Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)



Surat Rasulullah dan kesaksian Abu Sufyan di depan Heraclius

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

Kuo ne talamai kiate kimautolu [ʻApu ʻAli ʻIamani ʻAli Hakam pini Nafi'] naʻá ne pehē, kuo talamai kiate kimautolu [Syu'aib] mei [Az Zuhri] kuo ne talamai kiate au [ʻUpaitula pini ʻApitula pini ʻUtipa pini Masuti] kuo talamai ʻe [ʻApitula pini ʻApasi] kiate ia ʻoku [ʻApu Supi] ia ʻoku ʻi ai ʻa Harpini bini; na'e ma'u 'e Heraclius ha kulupu fefakatau'aki 'a e kau Quraish, 'a ia na'e 'i ha fononga fefakatau'aki ki he Fonua 'o Sīlia 'i he taimi na'e kamata ke ngaue ai 'a e aleapau 'i he vaha'a 'o e Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam mo Abu Sufyan mo e kau ta'etui 'a e kau Quraish. 'I he'enau tu'u 'i Iliya' na'a nau fetaulaki mo Heraclius 'i he fakaafe 'a Heraclius ke fakaafe'i kinautolu ke nau talanoa 'i he'ene fakataha'anga, 'i he taimi ko ia na'e fakataha ai 'a Heraclius mo e kau ma'olunga 'o Loma. Na‘e lea ‘a Helakilisi kiate kinautolu fakafou ‘i ha tokotaha faka‘uhinga lea. Naʻe pehē ʻe Helakiliasi; 'Ko hai 'iate kimoutolu 'oku ofi taha 'ene feohi fakafamili mo e tokotaha 'oku ne pehee ko e Palofita?'. Naʻe pehē ʻe ʻApu Sufiani; ko ia naʻá ku tali; 'Ko au 'oku ofi taha 'eku feohi fakafamili mo ia'. Naʻe pehē ʻe Helakiliasi; 'Omi ia ke ofi mai kiate au pea mo hono ngaahi kaume'a foki'. Ko ia naʻa nau tuku ʻa e kau Quraysh ʻi mui ʻia ʻApu Sufyani. Pea neʼe ʼui fēnei e Heraclius ʼaki tana tagata fakaʼuhiga: ‘Tala age ki ai neʼe ʼau fehuʼi age ʼo ʼuhiga mo te tagata ʼaē neʼe ina ʼui ko he polofeta. Kapau te ne loi mai kiate au, pea kuo pau ke ke loi kiate ia'. 'E Allah, kapau na'e 'ikai ko e fakamā 'oku fakatupu 'e he ngaahi tukuaki'i 'o e loi te nau levolo mai kiate au, na'a ku mei loi kiate ia.' Naʻe pehē ʻe ʻApu Sufiani; Ko ia ko e 'uluaki me'a na'a ne 'eke mai kiate au fekau'aki mo ia - ko e Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam - ko e: 'ko e ha 'a e tu'unga 'o hono laine 'i homou lotolotonga?' Na'a ku tali ange: 'Oku 'i he laine lelei - faka'ei'eiki -'. Na‘á ne toe ‘eke: ‘Kuo ‘i ai ha taha kehe kuó ne lea‘aki ia ki mu‘a ‘iate ia?’ Naʻá ku tali ange: 'ʻIkai ha meʻa'. Neʼe ina toe fehuʼi fenei: ‘ ʼE ko he hau koa tana tāmai?’ Na'a ku tali: 'Ikai'. Ko e fa‘ahinga ‘oku nau muimui ‘iate iá ko e kakai tu‘unga mā‘olunga pe ko e kakai mā‘ulalo?’ Na‘á ku tali ange: ‘Na‘a mo e fa‘ahinga ‘oku nau muimui kiate iá ko e kakai mā‘ulalo kinautolu’. Na‘á ne toe ‘eke: ‘‘Oku tupulaki pe holo hifo ‘a e kau muimuí?’ Na'a ku tali: 'Fakalahi'. Neʼe ina toe fehuʼi fēnei age: ‘Neʼe ʼi ai koa he tahi neʼe tafoki ʼuhi ko tana ʼita ki tana lotu?’ Naʻá ku tali ange: 'ʻIkai ha meʻa'. Na‘á ne toe ‘eke: ‘Na‘á ke ‘ilo‘i ia ‘okú ne loi ki mu‘a ke ne lea‘aki ‘a e me‘a na‘á ne lea‘akí?’ Naʻá ku tali ange: ʻʻIkai ʻaupito'. Na‘á ne toe ‘eke: ‘Kuó ne kākaa‘i ha taimi?’ Na‘á ku tali ange: ‘‘Ikai ‘aupito. Ko 'emau 'eva mo ia, na'e 'ikai ke ne teitei fai ia'. Na'e pehe 'e Abu Sufyan: 'He'ikai te u lava 'o fakahoko ha me'a kehe ka ko e ngaahi lea hange ko 'eni'. Na‘á ne toe ‘eke ange: ‘‘Okú ke tau‘i ia?’ Naʻá ku tali ange: 'ʻIo'. Na‘á ne toe ‘eke: ‘Na‘e anga-fēfē ‘a e ngata ‘a e taú?’ Na‘á ku tali ange: ‘Ko e tau ‘i hotau vaha‘á mo iá ‘oku lahi ‘aupito. Taimi ʻe niʻihi ʻokú ne taaʻi kimautolu, taimi ʻe niʻihi ʻoku mau taaʻi ia'. Na‘á ne toe ‘eke ange: ‘Ko e hā na‘á ne fekau‘i koe ke ke faí?’ Na‘á ku tali ange: ‘Na‘á ne fekau‘i kimaua; 'Lotu kia Allah 'o 'ikai ke fakafehokotaki ha me'a mo ia, pea li'aki 'a e me'a na'e lea'aki 'e ho'o ngaahi kui. "Na'a ne fekau'i foki ke mau lotu, totongi zakat, tala 'a e mo'oni, fefakamolemole'aki mo tauhi 'a e feohi fakakaume'a." Ko ia na‘e pehē ‘e Helakilisi ki he‘ene faka‘uhingá: ‘Tala ange kiate ia kuó u ‘eke atu kiate koe fekau‘aki mo e mātu‘a ‘o e tokotahá, ‘okú ke tala mai kiate au ko e tokotahá ko ha fanau‘i faka‘ei‘eiki. Pehē foki, naʻe toetuʻu ʻa e tangatá ʻi he lotolotonga ʻo e hako ʻo hono kakaí. Pea u 'eke atu pe na'e 'iai ha taha kuo ne lea'aki 'a e me'a na'a ne lea'aki kimu'a, na'a ke talamai 'ikai. Kapau na'e pehee na'e lea'aki ia 'e ha taha kimu'a, ko e mo'oni te u fakakaukau 'oku kape 'a e tokotaha ko 'eni ki ha taha kimu'a na'a ne lea'aki ha me'a tatau. Naʻá ku toe ʻeke atu pe ko ʻene tamaí ko ha hako fakatuʻi, ko ia naʻá ke tali ʻikai. Na'a ku pehee kapau ko 'ene tamai ko e hako fakatu'i, ko e mo'oni 'e claim 'e he tokotaha ko 'eni 'a e pule'anga 'o 'ene tamai. Pea na'a ku toe 'eke atu pe na'a ke ma'u ia . Kapau naʻá ne loi kimuʻa peá ne lea ʻaki ʻa e meʻa naʻá ne leaʻakí, naʻá ke tali ʻikai. 'Oku mahino mo'oni kiate au na'a mo e tangata 'oku 'ikai ke nau lotolahi ke loi, tukukehe ange 'a e loi kia Allah. Pea kuó u toe ‘eke atu kiate koe, ko kinautolu ‘oku muimui kiate iá ko e kau mā‘olungá pe ko e kau mā‘ulaló?’ Na‘á ke tali ‘a e kau mā‘ulalo na‘e muimui ‘iate iá. Ko e moʻoni, ko e kau muimui kinautolu ʻo e Palōfitá. Na'aku toe 'eke atu pe na'e tupu pe holo 'a e tokolahi 'o e kau muimui, na'a ke tali mai 'oku tupu. Pea ko e tuʻunga ia ʻo e tuí kae ʻoua kuo hoko ʻo haohaoa. Kuo u 'eke atu foki kiate kimoutolu pe kuo 'iai ha taha kuo hē mei he mo'oni koe'uhi ko 'ene 'ita ki he'ene lotu. Naʻá ke tali ʻikai. Pea ko e anga ia 'o e tui 'i he'ene tupu mo tupu 'i he loto. Na'a ku toe 'eke atu pe na'a ne 'osi kākaa'i, na'a ke tali mai 'oku 'ikai. Pea ko e founga ia na'e 'ikai lava ai 'e he kau 'Aposetolo 'o kākaa'i. Pea kuo u toe 'eke atu pe ko e ha na'a ne fekau'i koe ke ke fai, na'a ke tali mai na'a ne fekau'i koe ke ke lotu kia Allah 'aki 'a e 'ikai ke ke feohi ha me'a