Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

Бицун бугила нижеда [Абу Ал Яман Аль ХӀакам бин НафиӀ] гьес абуна, бицун бугила нижеда [СюгӀайбица] [Аз Зухриялдаса] дида [ГӀубайдуллагь бин ГӀабдуллагь бин ГӀутба бин МасгӀудида] [ГӀабдуллагь бин ГӀаббасица] гьесда абунин [Абу Суфьян би тофиян; Ираклиясухъе щвараб къурайшазул дармил къокъа, гьеб букӀана Сириялъул ракьалде дармил экспедициялда, аварагасдаги Абу Суфьянидаги Абу Суфьянидаги къурайшазул капурзабаздаги гьоркьоб къотӀи-къай къуваталде бачӀараб заманалда. Илияялда чӀараб мехалъ гьезда дандчӀвана Гераклий ахӀиялдалъун, гьесул мажлисалде диалогалде ахӀизе, гьеб заманалда Гераклий вукӀана румазул хӀурматиял гӀадамалгун цадахъ. Гераклий гьезда кӀалъана таржамачиясдасан. Гераклица абуна; — Авараг вугин абулев чиясулгун нужер лъил хъизаналъулаб гьоркьоблъи бищунго гӀагараб бугеб? Абу Суфьяница абуна; гьединлъидал дица жаваб кьуна; — Дун вуго гьесулгун бищунго гӀагараб хъизаналъулаб гьоркьоблъи бугев чи. Гераклица абуна; — Дида аскӀове ваче гьевги гьесул гьудулзабиги. Гьединлъидал гьез къурайшиял Абу Суфьянида нахъа лъуна. Цинги Гераклица жиндирго таржамачиясдалъун абуна: «Бице гьесда дица гьесда гьикъун букӀанин жив авараг вугин абулев чиясул хӀакъалъулъ». Гьес дида гьереси бицунеб батани, дуцаги гьесда гьереси бицине ккола». Аллагьасдалъун, гьереси бицунел гӀайибаз дида ращад гьарулел рукӀинчӀелани, дица гьесда гьереси бицинаан». Абу Суфьяница абуна; Гьединлъидал гьес дида гьесул хӀакъалъулъ - Аварагасда с.т.гӀ.в. Дица жаваб кьуна: «Гьев вуго лъикӀаб - къиматаб - наслуялъул чи», - ян. Гьес нахъеги гьикъана: «Жиндаса цебе цогидав чияс абунищ гьеб?» Дица жаваб кьуна: «Щибго гьечӀо». Нахъеги гьикъана: — Гьесул эмен пача вугищ? Дица жаваб кьуна: «ГьечӀо». Гьесда хадур унел чагӀи тӀадегӀанал чагӀийищ яги гӀодоре ккарал чагӀийищ?» Дица жаваб кьуна: «Гьесда хадур рилълъаралгицин гӀодоре риччарал гӀадамал руго», - ян. Гьес нахъеги гьикъана: «Муридзаби цӀикӀкӀунел ругищ яги дагьлъулел ругищ?» Дица жаваб кьуна: «ЦӀикӀкӀе», - ян. Гьес нахъеги гьикъана: «Жиндирго диналда ццим бахъун, диналдаса ватӀалъарав чи вугищ?» Дица жаваб кьуна: «Щибго гьечӀо». Гьес нахъеги гьикъана: — Жинца абураб жо абизегӀан гьереси бицунев ватичӀищ дуда гьев? Дица жаваб кьуна: «Кидаго». Гьес нахъеги гьикъана: «Гьес киданиги хӀилла гьабурабищ?» Дица жаваб кьуна: «Кидаго. Ниж гьесда цадахъ рукӀараб мехалъ, гьес киданиги гьедин гьабулароан». Абу Суфьяница абуна: «Дида гьадинал рагӀаби гурони, цогидаб жо кьезе кӀоларо», - ян. Гьес нахъеги гьикъана: «Мун гьесда данде рагъулевищ вугев?» Дица жаваб кьуна: «У». Гьес нахъеги гьикъана: «Рагъ кин лъугӀараб?» Дица жаваб кьуна: «Нилъедаги гьесдаги гьоркьоб рагъ цӀакъ гӀемер буго. Цо-цо мехалъ гьес ниж рухула, цо-цо мехалъ нижеца гьев вухула'. Гьес нахъеги гьикъана: — Щиб гьес дуда тӀадкъай кьураб? Дица жаваб кьуна: «Гьес нижее амру гьабуна; — ТӀадегӀанав Аллагьасе гӀибадат гьабе, гьесде шикги жубачӀого, умумуз абурабги рехун те. «Гьес нижедаги тӀадкъана как базе, закагӀат кьезе, битӀараб бицине, цоцазда тӀаса лъугьине ва гьудуллъи цӀунизе». Гьединлъидал Гераклица жиндирго таржамачиясда абуна: «Бице гьесда дица дуда гьикъун бугин гьев чиясул эбел-инсул хӀакъалъулъ, дуца дида абулеб бугин