Hadith Representative
Ka’ab berkata: akhirnya saya ditakdirkan untuk tidak ikut serta ke medan perang
Imam Muslim : 4973حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَا لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمْ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ يُرِيدُ بِذَلِكَ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيٌ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْزُنُنِي أَنِّي لَا أَرَى لِي أُسْوَةً إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلًا مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ فَإِذَا هُوَ أَبُو خَيْثَمَةَ الْأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلًا مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ بِشَيْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلَ مَا قِيلَ لَكَ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ قَالَ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ قَالَ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ قَالَ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَقَالَ تَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الْأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالْأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي نَظَرَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَيَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَيَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضَا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَامَمْتُ بِهَا التَّنُّورَ ف
Ang’ambye [Abu Ath Thahir Ahmad bin ‘Amru bin ‘Abdullah bin ‘Amru bin Sarh] omuddu w’aba Umayyad ang’ambye [Ibnu Wahb] yantegeezezza [Yunus] okuva ku [Ibn Shihab] yagamba nti; 'Nabbi sallallaahu 'alaihi wasallam lumu yagenda mu lutalo lw'e Tabuk okutunuulira Abaruumi n'Abawalabu abaali Abakristaayo mu Syria.' Ibn Shihab yagamba nti; ‘Ntegeezeddwa [Abdul Rahman bin Abdullah bin Ka’ab bin Malik], nti Abdullah bin Ka’ab bin Malik - Abdullah bin Ka’ab yali omu ku batabani ba Ka’ab abawerekera Ka’ab nga muzibe w’amaaso - yagamba nti; ‘Lumu nnawulira [Ka’ab bin Malik] ng’anyumya ekintu ekyaliwo ku ye bwe yeegatta ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam mu lutalo lw’e Tabuk’. Ka’ab bin Malik yagambye nti; ‘Ssisigalangako kuwerekera Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam mu ntalo ze yeetabamu okujjako olutalo lwa Tabuk, naye era nasigala mabega mu lutalo lwa Badr. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam teyavumirirangako musiraamu ateetaba mu lutalo lwa Badr, kino kyaliwo kubanga Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam n'abasiraamu - mu lutalo lwa Badr - ekigendererwa ekyasooka kyali kya kulumba bakaafiiri ba Quraish bokka abaali batambulira ku ngamiya okutuusa Allah lwe yagatta abasiraamu wamu n'abalabe baabwe nga tebalina budde bwe baali bakkiriziganyizzaako emabegako. Mu kiseera ekyo nakyetabamu ne Rasulullah mu kiro kya ‘Aqabah bwe twasuubiza okulwanirira Obusiraamu. Mu ndowooza yange, okwetaba mu lutalo lwa Badr tekigeraageranyizibwa ku kwetaba mu kiro kya Aqabah, wadde ng’olutalo lwa Badr lusinga kwettanirwa abantu abasinga obungi. Mu mboozi ze sseetabye na Rasulullah mu lutalo lw’e Tabuk mulimu zino wammanga; 'Nnali sirina kye nsobola kukola era tewali muntu yenna yalina