mo Ia, pea tapui koe mei he lotu ki he ngaahi 'aitoli, na'a ne toe fekau'i koe ke ke poupou'i 'a e lotu, totongi 'a e zakat, lea 'aki 'a e mo'oni, fefakamolemole'aki mo tauhi 'a e feohi fakakaume'a. Kapau ‘oku mo‘oni ‘a e me‘a kotoa pē ‘okú ke lea‘akí, ko e mo‘oni te ne pule‘i ‘a e pule‘angá ‘i hoku lalo va‘é. Naʻá ku mahaloʻi moʻoni ʻoku ʻikai ke ne ʻi homou lotolotongá he taimí ni, kapau te u ʻiloʻi e founga ke aʻu ai kiate iá, ko e moʻoni te u feinga lahi ke kumi ia ʻo ʻi he taimi te u ʻi hono tafaʻakí ai te u fufulu pau hono vaʻé. Pea na'e kole 'e Helakiliasi ha tohi mei he Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam 'a ia na'e 'omi 'e Dihyah ma'ae kau pule 'o Basrah. Ko ia na‘á ne ‘oange ‘a e tohí kia Helakilisi, ko ia na‘á ne lau ia pea ko e me‘a ‘i lotó na‘e pehē: ‘Bismillahir rahmanir Rahim. Meia Muhammad, ko e sevaniti 'a Allah mo 'Ene Talafekau kia Heraclius. Pule Loma, Fakamo'ui ma'a kinautolu 'oku nau muimui ki he ngaahi fakahinohino. Pea kae ʻikai ko ia, ʻoku ou fakaafeʻi kimoutolu ʻaki ʻa e ui ʻo e ʻIsilamí; Hu ki he Islam, pea te ke malu, 'e totongi tu'o ua koe 'e Allah. Ka 'o kapau te ke tafoki, pea te ke fua 'a e ngaahi angahala 'a ho kakai, pea: 'E kakai 'o e tohi, ha'u - puke - ki ha sētesi - ha tu'utu'uni - 'oku 'ikai ha fakakikihi 'i hotau vaha'a mo koe, 'oku 'ikai ke tau lotu ki ha taha ka ko Allah pea 'oku 'ikai ke tau fakafehokotaki ha me'a mo Ia pea 'oku 'ikai - pe - 'oku 'ikai ha taha 'o kitautolu 'oku ne to'o ha ni'ihi kehe ko e Rabbs kehe mei he Allah'. Kapau te nau tafoki, pea talaange kiate kinautolu: 'Vakai, ko kimautolu kuo mau fakamo'ulaloa -kia Allah-'. Na‘e pehē ‘e Abu Sufyan: ‘Hili hono fakahoko atu ‘e Heraclius ‘a e me‘a na‘á ne lea‘akí pea ‘osi hono lau ‘a e tohí, na‘e ‘i ai ha longoa‘a mo ha ngaahi le‘o longoa‘a, ‘a ia na‘á ne kapusi kimaua. Naʻá ku pehē ki hoku ngaahi kaungāmeʻá hili hono kapusi kimautolu ki tuʻá; 'Oku mo'oni kuo fakaafe'i ia ki he ngaahi me'a 'a e foha 'o Abu Kabsyah. Na‘e hoha‘a ‘a Helakilisi fekau‘aki mo e pule‘anga Lomá. Na'a mo e taimi ko ia na'a ku hoha'a foki 'e lavame'a 'a Muhammad, kae 'oua kuo faifai pea - mole 'a e ongo ko ia hili - tali au 'e Allah ki he 'Isilami. Pea ko Ibn An Nazhur, ko ha ‘ōfisa ‘o Iliya’ pea ko Heraclius ko ha pīsope Kalisitiane, na‘á ne pehē ko e ‘aho ‘e taha ‘i he ‘a‘ahi ‘a Heraclius ki Iliya‘ na‘á ne hoha‘a lahi, ‘o ne pehē ki he ni‘ihi ‘o ‘ene kau taki taú: ‘Ko e mo‘oni ‘oku mau faka‘ikai‘i ho‘omou tu‘ungá. ‘Ikai ngata aí, na‘e pehē ‘e Ibn Nazhur, ‘Ko Heraclius ko ha tokotaha vavalo fetu‘u na‘á ne tokanga ma‘u pē ki he nga‘unu ‘a e ngaahi fetu‘ú. Naʻá ne tali ʻi ha taimi ʻe taha ha ngaahi fehuʻi naʻe fai ange ʻe he kau taulaʻeikí; ‘I he pō ‘e taha ‘i he‘eku siofi ‘a e ‘alu ‘a e ngaahi fetu‘ú, na‘á ku sio ai kuo ‘alo‘i ‘a e tu‘i Khitan, ko hai ‘i he kakai ko ení na‘e kamu?’ Tali ki he kau taulaʻeiki; 'Ko e kakai pe 'oku nau fai 'a e kamu ko e kau Siu, 'oua 'e hoha'a koe'uhi ko e kau Siu. Ko e tu'utu'uni pe 'a e ngaahi fonua kotoa pe 'i ho pule'anga, ke tamate'i 'a e kau Siu 'i he ngaahi fonua ko ia'. K 'I he taimi ko ia, Heraclius, ko ha talafekau mei he tu'i 'o Bani Ghassan, na'e 'oatu ke talanoa fekau'aki mo e talafekau 'o Allah (melino mo e ngaahi tapuaki 'o Allaah ke 'iate ia), hili 'a e 'osi 'a e talanoa 'a e tangata, na'e fekau 'e Heraclius ke sivi'i ia ke vakai pe 'oku ne ma'u ha kamu pe 'ikai. Hili hono vakaiʻí, naʻe ʻiloʻi ko e ʻuliʻuli moʻoni ia. Pea neʼe fakahā age e te hahaʼi kia Helakilio. Na‘e ‘eke ‘e Helakilisi ki he tangatá fekau‘aki mo e kau ‘Ālepea kehé, na‘a nau kamu pe ‘ikai?’ Naʻá ne tali mai; 'Oku kamu 'a e kau 'Alepea kotoa pe'. Naʻe pehē ʻe Helakiliasi; 'Ko e tu'i 'eni 'o e Ummah, mo'oni kuo fanau'i ia'. Pea toki 'ave 'e Helakisu ha tohi ki hano kaume'a 'i Loma 'a ia na'e tatau 'ene 'ilo mo Helakilisi - ke talaange ki ai 'a e 'alo'i 'o e Palofita ko Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam -. Lolotonga iá, naʻá ne hoko atu ʻene fonongá ki he fonua ʻo Himsha, ka kimuʻa peá ne aʻu ki Himsha, naʻe ʻuluaki aʻu mai ha tali ki he tohi ʻa hono kaungāmeʻá. Na‘e loto-tatau hono kaume‘á mo e fakakaukau ‘a Helakiliá na‘e ‘alo‘i ‘a Muhammad pea ko e palōfita mo‘oni ia. Naʻe fakaafeʻi leva ʻe Helakiliasi ʻa e kau ʻōfisa Lomá ke nau haʻu ki hono feituʻú ʻi Himisa, hili ʻa e ʻi ai ʻa e tokotaha kotoa pē ʻi he fakatahá, naʻe fekau ʻe Helakiliusi ke lokaʻi ʻa e ngaahi matapaá kotoa. Pea ne toki pehē mai; ‘E pule‘anga ‘o e rum, te mou a‘usia kotoa ‘a e ikuna mo e fakalakalaka fakalangilangi, lolotonga ia ‘oku kei tu‘u ma‘u pē ‘a e pule‘angá ‘i homau nimá? Kapau 'oku ke loto ki ai, fakamo'oni'i 'a Muhammad ko e Palofita!'. ‘I he fanongo ki he ngaahi leá ni, na‘a nau hola ‘o hangē ha fanga ‘asi kaivaó, neongo na‘e loka‘i kotoa ‘a e ngaahi matapaá. ‘I he‘ene sio ki he tu‘unga peheé, na‘e mole ai ‘a e ‘amanaki ‘a Heraclius te nau tui ki he tu‘unga palōfita ‘o Muhametá. Pea ne tu’utu’uni ke foki ‘a e tokotaha kotoa pe ki honau ngaahi feitu’u takitaha ‘o ne pehe; ‘Ko hono mo‘oní, ko e me‘a na‘á ku lea‘aki he taimí ni ko hono ‘ahi‘ahi‘i pē ‘a e tu‘uma‘u ‘a kimoutolu kotoa. Ko ʻeni kuó u sio ki he fakapapau ko iá'. Pea naʻa nau punou hifo ʻi he ʻao ʻo Helakiliá pea naʻa nau fiefia ʻiate ia. Ko ia ‘oku ngata ai ‘a e talanoa ‘o Helakiliá. Kuo fakamatalaʻi ia ʻe [Sali pini Kaisani] mo [ʻIunisi] mo [Maʻmā] meia [ʻAsi Suli].

Hadith Corroboration :

Imam Ahmad : 1649, 2252, 13135, 14093, 14211, 16097, 17562, 21460, 23734
Imam Bukhari : 6, 49, 2484, 2594, 2723, 2756, 2938, 4188, 5522, 5790, 6657
Imam Muslim : 3322, 3323
Imam Abu Dawud : 133, 4470
Imam Tirmidzi : 2640, 2641