Surat Rasulullah dan kesaksian Abu Sufyan di depan Heraclius
Imam Bukhari : 6حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
[Абу Аль Йаман Аль Хакам бин Нафи] бидэнд хэлсэн, тэр [Аз Зухри]-аас [Суайб] надад хэлсэн [Убайдулла бин Абдулла бин 'Утба бин Масъуд] [Абдулла бин 'Аббас] түүнд [Абу Суфян бин Харб] түүнд хэлсэн гэж хэлсэн гэж хэлсэн; Бошиглогч саллаллаху алэйхи вэ сэллэм-, Абу Суфян болон Курайшийн үл итгэгчдийн хооронд байгуулсан гэрээ хүчин төгөлдөр болох үед Сирийн нутаг руу худалдааны экспедицид явж байсан Курайшийн худалдааны бүлгийг Гераклиус хүлээн авсан. Тэд Илия хотод зогсохдоо Гераклиусын урилгаар уулзаж, түүний чуулганд яриа хэлэлцээ хийхээр урьсан бөгөөд тэр үед Гераклиус Ромын дээдсийн хамт байсан юм. Гераклиус тэдэнтэй орчуулагчаар дамжуулан ярьсан. Гераклиус хэлэв; 'Та нарын хэн нь өөрийгөө Бошиглогч гэж хэлдэг хүнтэй гэр бүлийн хамгийн ойр дотно харилцаатай вэ?'. Абу Суфян хэлэхдээ; Тиймээс би хариулав; "Би түүнтэй хамгийн ойр гэр бүлийн харилцаатай хүн". Гераклиус хэлэв; 'Түүнийг надтай болон түүний найзуудтай ойртуулж өгөөч'. Тиймээс тэд Курайшчуудыг Абу Суфияны ард тавьжээ. Дараа нь Хераклиус орчуулагчаараа дамжуулан: "Би түүнээс өөрийгөө Бошиглогч гэж хэлсэн хүний талаар асуусан гэж хэл. Хэрэв тэр надад худал хэлэх юм бол чи түүнд худал хэлэх ёстой." Аллахын өмнө, хэрэв тэд намайг тэгшлэх байсан гэж худал хуурмагаас үүдэлтэй ичгүүргүй байсан бол би түүнд худал хэлэх байсан.' Абу Суфян хэлэхдээ; Тэгээд тэр надаас түүний тухай буюу Бошиглогч саллаллаху алэйхи вэ сэллэм-ийн талаар асуусан хамгийн эхний зүйл бол: "Түүний удам угсаа та нарын дунд ямар байр суурь эзэлдэг вэ?" Би: "Тэр сайн, язгуур угсаатай" гэж хариулав. Тэр дахин асуув: 'Түүнээс өмнө өөр хүн хэлсэн үү?' Би: "Юу ч биш" гэж хариулав. Тэр дахин асуув: "Түүний эцэг хаан мөн үү?" Би: "Үгүй" гэж хариулав. Түүнийг дагадаг хүмүүс дээд тушаалын хүмүүс үү, доод хүмүүс үү?' Би: "Түүнийг дагадаг хүмүүс ч гэсэн дорд хүмүүс" гэж хариулав. Тэр дахин асуув: 'Дагагчид нэмэгдэж байна уу эсвэл буурч байна уу?' Би: "Өсөх" гэж хариулав. Тэр дахин асуув: «Хэн нэгэн нь шашиндаа уурласан учраас тэрсэлсэн үү? Би: "Юу ч биш" гэж хариулав. Тэр дахин асуув: «Хэлснийг нь хэлэхээс нь өмнө та түүнийг худлаа ярьж байхыг олж харсан уу?' Би: "Хэзээ ч үгүй" гэж хариулав. Тэр дахин асуув: 'Тэр хэзээ нэгэн цагт хуурч байсан уу?' Би: "Хэзээ ч үгүй. Бид түүнтэй нийлж байхдаа тэр хэзээ ч ийм зүйл хийдэггүй байсан. Абу Суфян: "Би ийм үг хэлэхээс өөр зүйлийг хэлж чадахгүй" гэж хэлэв. Тэр дахин асуув: "Чи түүнтэй тулалдаж байна уу?" Би: "Тийм" гэж хариулав. Тэр дахин асуув: 'Дайн хэрхэн дууссан бэ?' Би хариуд нь: "Тэр бид хоёрын хоорондох дайн маш их байна. Заримдаа тэр биднийг зоддог, заримдаа бид түүнийг зоддог. Тэр дахин асуув: «Тэр чамайг юу гэж тушаасан бэ?' Би хариуд нь: "Тэр бидэнд тушаасан; "Аллахтай юу ч холбоогүй мөргөж, өвөг дээдсийнхээ хэлснийг орхи. Мөн тэрээр бидэнд