Surat Rasulullah dan kesaksian Abu Sufyan di depan Heraclius
Imam Bukhari : 6حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
O tzaj tq´ama´n qeye [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi'] tzaj tq´ama´n, o tzaj tq´ama´n qeye [Syu'aib] te [Az Zuhri] o tzaj tq´ama´n weye [Ubaidullah bin Abdullah bin 'Utbah bin Mas'ud] qa [Abdullah bin 'Abbas] o tzaj tq´ama´n te qa [Abu Sufyan bin Harb] tzaj tq´ama´n te; qa a Heraclius tzaj tk´amo´n jun k´loj xjal te k´ayb´il Quraish, aye ate´toq toj jun b´e te k´ayb´il toj tx´otx´ te Siria toj amb´il tej t-xi tzyet tu´n t-xi b´inchet aju yol kyaj b´ant ti´j kyxol t-sanjel Dios sallallaahu 'alaihi wasallam ex Abu Sufyan ex qe xjal nya okslal te Quraish. Tej ky-ten toj Iliya' n-chi ky-ok ky-b´i´n Heraclius twitz txokb´il te Heraclius tun t-xi ky-txko´n tun ky-yolin toj t-xnaq´tzb´il, toj amb´il lu a Heraclius junx tuk´e aye xjal nim kyoklen te Roma. Xi yolin Heraclio kyukʼil noq tuʼn jun xjal in kubʼ tchʼixpuʼn yol. tzaj tq´ama´n Heraclio; ‹¿Alkye jun kyxole at mas tamiwbʼil tukʼil toj tja tukʼil xjal in tzaj tqʼamaʼn qa a t-sanjel Dios?›. Abu Sufyan tq´ama; kyjaʼtzun xi ntzaqʼweʼne; ‹Aqine aju at mas tamiwbʼil kyukʼil toj njaye tukʼil›. tzaj tq´ama´n Heraclio; ‹Qʼinxa mas nqayin wukʼile ex ax ikx qe tamiw›. Kyja´tzun, n-chi kyq´o´n aye Quraysh t-xe Abu Sufyan. Yajxitl, xi tqʼamaʼn Heraclio te tuʼn t-xjelbʼitz: ‹Qʼamanxa te qa xi nqanine te tiʼj xjal in tqʼamaʼn qa jun t-sanjel Dios›. Qa ma tzaj tqʼamaʼn nya ax tok yol weye, ax ikx teya il tiʼj tuʼn t-xi tqʼamaʼna nya ax tok yol te. Tu´n Allah, noqwit mya tu´n tch´ixwi n-chi tzaj tu´n ky-yol ti´j nya ax tok yol n-chi kyq´ama´n wi´je, b´a´n tu´n t-xi nq´ama´ne nya ax tok yol te. Abu Sufyan tq´ama; Kyja´tzun, aju tnejel tiy tzaj tqanin weye ti´j - aju t-sanjel Dios sallallaahu 'alaihi wasallam - atzun: 'ti t-xilen t-xe´chil kyxole?' Xi ntzaq´we´ne: 'Ate jun tb´anel - noble - t-xe´chil. Xi tqanin juntl maj jlu: «¿Atpe juntl xjal o qʼmante jlu nej twitz?». Xi ntzaq´we´ne: ‹Minti´›. Xi tqanin juntl maj jlu: «¿Ape aj kawil ttat?». Xi ntzaqʼweʼne: ‹Miʼn›. Aʼyeju xjal in che ok lepeʼ tiʼj, ¿jun xjalpe nim kyoklen moqa nya nim kyoklen?». Xi ntzaqʼweʼne: ‹Axpe ikx qeju in che ok lepeʼ tiʼj, mintiʼ kyoklen›. Xi tqanin juntl maj jlu: ‹¿In che chʼiy moqa in che kubʼ chʼin qeju in che ok lepeʼ kyiʼj?›. Xi ntzaq´we´ne: 'ch´iyset'. Xi tqanin juntl maj jlu: «¿Atpe jun xjal o tzʼel tpan tibʼ tiʼj tokslabʼil tuʼnju tzaj tqʼoj tiʼj tokslabʼil?». Xi ntzaq´we´ne: ‹Minti´›. Xi tqanin juntl maj: «¿Ope kanet jun maj kyuʼne in nikʼan yol tej naʼmxtoq t-xi tqʼamaʼn aju otoq tqʼama?». Xi ntzaq´we´ne: ‹Mi jun maj›. Xi tqanin juntl maj: ‹¿Ope tzʼok ten sbʼul jun maj?