ddembe okusinga nze nga sseetabye mu lutalo lw'e Tabuk. Allah, emabegako saategekanga nsolo bbiri ezivuga n’akatono ku ntalo ez’enjawulo. Naye mu lutalo luno olwa Tabuk, nateekateeka ebisolo bibiri ebyebagadde. Mu nkomerero, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagenda mu lutalo lw’e Tabuk ng’obudde bubuguma nnyo. Kiyinza okugambibwa nti yatambula olugendo oluwanvu ennyo era nga ajjudde akabi era ng’ayolekagana n’abalabe bangi. Olwo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’annyonnyola abasiraamu bye bagenda okwolekagana naye. N’olwekyo, yalagira Abasiraamu okuteekateeka ebintu ebimala mu lutalo. Mu kiseera ekyo, abasiraamu bangi baawerekera Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam nga tebalondeddwa mu bbaluwa ebaweereddwa okulwana. Ka’ab yagamba nti; 'Waliwo omusajja ataalabiseeko kubanga yali ayagala kusigala ebweru w'olutalo.' Yateebereza nti obutagondera kwe tekujja kumanyibwa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam - kasita tewali kubikkulirwa kumutuukako okuva eri Allah Azza Wa Jalla -. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagenda mu lutalo e Tabuk nga amakungula g’ebibala gamatiza nnyo nga nnina okukyusa ebirowoozo byange okuva ku makungula. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abasiraamu abeetabyemu baali beetegekera era amangu ago nagenda okunoonya ebikozesebwa nabo. Oluvannyuma nnadda eka nga sifunye bikozesebwa n’akatono. Nagamba mu mutima gwange nti; ‘Nsobola okuteekateeka ebikozesebwa essaawa yonna. Bulijjo mbeera mu kizibu wakati wa yee ne nedda okutuusa ng’abantu beeyongedde okwetegekera’. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yaleka n’abasiraamu, so nga nze nali siteekateeka bikozesebwa byonna n’akatono. Oluvannyuma nnagenda, olwo ne nzira eka nga sirina kye ntegese. Bulijjo nnali mu kubuusabuusa bwe kuti oba okwetaba mu lutalo oba nedda, okutuusa ng’amagye g’Abasiraamu gafubutuka era ng’olutalo lwatandika dda. Olwo ne njagala okwegatta ku lutalo - naye ekyo kyali kya kwegomba kwokka - era ku nkomerero nnali ntegekeddwa obuteegatta ku lutalo. Oluvannyuma lw’Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) okugenda mu lutalo lw’e Tabuk, ennaku yatandika okunzitoowerera. Bwe nafuluma wakati mu bantu abaali banneetoolodde, nnakiraba nti sisobola kusisinkana muntu yenna okuggyako abantu abaali mu bunnanfuusi oba abantu abanafu Allah Azza Wa Jalla be yabawa ensonga. Mu kiseera kino Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) teyanzijukira okutuusa lwe yatuuka e Tabuk. Awo bwe yali atudde mu banne, yabuuza mangu nti; 'Lwaki Ka'ab bin Malik teyatwegattako?' Munne okuva e Bani Salimah yaddamu nti; 'Ayi Omubaka wa Allah, kirabika Ka'ab bin Malik yeefaako nnyo okusinga olutalo luno?' Ng’awulira ebigambo bya munne, Muadh bin Jabal n’agamba nti; ‘Ayi mukwano, nga olina kigambo kibi! Allah, ggwe omubaka wa Allah, nkimanyi nti Ka’ab bin Malik muntu mulungi.’ Olwo Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) n’asirika. Bwe yasirika bw’atyo, amangu ago n’alaba omusajja ng’ayambadde enkoofiira ey’ekyuma nga kizibu okutegeera. Awo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: ‘Oteekwa okuba nga oli Abu Khaitsamah? ' Kyazuuka nti ddala omuntu ono yali Abu Khaitsamah Al Ansari, mukwano gwe eyali awa abazirakisa sha' y'ennaku nga bamuvuma bannanfuusi. Ka’ab bin Malik yagambye nti; ‘Bwe nawulira nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yali yeetegekera okudda okuva mu lutalo lw’e Tabuk, nnajjula ennaku. Olwo ne ntandika okuyiiya ensonga ez’okwekwasa okulimba. Nagamba mu mutima gwange nti; ‘Nsonga ki eyinza okuntaasa obusungu bwa Nabbi? ’ Okusobola okukola ku nsonga eno, nnasaba obuyambi okuva mu maka gange abayinza okutuwa amagezi. Omuntu bweyaηηamba nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam katono atuuse mu kibuga Madina, ensonga y’okulimba n’ebula mu birowoozo byange. Oluvannyuma nakitegeera nti sisobola kulimba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’akatono. N’olwekyo, nnalina okumubuulira amazima. Nga wayiseewo ekiseera kitono, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yatuuka mu kibuga Madina. Nga bulijjo, yagenda butereevu ku muzikiti - ng’ennono ye bwe yali buli lw’atuuka ng’ava mu kutambula mu kitundu - okusaala. Oluvannyuma lw’okukola eswala ya sunna, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam amangu ago yanyumya ne mikwano gye. Oluvannyuma lw’ekyo, emikwano egiwerako gyajja nga tebaafunye budde kwetaba mu kulwana n’Abasiraamu ne bamutuusa ensonga ez’enjawulo nga bamulayira. Kiteeberezebwa nti abantu abasoba mu kinaana abataali mu lutalo luno. Kizuuka nti Nabbi yakkiriza obwesimbu bw’abo abataali mu lutalo, n’abasuubiza obwesigwa, n’abasaba okusonyiyibwa, era n’akwasa Allah bye baakweka mu mitima gyabwe. Nga wayise akaseera katono, najja okulaba Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam. Bwe nnamala okumulamusa, yamwenya ng’akamwenyumwenyu k’omuntu asunguwadde. Awo n’agamba nti; 'Jangu wano! ’ Olwo ne ntambula okumusemberera okutuusa lwe nnatuula mu maaso ge ddala. Oluvannyuma lw’ekyo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yabuuza nti: ‘Lwaki totwegattako mu kulwana, ggwe Ka’ab? Tosuubizza okuwaayo omubiri gwo n'omwoyo gwo eri Obusiraamu? ' Naddamu nti; ‘Ayi Omubaka wa Allah, Allah, singa ntuula okumpi n’omuntu atali ggwe, nkakasa nti nnandibadde n’obusungu bwe olw’ensonga n’ensonga ze nnaleeta. Naye, Allah, nkimanyi nti singa kati mbawa ensonga ezijjudde obulimba ne muleme okunyiiga, mazima Allah y’ajja okunnyiiza. Singa nkuyanjulira ggwe Omubaka wa Allah ensonga zange entuufu era entuufu, n’oluvannyuma n’onboggolera olw’ensonga ezo, olwo nja kuzikkiriza n’essanyu. Allah anbonereza n’ebigambo byange eby’amazima. Eya Allah, tewali myaka gijja kunziyiza kwetaba mu lutalo. Eya Allah, mu kiseera ekyo nnali sirina kye nsobola kukola wadde nga nnalina omukisa omutono ennyo okwegatta ku lutalo n’Abasiraamu. Ng’awulira okwatula kuno okw’amazima, Omubaka wa Allah n’agamba nti: ‘Omuntu ono ayogedde mu bwesimbu era mu butuufu. N’olwekyo muyimirire okutuusa Allah lw’anakuwa okusalawo’. Oluvannyuma nnayimirira ne nsenguka okuva ku ludda lwe. Tewaayita bbanga ddene, abantu abawerako okuva e Bani Salimah ne bangoberera ne bagamba nti; 'Ayi Ka'ab, Allah, emabegako tetwamanya nti wali okoze ensobi/ekibi. Mazima ddala tewannyonnyola nsonga eri Omubaka wa Allah nga ensonga ezaateekebwawo mikwano