гьев чи ханзабазул наслуялъул вугин». Гьединго гьев чи чӀаголъана жиндирго къавмалъул наслуялда гьоркьов. Ва дица дуда гьикъана гьес абураб жо цебе лъицаниги абунищан, дуца абуна гьечӀин. Цебе лъицаялиго абун букӀанин абулеб букӀарабани, узухъда дица рикӀкӀинаан гьев чияс цебе гьединабго жо абурав чиясул копия гьабулеб бугин. Гьединго дица дуда гьикъана гьесул эмен ханзабазул наслуялъул вугищан, гьединлъидал дуца жаваб кьуна гьечӀин. Дица абуна, гьесул эмен ханзабазул наслуялъул вукӀарав ватани, узухъда, гьев чияс инсул ханлъиялъул тӀалаб гьабулеб букӀинаанин. Ва дица дуда гьикъана киданиги щванищ дуе гьеб . Гьес абураб жо абизегӀан гьереси бицун батани, дуца гьесие жаваб кьолаан гьечӀин. Дида унго-унголъунги бичӀчӀула Аллагьасда гьереси бицинецин инсанасулцин яхӀ бахъулареблъи. Дица дуда гьикъана, гьесда хадур рилълъарал лъикӀалищ яги гӀодоре ккаралищ?» Гьесда хадур рачӀарал гӀодоре риччарал чагӀазе дуца жаваб кьуна. ХӀакълъунго гьел руго Аварагасул муридзаби. Гьединго дица дуда гьикъана хадув лъугьунезул къадар цӀикӀкӀанищ яги дагьлъанищин, дуца жаваб кьуна гьеб цӀикӀкӀанин. Гьедин букӀуна иманалъулги, гьеб камиллъизегӀан. Гьединго дица дуда гьикъана, жиндир диналда ццим бахъун муртад вахъарав чи вугищан. Дуца жаваб кьуна гьечӀин. Ва гьединаб букӀуна иман рекӀелъ гӀемерлъулеб ва гӀемерлъулеб мехалъ. Дицаги гьикъана дуда киданиги хӀилла гьабунищ дуцаян, дуца жаваб кьуна киданиги гьечӀин. Ва гьедин букӀана Чапарзабазда хӀилла гьабизе кӀолареблъи. Ва дица дуда гьединго гьикъана гьес дуда щиб гьабизе тӀадкъай кьурабали, дуца жаваб кьуна гьес дуда амру гьабуна Аллагьасда щибго жогун хурхен гьабичӀого гӀибадат гьабейилан, ва дуе гьукъана идилиязде лагълъи гьабизе, гьединго гьес дуда амру гьабуна как кквезе, закагӀат кьезе, битӀараб бицине, цоцада тӀаса лъугьаян ва гьудуллъи цӀунизеян. Дуца бицунебщинаб битӀараб батани, гьес ракӀчӀун дир хӀатӀазда гъоркь бугеб ханлъи гьабила. Дир унго-унгояб щаклъи букӀана гьабсагӀат гьев нужеда гьоркьов гьечӀолъиялда, гьесухъе щвезе нух лъалеб букӀарабани, узухъда дица гьев ватизе гьедигӀан хӀаракат бахъилаан, гьесул аскӀов вугеб мехалъ дица чӀванкъотӀун гьесул хӀатӀал чурулаан. Цинги Гераклияс гьарана Басраялъул хӀакимзабазе ДихӀяца бачӀараб саллаллагьу гӀалайгьи васаллям аварагасул кагъат. Гьединлъидал гьес гьеб кагъат Гераклиясухъе кьуна, гьединлъидал гьес гьеб цӀалана ва жаниб хъван букӀана: «Бисмиллагьир рахӀманир РахӀим. Аллагьасул ва гьесул аварагасул лагъ МухӀаммадидаса Ираклиясде щвезегӀан. Рималъул хӀаким, Хвасарлъи тӀадкъаязда рекъон хьвадулел чагӀазе. Цинги дица нуж ахӀулел руго исламалъул ахӀигун; Исламалде лъугьа, гьебмехалъ мун сахлъун вукӀина, Аллагьас дуе кӀиго нухалъ кири кьела. Амма нуж нахъе руссун ратани, цинги нужеца нужерго халкъалъул мунагьал чурила, ва: Я тӀехьалъул агьлу, рачӀа - ккве - предложениялде - хӀукмуялде - нижедаги нужедаги гьоркьоб дагӀба гьечӀолъи, нижеца Аллагь гурони лъиениги гӀибадат гьабулареблъи ва нижеца гьесда щибго жо жубалеб гьечӀолъи ва я - яги - нижер цонигияс Аллагь гурев цогидал раббилъун росулел гьечӀолъи'. Гьел нахъе руссун ратани, дуца гьезда абе: «Гьале, ниж руго -Аллагьасе- мутӀигӀлъарал чагӀи». Абу Суфьяница абуна: «Гьераклияс жинцаго абураб жо щвезабун хадуб ва