›. Xi ntzaqʼweʼne te: ‹Mi jun maj. Tej q-tene tuk´e, mya b´ant jlu tu´n. A Abu Sufyan tq´ama: 'Mya b´a´n tu´n t-xi nq´ama´ne juntl ti´x twitz yol iktza jlu'. Xi tqanin juntl maj jlu: «¿In che qʼoje tukʼil?». Xi ntzaqʼweʼne: ‹Jaku›. Xi tqanin juntl maj jlu: «¿Tzeʼn bʼaj qʼoj?». Xi ntzaqʼweʼne te: ‹Nimxix qʼoj at qxol tukʼil›. At maj n-qo tzaj t-xo´n, at maj n-qo tzaj t-xo´n. Xi tqanin juntl maj: «¿Tiʼ tzaj tqʼamaʼn kyeye tuʼn tbʼant kyuʼne?». Xi ntzaqʼweʼne: ‹Ate tzaj qʼamante qeye; ‹Che kʼulune twitz Allah ex miʼn tzʼok kymojbʼan kyibʼe tukʼil, ex kytzaqpiʼne aju kyqʼama kyxeʼchele. "Ax ikx tzaj tq´ama´n qeye tu´n q-na´ne Dios, tu´n t-xi qq´o´ne zakat, tu´n t-xi qq´ama´ne axix tok, tu´n t-xi qnajsa´ne qil ex tu´n tten qamiwb´il." Tuʼntzunju, xi tqʼamaʼn Heraclio teju xjal in kubʼ ttzʼibʼin: ‹Qʼamanxa te qa ma txi nqanine teya tiʼj t-xeʼchel xjal, in tzaj tqʼamaʼna weye qa a xjal lu te jun xjal nim toklen›. Ikyxjo te ichin jaw anqˈin kyxol tyajil t‑xjalil. Ex xi nqanine teya qa at jun xjal o tzaj tqʼamaʼn aju tqʼama tnejel, tzaj tqʼamaʼna qa mintiʼ. Qa ma tzaj q´ma´n qa at jun xjal otaq txi tq´ama´n tnejel, ax tok n-ximane qa a xjal lu n-chi tzaj t-xnaq´tza´n jun xjal otaq tzaj tq´ama´n jun tiy ik tza´n jlu. Ax ikx xi nqanine teya qa tzajni tman tiʼj rey, ex tzaj ttzaqʼweʼna qa miʼn. Xi nq´ama´ne qa a t-tate tzajni toj t-xe´chil ajkawil, ax tok a xjal lu n-chi yolin ti´j tkawb´il t-tatey. extzen ax ikx xi nqanine teya qa at maj tzaj tk´amo´na Qa ma txi t-sbʼuʼn naʼmxtoq t-xi tqʼamaʼn aju tqʼama, in xi ttzaqʼweʼna te qa mlay. Ax tok n-el nnik´e ti´j qa axpe ikx aye xjal mya n-chi tzaj ky-q´ob´ tu´n ky-sb´un, extzen mya tu´n ky-sb´un twitz Allah. Ex ax ikx o txi nqanine kyeye: ¿Maj qe xjal in che ok lepeʼ tiʼj ex qa mintiʼ kyoklen?›. Xi ttzak'we'na ke xjal minti' cyoclen, akeju e oc lpe' ti'j. Ax tok, aye t-xnaq´tzb´en aye t-xnaq´tzb´en t-xnaq´tzb´en. Ax ikx xi nqanine teya qa chʼiy moqa chʼiy kyajlal xjal in che ok lepeʼ tiʼj, tzaj ttzaqʼweʼna qa chʼiy. Ex atzun jlu in bʼaj tiʼj qʼuqbʼil qkʼuʼj tzmaxi aj tok tzʼaqli. Ax ikx o txi nqanine kyeye qa at jun xjal o tzʼel tpan tibʼ tiʼj tokslabʼil tuʼnju tzaj tqʼoj tiʼj tokslabʼil. Xi ttzaq´we´na qa mya. Ex ikyxjo tze'nku qnimb'il aj tch'iy ex aj tch'iy toj qanmin. Ax ikx xi nqanine teya qa otoq tzʼok ten sbʼul, tzaj ttzaqʼweʼna qa mintiʼ. Ex ikytzin tten, aye Apóstoles mya b´ant