emirala abatagenda mu lutalo. Mazima omubaka wa Allah yekka istighfar yammwe y’asangulawo ebibi byammwe’. Ka’ab bin Malik yagamba oluvannyuma lw’ekyo; ‘By Allah, bulijjo banvuma okutuusa lwe njagala okudda ewa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam olwo ne nneelimba’. Ka’ab bin Malik yagambye nti; ‘Waliwo omuntu omulala yenna alabiseeko mu maaso ga Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam nga nze? ' Abantu b'e Banu Salimah ne baddamu nti; 'Yee. Waliwo abantu abalala babiri nga ggwe. Abasajja abo bombi ne bagamba Omubaka wa Allah by’oyogedde era Omubaka wa Allah n’abaddamu nga bwe yakuddamu. Ka’ab bin Malik yagambye nti; ‘Awo ne mbuuza nti: ‘Abasajja bano ababiri be baani, mmwe bannange?’. Bano aba Banu Salimah ne baddamu nti: ‘Abasajja bano ababiri ye Murarah bin Rabi’ah Al Amin ne Hilal bin Ummayah Al Waqifi.’ Ka’ab bin Malik yagambye nti; 'Awo ne boogera ku bannaabwe babiri abatuukirivu abeetabye mu lutalo lw'e Badr era bombi basaana okubeera ekyokulabirako ekirungi.' Oluvannyuma lw’ekyo, nnavaawo bwe banjogedde ku basajja bano ababiri.’ Ka’ab bin Malik yagambye nti; 'Oluvannyuma lw'ennaku ntono, Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n'emirembe bibeere ku ye) yagaana abasiraamu okwogera naffe abasatu abateetaba mu lutalo lwa Tabuk. Okuva olwo, Abasiraamu baatandika okweyawula ne bakyusa endowooza yaabwe gye tuli abasatu okutuusa ensi eno lwe yatuwulira nga ya kyewuunyo. Kyalabika, ensi eno si ye nsi gye nnali nsuddemu era ekyo kyagenda mu maaso okumala ekiro amakumi ataano.’ Mikwano gyange babiri abateetaba mu lutalo lw’e Tabuk kati bafukamidde mu nnaku mu nnyumba yaabwe nga bakaaba, so nga nze ndi muvubuka mukakanyavu era mukakanyavu. Ngenda mu maaso n’okweyisa mu ngeri eya bulijjo era nkola emirimu gya buli lunaku nga bulijjo. Nkyava mu nnyumba, ne ngenda mu muzikiti okwetaba mu kusaala kw’ekibiina n’Abasiraamu abalala, era nga ntambula mu katale wadde nga tewali yali ayagala kwogera nange. Okutuusa olunaku lumu nasemberera Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ne mmulamusa nga ali mu ntebe ye nga amaze okusaala. Nneebuuza nti; ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam anaatambuza emimwa gye okwanukula okulamusa oba nedda? Olwo ne nsaala okumpi n’Omubaka wa Allah nga bwe mmubba amaaso. Bwe nnali nneetegekera okusaba, yantunuulira. Bwe nnamukyukira, n’anzigyako amaaso.’ Oluvannyuma lw’okumala ebbanga nga nneeyawudde ku bantu b’Abasiraamu, nagenda okutambulako okutuusa lwe natuuka ku bbugwe w’olusuku lwa Abu Qatadah. Abu Qatadah mutabani wa kojja wange - mujja wange - era ye muntu gwe njagala. Bwe natuukayo ne mmulamusa. Naye, Allah, teyaddamu kulamusa kwange n’akatono. Oluvannyuma nnasituka obuvumu ne mmubuuza nti; ‘Ayi Abu Qatadah, nkulayirira mu linnya lya Allah, tomanyi nti ddala njagala Allah n’omubaka we? ' Kyazuuka nti Abu Qatadah yasirika busirisi. Olwo ne nziramu ebigambo byange nga ndayira ng’omulundi ogwasooka. Naye yasirika. Olwo ne nddamu bye nnayogera n’addamu nti; ‘Mazima Allah n’omubaka we basinga okumanya ku nsonga eno’. Okuwulira ebigambo bye, amaziga ganzigya mu maaso ne nzirayo eka nga bwe ntambula mu lusuku. Bwe nnali ntambula mu katale k’e Madiina, omusajja