кагъат цӀалун лъугӀун хадуб, ахӀи-хӀур бахъана ва ахӀи-хӀур бахъарал гьаркьал лъугьана, гьелъ ниж нахъе гъуна. Дица гьудулзабазда абуна ниж къватӀире рехун хадуб; — ХӀакъикъаталдаги гьев ахӀун вуго Абу КъабсяхӀил васасда ишалде. Ираклил ургъел букӀана Рималъул империялъул. Гьеб мехалъцин дирги ургъел букӀана МухӀамадие икъбал ккезе бугин абун, ахирги - гьеб асар тӀагӀана хадуб - Аллагьас дун исламалде къабул гьавизегӀан. Ва Ибн Ан Нажур, Илиялъул хъулухъчи ва Ираклий вукӀана христианазул епископ, гьес абуна цо къоялъ Ираклий Илиялде щвараб мехалъ жиндир цӀакъ ургъел букӀанин, жиндирго цо-цо рагъул бутӀрузда абун: «ХӀакъикъаталдаги нижеца нужер ахӀвал-хӀалалдаса инкар гьабулеб бугин. Гьелда тӀадеги Ибн Нажурица абуна: «Гьераклий вукӀана кидаго цӀвабзазул хьвадиялде кӀвар кьолев астролог», - ян. Гьес цо нухалъ кашишзабаз кьурал суалазе жавабал кьолаан; — Цо сордоялъ цӀваби унел рукӀиналда хадуб халккун вукӀаго, дида бихьана ХъитӀан хан гьавун вукӀин, гьаб халкъалда гьоркьоса щив сунат гьабурав? Кашишзабазе жаваб кье; — Сунат гьабулел гӀадамал жугьутӀал гурони гьечӀо, жугьутӀал сабаблъун ургъел гьабуге. ЦохӀо дур ханлъиялда ругел киналго улкабазда амру гьабе, гьел улкабазда ругел жугьутӀал чӀвазелъун», - ян. К Гьеб заманалда Бани ГӀассанил падишагьасдасан вачӀарав чапар Гераклиясда цеве вахъинавуна Аллагьасул аварагасул (с.т.гӀ.в.) хӀакъалъулъ бицине, гьев чияс хабар бицун лъугӀун хадуб, Гераклияс амру гьабуна гьесул хал гьабизе, сунат бугищ гьечӀищали хал гьабизе. Хал гьабун хадуб баянлъана гьев хӀакъикъаталдаги чӀегӀерав вукӀин. Цинги гӀадамаз Ираклиясда бицана. Гераклица гьев чиясда гьикъана цогидал гӀарабазул хӀакъалъулъ, гьел сунат гьаруралищ яги гьечӀищали?» Гьес жаваб кьуна; — Киналго гӀарабал сунат гьарун руго. Гераклица абуна; «Гьав вуго умматалъул хан, хӀакъикъаталдаги гьев гьавуна». Цинги Гьераклисуца кагъат битӀана Рималда вугев гьудуласухъе, жиндир гӀелму Гераклисулалда бащадаб бугев - МухӀаммад авараг саллаллагьу гӀалайгьи васаллам гьавиялъул хӀакъалъулъ гьесда бицине -. Гьеб заманалда жаниб гьес жиндирго сапар халат бахъинабуна ХӀимша улкаялде, амма ХӀимшаялде щвелалде цебе гьудуласул кагътие жаваб щун букӀана. Гьесул гьудул разилъана Ираклиясул пикруялда МухӀаммад гьавунин ва гьев хӀакъикъаталдаги авараг вугин абураб пикруялда. Гьеб мехалъ Гераклица румазул хӀакимзаби ахӀана Химшаялда бугеб жиндирго бакӀалде рачӀаян, данделъиялда киналго рукӀун хадуб, Гераклица амру гьабуна киналго нуцӀби къазе. Цинги гьес абуна; — Я румалъул миллат, нужее киназего щвезе бугищ машгьураб бергьенлъи ва цебетӀей, нилъер кодоб ханлъи лъугӀичӀого хутӀулаго? Бокьани, МухӀамад Авараглъун мукӀурлъе!» Гьел рагӀаби рагӀун, киналго нуцӀби къан рукӀаниги, гӀалхул гьакал гӀадин лъутун ана гьел. Гьединаб ахӀвал-хӀал бихьун, Гьераклиясул хьул къотӀана гьел МухӀамадил авараглъиялда божилилан. Цинги гьес киналго жидерго бакӀазде тӀадруссаян амру гьабуна ва абуна; — ХӀакъикъаталдаги, гьанжего гьанже дица абураб жо букӀана нужер киназего къвакӀиялъул хӀалбихьизе. Гьанже дида бихьана гьеб ракӀчӀей'. Цинги гьел Гераклида цере сужда гьаруна ва гьесдаса разилъана. Гьедин лъугӀула Гераклил хабар. Гьеб бицана [СалихӀ бин Къайсаница] ва [Юнусица] ва [Маъмарица] [Аз Зухриялдаса].