Menghajikan orang tua yang lanjut usia (Haji Badal)

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً مِنْ خَثْعَمٍ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي أَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ وَهُوَ شَيْخٌ كَبِيرٌ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْتَوِيَ عَلَى ظَهْرِ الْبَعِيرِ قَالَ حُجِّي عَنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَبُرَيْدَةَ وَحُصَيْنِ بْنِ عَوْفٍ وَأَبِي رَزِينٍ الْعُقَيْلِيِّ وَسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَيْضًا عَنْ سِنَانِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجُهَنِيِّ عَنْ عَمَّتِهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذِهِ الرِّوَايَاتِ فَقَالَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ مَا رَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مُحَمَّدٌ وَيُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ ابْنُ عَبَّاسٍ سَمِعَهُ مِنْ الْفَضْلِ وَغَيْرِهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ رَوَى هَذَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَرْسَلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ الَّذِي سَمِعَهُ مِنْهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ صَحَّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ غَيْرُ حَدِيثٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَرَوْنَ أَنْ يُحَجَّ عَنْ الْمَيِّتِ و قَالَ مَالِكٌ إِذَا أَوْصَى أَنْ يُحَجَّ عَنْهُ حُجَّ عَنْهُ وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُهُمْ أَنْ يُحَجَّ عَنْ الْحَيِّ إِذَا كَانَ كَبِيرًا أَوْ بِحَالٍ لَا يَقْدِرُ أَنْ يَحُجَّ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ

Bize [Ahmad bin Mani] gürrüň berdi, bize [Ruh bin 'Ubada] gürrüň berdi, bize [Ibnu Juraj] gürrüň berdi, maňa [Ibn Şihab] şeýle diýdi: Maňa [Süleýman bin Ýasar] [Abdullah bin Abbas] [Al Fadl bin Abbas] şeýle diýdi: Hats'amdan bir aýal: "Eý, Allanyň Resuly, kakam haj etmek borçlydy, ýöne ol garry we ulaga münmäge güýji ýetmeýär" diýip sorady. Ol: "Onuň üçin haj ediň" diýdi. -Abu Isa At Tirmizi- şeýle diýdi: "Hadys Alydan, Bureýdeden, Huşaýn bin Aufdan, Abu Razin Al Ukaýliden, Saudah bint Zamahdan we Ibn Abbasdan rowaýat edildi". Abu Isa şeýle diýdi: "Al Fadl bin Abbasyň hadysy hasan ygtybarly hadysdyr. Şeýle hem [Ibn Abbasdan] [Huşeýn bin 'Auf Al Muzaniden] Pygamber sallallahu aleýhi wesellemden rowaýat edildi. Şeýle hem bu hadys [Ibn Abbasdan] [Sinan bin Abdullah Al Juhaniden] [özüniň daýzasyndan] Pygamber sallallahu aleýhi wesellemden rowaýat edildi. Şeýle hem Ibn Abbasdan Pygamber sallallahu aleýhi wesellemden gönüden-göni rowaýat edildi. -Abu Isa At Tirmizi şeýle diýdi: "Men Muhammedden ýokardaky ähli rowaýatlar barada soradym, ol şeýle jogap berdi: "Iň ygtybarlysy Ibn Abbasdan Al Fadl bin Abbasdan Pygamber sallallahu aleýhi wesellemden rowaýat edilen zatdyr." Muhammet şeýle hem sözüniň üstüne goşdy: "Ibn Abbasyň bu hadysy Al Fadl bin Abbasdan we başgalardan Pygamber sallallahu aleýhi wesellemden eşiden bolmagy mümkin, soňra ol bu hadysy rowaýat edip, ony eşiden adamy agzaman ýaýradan bolmagy mümkin." Abu Isa şeýle diýdi: "Pygamber sallallahu aleýhi wesellemden bu meselede köp sanly ygtybarly hadyslar rowaýat edildi." Bu hadys Pygamber sallallahu aleýhi wesellemiň sahabalaryndan we beýleki alymlar tarapyndan hem ulanylýar. Bu şeýle pikirde Sufýan Ats Sauri, Ibnul Mubarek, Sýafi'i, Ahmed we Ishag hem bar. Olaryň hemmesi ölen adam üçin haj etmegiň rugsat berilýändigi barada pikirde. Malik bolsa: "Eger ol ölmezden öň haj etmek üçin wesýet eden bolsa, onda rugsat berilýär" diýen pikirde. Käbir alymlar, ýagny Ibnul Mubarek we Sýafi'i, diri adam garry bolsa ýa-da haýsydyr bir sebäp bilen haj edip bilmese, haj etmäge rugsat berýärler. Bu Ibn Mubarek we Aş Sýafi'i'niň pikiridir.