okuva mu nsi y’e Busuuli eyali atunda emmere mu kibuga Madina yabuuza nti; 'Ani ayinza okundaga Ka'ab bin Malik gy'ali? ' Olwo abantu ne bandaga okutuusa omuntu lwe yajja gye ndi n'ankwasa ebbaluwa okuva ewa kabaka w'e Ghassan. Olw’okuba nnali nsobola okusoma n’okuwandiika, nnategeera ebyali mu bbaluwa eyo. Kyazuuka nti ebyali mu bbaluwa eno byali bwe biti: ‘Twawulidde nti mukwano gwo - ekitegeeza Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam - akuyawudde ku nkolagana y’abantu, so nga Mukama wo yennyini takumalira bw’atyo. N’olwekyo, twegatteko, mazima tujja kukuyamba.’ Oluvannyuma lw’okusoma ebbaluwa eyo, nnagamba nti: ‘Mu butuufu, ebbaluwa eno nayo ya kabi gyendi.’ Oluvannyuma nnagiteeka mu muliro ne nguyokya okutuusa lwe yasaanawo. Oluvannyuma lw’ennaku amakumi ana nga yeekutudde ku bantu, kyazuulibwa nti okubikkulirwa kwa Katonda kwali tekunnakka. Okutuusa olunaku lumu, omubaka w’omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yajja gyendi n’obubaka nti: ‘Ayi Ka’b, mazima Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam akulagira okwewala mukyala wo.’ Nabuuza nti; ‘Nnoba oba kiki? ' Omubaka n'addamu nti; ‘Teweetaaga kwawukana. Naye, weewale kyokka era togisemberera.’ Awo ne ŋŋamba mukazi wange nti; 'O sis, olina okusooka okudda eka ewa bazadde bo n'osigala nabo okutuusa Allah lw'anaawa okusalawo okutegeerekeka ku nsonga eno'. Ka’ab bin Malik yagambye nti; ‘Awo wayiseewo ekiseera kitono mukyala wa Hilal bin Umayyah yagenda eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abuuza nti; ‘Ayi Omubaka wa Allah, Hilal bin Umayyah mukadde era munafu era talina baddu. N’olwekyo, ka mmulabirira’. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yaddamu nti: ‘Nedda. Kirungi bw’oba tosoose kumuwerekera era nga tasaanidde kukusemberera okumala akaseera’. Mukyala wa Hilal yasigala mukakafu n’agamba nti; ‘By Allah, ggwe omubaka wa Allah, kati takyalina bbugumu lya bulamu. Bulijjo akaaba, okuva lwe yasanga ekizibu kino okutuusa kati.’ Ka’ab bin Malik yagambye nti; Abamu ku ba famire yange baagamba nti, "Olina okusooka okusaba olukusa okuva eri Omubaka wa Allah ku bikwata ku mukyala wo. Kubanga Omubaka wa Allah emirembe n'emirembe bibeere ku ye, yennyini yawa Hilal bin Umayyah olukusa okulabirira bba." Ka’ab bin Malik yagamba nti, "Sijja kusaba lukusa okuva eri Omubaka wa Allah emirembe n'emirembe bibeere ku ye, ku bikwata ku mukyala wange. Kubanga, oluvannyuma lw'ebyo byonna, sijja kumanya ngeri Omubaka wa Allah gy'anaddamu singa mmusaba olukusa nga nkyali muto." Ka’ab bin Malik yagambye nti; 'Kyazuuka nga kino kyagenda mu maaso ekiro kkumi, bwe kityo ne kituuka ekiro amakumi ataano gye tuli okutandika ng'Abasiraamu bagaaniddwa okwogera naffe. Ka’ab bin Malik yagambye nti; ‘Awo ne nkola eswala ey’oku makya mu kiro eky’amakumi ataano emabega w’ennyumba. Bwe nnali ntudde mu kusaba, nnajjula okwejjusa n’ennaku. Kirabika ensi eno ennene ennyo mpulira nga nfunda gyendi. Amangu ago nnawulira omuntu ng’aleekaana nnyo okuyita mu bbanga; ‘Ayi Ka’ab bin Malik, sanyuka! ’ Bwentyo ne nvunnama ne mmanya nti sirina kizibu kyange. Ka’ab bin Malik yagambye nti; ‘Awo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’alangirira abasiraamu nti kiwedde