залбирах, зекат төлөх, үнэнийг хэлэх, бие биенээ уучлах, нөхөрлөлийг хадгалахыг тушаажээ. Тэгээд Гераклиус орчуулагчдаа хэлэв: "Би чамаас тэр хүний эцэг эхийн талаар асуусан гэж хэлээрэй, чи надад тэр хүнийг язгууртан гэж хэлээрэй. Үүний нэгэн адил тэр хүн ард түмнийхээ үр удмын дунд амилсан. Тэгээд би чамаас өмнө нь түүний хэлсэн зүйлийг хэн нэгэн хэлж байсан уу гэж асуухад чи үгүй гэж хэлсэн. Өмнө нь хэлж байсан гэж байсан бол мэдээж энэ хүн өмнө нь үүнтэй төстэй зүйл ярьж байсан хүнийг хуулбарлаж байна гэж таамаглах байсан. Би чамаас түүний аав хааны удамтай эсэхийг асуухад та үгүй гэж хариулсан. Хэрэв аав нь хааны удамтай бол мэдээж энэ хүн эцгийнхээ хаант улсыг нэхэх болно гэж би хэлсэн. Мөн би чамаас үүнийг авсан эсэхийг асуусан Хэрэв тэр хэлсэн үгээ хэлэхээс өмнө худал хэлсэн бол та түүнд үгүй гэж хариулна. Аллахад худал хэлэх нь бүү хэл хүмүүс ч худлаа ярьж зүрхэлдэггүйг би үнэхээр ойлгож байна. Мөн би чамаас асуусан: Түүнийг дагадаг хүмүүс язгууртнууд уу, эсвэл дорд хүмүүс үү? Та түүнийг дагасан дорд хүмүүст хариулсан. Үнэхээр тэд Бошиглогчийн дагалдагчид юм. Дагагчдын тоо ихэссэн үү, цөөрсөн үү гэж асуусан чинь нэмэгдсэн гэж хариулсан. Итгэл төгс болтол ийм л байдаг. Би танаас шашиндаа уурлаж тэрсэрсэн хүн байна уу гэж асуусан. Та үгүй гэж хариулсан. Тэгээд л итгэл гэдэг сэтгэлд ургаж, өсөхөд ийм байдаг. Би ч бас чамаас тэр хүн хуурч байсан уу гэж асуухад чи хэзээ ч хариулаагүй. Тэгээд л элч нар хуурч мэхэлж чаддаггүй байсан. Мөн би чамаас юу хийхийг тушаасан гэж танаас асуусан, чи тэр чамайг Аллахад юуг ч хоршоогүй мөргөхийг тушааж, шүтээн шүтэхийг хориглосон гэж хариулсан, мөн тэрээр та нарт залбирал үйлдэх, зекат төлөх, үнэнийг хэлэх, бие биенээ уучилж, нөхөрлөлийг хадгалахыг тушаав. Хэрэв чиний хэлсэн бүхэн үнэн бол тэр миний хөл дор хаант улсыг захирах нь гарцаагүй. Би түүнийг яг одоо та нарын дунд байхгүй байна гэж үнэхээр сэжиглэж байсан, хэрвээ би түүн рүү хүрэх арга замыг мэддэг бол мэдээж би түүнийг олохын тулд маш их хичээж, хажууд нь байхдаа хөлийг нь угаах нь гарцаагүй. Дараа нь Гераклиус Бошиглогч саллаллаху алэйхи вэ сэллэм-ээс Дихьягийн Басрагийн захирагчдад зориулан авчирсан захидлыг гуйв. Тэгээд тэр захидлыг Хераклиус өгөөд уншаад дотор нь: "Бисмиллахир рахманир Рахим. Аллахын зарц ба түүний элч Мухаммедээс Гераклиус хүртэл. Ромын захирагч, зааврыг дагадаг хүмүүсийн аврал. Үүний оронд би чамайг Исламын уриалгаар урьж байна; Исламд ор, тэгвэл та аюулгүй байх болно, Аллах чамайг хоёр удаа шагнах болно. Харин хэрэв та нар нүүр буруулах юм бол ард түмнийхээ нүглийг үүрэх болно, мөн: Ай номын хүмүүс ээ, ирээрэй - та бид хоёрын хооронд ямар ч маргаан байхгүй, бид Аллахаас өөр хэнийг ч шүтэхгүй, Түүнтэй юуг ч хамтруулж болохгүй, Аллахаас өөр хэнийг ч бусдыг Рабб болгон бүү зөвшөөр гэсэн зарлигийг барь. Хэрэв тэд нүүр буруулах юм бол тэдэнд: "Харагтун, бид Аллахад дагаар орсон хүмүүс" гэж хэл. Абу Суфян хэлэхдээ: "Хераклиус хэлсэн үгээ дамжуулж, захидлыг уншиж дууссаны дараа үймээн самуун, чимээ шуугиантай дуу чимээ гарч биднийг хөөв. Биднийг хөөгдсөний дараа би найзууддаа хэлсэн; "Үнэхээр түүнийг Абу Кабсягийн хүүгийн хэрэгт урьсан. Гераклиус Ромын эзэнт гүрний талаар санаа зовж байв. Тэр үед ч гэсэн би Мухаммедыг амжилтанд хүрнэ гэж санаа зовж байсан бөгөөд эцэст нь тэр мэдрэмж алга болтол Аллах намайг Исламд хүлээн авав. Илиягийн түшмэл, Хераклиус Христийн шашны хамба лам байсан Ибн Ан Нажур нэгэн өдөр Хераклиус Илияд очихдоо маш их сандарч, зарим дайны командлагч нартаа: "Үнэхээр бид таны нөхцөл байдлыг үгүйсгэж байна. Цаашилбал, Ибн Нажхур хэлэхдээ, "Хераклиус бол оддын хөдөлгөөнийг үргэлж анхаарч үздэг зурхайч байсан. Тэрээр нэг удаа тахилч нарын түүнээс асуусан асуултад хариулав; “Нэгэн шөнө би оддын шилжилтийг ажиглаж байхдаа Киданы хаан мэндэлсэнийг харав, энэ хүмүүсийн хэн нь хөвч хөндүүлсэн бэ? Тахилчдад хариулах; "Хөвч хөндөх ёслол хийдэг цорын ганц хүмүүс бол иудейчүүд, иудейчүүдээс болж санаа зовох хэрэггүй. Зүгээр л өөрийн хаант улсын бүх улс орнуудад тушаал өг, тэгвэл тэр орнуудын еврейчүүд алагдах болно." К Тэр үед Бани Гассан хааны элч Хераклиусыг Аллахын элч (Аллахын ижий ижлийг адислал)-ын тухай ярихаар танилцуулсан бөгөөд тэр хүн түүхийг ярьж дууссаны дараа Гераклиус түүнийг хөвч хөндүүлсэн эсэхийг шалгахыг тушаав. Шалгаж үзээд үнэхээр хар арьстай болох нь тогтоогдсон. Дараа нь хүмүүс Гераклид хэлэв. Гераклиус тэр хүнээс бусад арабуудын талаар асуув, тэд хөвч хөндүүлсэн үү, үгүй юу? Тэр хариулав; "Бүх арабууд хөвч хөндүүлсэн". Гераклиус хэлэв; "Энэ бол Уммын хаан, үнэхээр төрсөн". Дараа нь Хераклису Ром дахь найздаа Бошиглогч Мухаммед саллаллаху алэйхи вэ сэллэм-ийн мэндэлсэн тухай ярихаар Хераклисугийн мэдлэгтэй тэнцэх захидал илгээжээ. Энэ хооронд тэрээр Химша улс руу аяллаа үргэлжлүүлсэн боловч Химшад ирэхээс өмнө найзынхаа захидлын хариу эхлээд ирсэн байв. Түүний найз нь Мухаммед төрсөн бөгөөд түүнийг үнэхээр зөнч байсан гэсэн Хераклиусын саналтай санал нийлж байв. Дараа нь Хераклиус Ромын түшмэдүүдийг Химша дахь байрандаа ирэхийг урьсан бөгөөд бүгд хуралд оролцсоны дараа Гераклиус бүх хаалгыг түгжихийг тушаав. Дараа нь тэр хэлэв; "Ром үндэстэн ээ, хаант улс бидний гарт бүрэн бүтэн хэвээр байх зуур та бүгд гайхамшигт ялалт, хөгжил дэвшилд хүрэх үү? Хэрэв та хүсвэл Мухаммедыг Бошиглогч гэж хүлээн зөвшөөр!'. Эдгээр үгсийг сонсоод тэд бүх хаалга түгжээтэй байсан ч зэрлэг илжиг шиг зугтав. Ийм нөхцөл байдлыг харсан Гераклиус тэднийг Мухаммедын зөнчд итгэх итгэлээ алдсан. Дараа нь тэр хүн бүрийг өөр өөрсдийн байрандаа буцаж ирэхийг тушааж, хэлэв; "Үнэндээ би сая та бүхний тууштай байдлыг шалгах гэсэн юм. Одоо би ийм шийдэмгий байдлыг харлаа." Дараа нь тэд Гераклиусын өмнө бөхийж, түүнд сэтгэл хангалуун байв. Ийнхүү Гераклиусын түүх төгсдөг. Үүнийг [Салих бин Кайсан], [Юнус], [Ма'мар] нар [Аз Зухри]-аас өгүүлсэн байдаг.