ky-sb´un. Ex ax ikx ma txi nqanine kyeye tiʼ xi tqʼamaʼn kyeye tuʼn tbʼant kyuʼne, tzaj kytzaqʼweʼne qa xi kyqʼamaʼne kyeye tuʼn kykʼulune te Allah tuʼn miʼn tok kymojbʼan kyibʼe tukʼil, ex xi kyqʼamaʼne kyeye tuʼn miʼn kykʼulune kywitz tilbʼilal, ax ikx xi kyqʼamaʼne kyeye tuʼn t-xi kybʼinchaʼne naʼj Dios, tuʼn t-xi kyqʼoʼne zakat, tuʼn kyyoline tiʼj axix tok, tuʼn tkubʼ kynajsaʼne kyil kyxolxe ex tuʼn tten kyamiwbʼile. Ka twutzxix tkyaqilju in tma'na, ax tok kkawil tjaq' nqane. Ax tok n-ximane qa mya at kyxole jalin, qa ma tz´el nnik´e ti´j b´e tun n-pone ttxlaj, ax tok k-ok tilil wu´ne tu´n t-xi n-jyet tu´n t-xi n-jyo´ne tun t-xi n-tene ttxlaj, k-xel n-tx´jo´ne tqan. Exttzen Heraclius xi tqanin jun u´j te t-sanjel Dios sallallaahu 'alaihi wasallam a tzaj ti´n Dihyah kye ajkawil te Basrah. Tuʼntzunju, xi tqʼoʼn uʼj te Heraclio, tuʼntzunju jaw tuʼjin ex aju tkuʼx toj: ‹Bismillahir rahmanir Rahim›. Tzajni tuk´e Muhammad, t-xnaq´tzb´en Allah extzen t-xnaq´tzb´en te Heraclius. Ajkawil te Roma, Kolbʼil kye qeju in che ok lepeʼ tiʼj xnaqʼtzbʼil. Exttzen twitz ikyjo, n-xi nq´o´ne txokb´il kyeye tuk´e t-xnaq´tzb´il Islam; Okx toj Islam, extzun k-ok t-xq´uqina, a Allah k-xel tq´o´n t-xel teya kab´e maj. Extzun qa ma tz´el kypa´n kyib´e, atzun kyeye k-xel kyi´ne kyil ky-tnam, ex: Aqeye xjal te u'j, tzaja - tz´okx - toj jun sentens - jun decreto - qa minti' jun q'oj kyxol qeye ex kyeye, qa minti' jun xjal in qo k'ulune noq o'kx te Allah ex minti' in qo ok tmojb'an tib'a tuk'il ex ni - ex - mi jun qeye tu'n t-xi qk'amo'ne txqantl te Rabbs mya te Allah. Qa ma tz´el kypa´n kyib´, b´a´n tu´n t-xi kyq´ama´n kye: 'Q´onka twitza, aqo´ye aye o tz´ok qq´o´n qib´e -te Allah-'. Abu Sufyan tq´ama: 'Tej t-xi tq´ama´n Heraclius aju tq´ama ex tej t-xi t-xnaq´tza´n u´j, tzaj jun nya b´a´n ex jun tq´ajq´ajel twi´, aye tzaj ky-xo´n. Xi nqʼamaʼne kye wamiwe tej otoqxi qo etz lajoʼne; 'Ax tok o tz´ok q´o´n txokb´il ti´j toj aq´untl te tk´wal Abu Kabsyah. In bʼajtoq tkʼuʼj Heraclio tiʼj tkawbʼil Roma. Axpe ikx toj amb´il lu, ax ikx n-xob´e tu´n t-xi´ t-xnaq´tza´n Muhammad, tzmaxi tej t-xi´n - aju´ t-xim lu tzaj t-xiten - a Allah tzaj tk´amo´n weye toj Islam. extzen Ibn An Nazhur, jun ajkawil te Iliya extzen Heraclius jun obispo cristiano, tzaj tq´ama´n qa jun q´ij tej t-xi´ Heraclio visitaril Iliya´ tzaj nim t-xob´il, xi tq´ama´n kye junjun t-xjalil te q´oj: 'Ax tok n-xi qq´ama´n qa mya b´a´n t-xilen. Exttzen, Ibn Nazhhur tq´ama, 'Heraclius jun astrologo extzen tkyaqil amb´il n-ok tq´o´n twitz ti´j ky-b´et aye