisika Ka’ab bin Malik kele? ’ I bosi, wantu bansonga yavana muntu ndioyo wayiza kwa mono yo kumvana nkanda wa Ntinu Ghassan. Wau vo nzeye tanga yo soneka, ibakulanga mpe mambu mena muna nkanda wau. Yo ke monana nde mambu yina kele na mukanda yina kele mutindu yai; ‘Beto kuwaka nde nduku na nge - disongidila Ntumwa ya Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam - me katula nge na kimvuka ya bantu yonso, na ntangu yina Mfumu na nge yandi mosi me yambulaka nge ve mutindu yina. Muna kuma kiaki, vukana yeto, tukusadisa kikilu’. Na nima ya kutanga mukanda yina, mono tubaka nde; ‘Ya kieleka, mukanda yai kele mpi kigonsa sambu na mono’. Na nima, mono tulaka yo na furu mpi yokaka yo tii kuna yo manaka. Na nima ya bilumbu makumi iya ya kukatula bantu yonso na dibundu, yo monanaka nde kuzabisa ya Nzambi kulumukaka ve. Tii kilumbu mosi, ntumwa mosi ya me katuka na Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam kwisaka na mono mpi pesaka mono nsangu; ‘O Ka’ab, kieleka Ntumwa ya Nzambi sallallaahu ‘alaihi wasallam me pesa nge ntuma ya kutina bankento na nge’. Mono ke yula; ‘Keti mono fwete fwa makwela to nki? ’ Ntumwa wavutula vo; ‘Ke dina mfunu ko vo wavonda longo. Kansi, tina yo kaka mpi kukwenda ve pene-pene na yo.’ I bosi, yavova kwa nkaz’ame vo; 'O sis, nge fwete kwenda ntete na nzo ya bibuti na nge mpi kubikala ti bo tii kuna Allah ta pesa lukanu ya pwelele na diambu yai'. Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘Ntangu fioti na nima, nkento ya Hilal bin Umayyah kwendaka na Ntumwa ya Nzambi saw. ‘O Ntumwa ya Nzambi, Hilal bin Umayyah kele mbuta mpi ya kulemba mpi yandi kele ve ti bansadi. Muna kuma kiaki, yambula yanlunga-lunga’. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam vutulaka nde: ‘Ve. Yo kele mbote kana nge kwenda ntete ve ti yandi mpi yandi fwete vanda ve pene-pene na nge sambu na mwa ntangu’. Nkento ya Hilal bikalaka kaka ngolo mpi tubaka nde; ‘Na zina ya Allah, O Ntumwa ya Allah, ntangu yai yandi kele diaka ve ti kikesa ya luzingu. Yandi ke dilaka ntangu yonso, banda yandi me kutanaka ti diambu yai tii bubu yai.’ Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘Bantu yankaka ya dibuta na mono kutubaka nde; ‘Nge fwete lomba ntete nswa na Ntumwa ya Allah na yina me tala diambu yai ya nkento na nge. Sambu Rasulullah yandi mosi pesaka nswa na Hilal bin Umayyah na kukeba bakala na yandi. Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘Mu ta lomba ve nswa na Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam na yina me tala diambu yai ya nkento na mono. Sambu, kansi, mono zolaka kuzaba ve mvutu ya Rasulullah kana mono lomba yandi nswa ntangu mono vandaka kaka leke.’ Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘Yau monanaka nde mambu yai kusalamaka mpimpa kumi, na mpila nde yau kumaka mpimpa makumi tanu sambu na beto yantika na ntangu yina bamizuluma kubuyisama na kusolula ti beto. Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘I bosi, yavanga e sambu kia mene-mene muna fuku wa makumatanu kuna nima nzo. Ntangu mono vandaka na kisambu, mono vandaka kufuluka ti mawa mpi mawa. Yo kele bonso Ntoto yai ya nene ke monana fioti sambu na mono. Na mbala mosi mono waka muntu mosi ke boka ngolo na zulu ya ntoto; ‘O Ka’ab bin Malik, sepela! ’ Muna kuma kiaki, yabwa yo zaya vo yavevoka muna mpasi zame. Ka'ab bin Malik tubaka nde; ‘Na nima, Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam zabisaka Bamizilma nde yo me mana .