che´w. Jun maj xi ttzaqʼweʼn qe xjel xi kyqanin pal te; 'Jun qonik´an tej n-ka´yine ky-b´et aye che´w, n-ka´yine qa a rey Khitan otaq tz´itz´j, ¿alkye kyxol xjal lu otaq tz´ok t-sircunsidarin?' Kytzaq'wentza kye pal; ‹Oʼkx qe xjal in che sircunsidarin kyibʼ aj Judiy qe, miʼn che bʼisune kyiʼj xjal judiy›. Nok o'cx k'manxa cye cycyakil tnam ate' tuj tcawbila, tu'ntzun cycub byo'n ke xjal judiy ate' tuj tx'otx' lu, che chi. K Toj amb´il anetzi, a Heraclius, jun t-sanjel ajkawil te Bani Ghassan, tzaj q´o´n twitz tun t-xi tq´ama´n ti´j t-sanjel Dios (t-xtalb´il ex t-xtalb´il Allaah twitz), tej t-xi´ t-xnaq´tza´n xjal aju´ tx´olb´ab´il, a Heraclius xi tq´ama´n tu´n t-xi´ t-xnaq´tza´n tu´n t-xi´ tka´yin qa at jun t-sircuncisión moqa mya. Tej t-xi tka´yin, el nik´b´aj ti´j qa ax tok q´eq. Yajxitl xi kyqʼamaʼn xjal te Heraclio. Xi tqanin Heraclio te xjal kyi´j txqantl árabes, ¿b´a´npe ky-circuncidado moqa mya? Xi ttzak'we'n; 'Kykyaqil aye árabes n-chi b´aj ky-sircunsidarinqe'. tzaj tq´ama´n Heraclio; 'Ate rey te Ummah, ax tok o tz´itz´j'. Yajxitl xi t-sama´n Heraclisu jun u´j te jun tamiw toj Roma aye t-xnaq´tzb´il junx ta´ye tuk´e Heraclisu - tun t-xi tq´ama´n te titz´jlen t-xnaq´tzb´en Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam -. Toj amb´il lu, xi´ t-xnaq´tza´n t-xnaq´tzb´il toj tnam te Himsha, naqtzun aye´ na´mxtaq t-pon toj Himsha, jun tzaq´web´il te t-xnaq´tzb´il tamiw otaq pon tnejel. A tamiw tzaj tmojb´an tib´ tuk´a t-xim Heraclius qa otaq tz´itz´j Mahoma extzen ax tok jun t-sanjelal Dios. A Heraclius tzaj tqona kye ajkawil te Roma tun ky-pon toj t-xmilal toj Himsha, tej otaq che ten kykyaqil xjal toj chmab´il, a Heraclius xi tq´ama´n tun ky-okx ky-okx ky-okx ky-q´ob´ kykyaqil ttzi ja. Entonces xi tma'n; ‹O tnam te ron, ¿kykyaqile k-xel ky-k´amo´ne jun tb´anil q´oj ex jun b´a´n t-xilen, extzen aju´ kawb´il kukx t-xi´ t-xilen toj q-q´ob´? Qa taja, q´onxa toklen Mahoma te jun t-sanjelal Dios!'. Tej kyb'inte yol lu, b'e'x i el oq tze'nku jun b'ur te k'ul, exla qa jpu'nqetaq kykyaqil tlamel ja. Tej t-xi tka´yin Heraclius jun tiyjil ikyjo, tzaj t-xob´il Heraclius qa n-chi ok ky-okslan ti´j t-sanjel Mahoma. Yajxitl xi tq’uma’n tu’n kymeltz’aj kykyaqil toj kytemb’il ex xi tq’ama’n; ‹Ax tok, aju xi nqʼamaʼne jaʼlo noq tuʼn tok nqʼoʼne nwitze tiʼj qa kukx in che weʼye kykyaqile. Jalin ma tz´ok nka´yine aju t-xim lu. Yajxitl e kubʼ ẍmejeʼ twitz Heraclio ex e tzalaj tiʼj. Iktzun tten n-b´aj t-xnaq´tzb´il Heraclio. O tzaj tq´ama´n [Salih bin Kaisan] ex [Yunus] ex [Ma'mar] te [Az Zuhri].