حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ أَبُو الْحَسَنِ الْحَرَّانِيُّ حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُ جَاءَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ فَاشْتَرَى مِنْهُ رَحْلًا فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثْ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي قَالَ فَحَمَلْتُهُ مَعَهُ وَخَرَجَ أَبِي يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا حِينَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا وَمِنْ الْغَدِ حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ وَخَلَا الطَّرِيقُ لَا يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ فَرُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهُ وَسَوَّيْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَانًا بِيَدِي يَنَامُ عَلَيْهِ وَبَسَطْتُ فِيهِ فَرْوَةً وَقُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ فَإِذَا أَنَا بِرَاعٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا مِثْلَ الَّذِي أَرَدْنَا فَقُلْتُ لَهُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ أَوْ مَكَّةَ قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ لَبَنٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ قَالَ نَعَمْ فَأَخَذَ شَاةً فَقُلْتُ انْفُضْ الضَّرْعَ مِنْ التُّرَابِ وَالشَّعَرِ وَالْقَذَى قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ إِحْدَى يَدَيْهِ عَلَى الْأُخْرَى يَنْفُضُ فَحَلَبَ فِي قَعْبٍ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ وَمَعِي إِدَاوَةٌ حَمَلْتُهَا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْتَوِي مِنْهَا يَشْرَبُ وَيَتَوَضَّأُ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ فَوَافَقْتُهُ حِينَ اسْتَيْقَظَ فَصَبَبْتُ مِنْ الْمَاءِ عَلَى اللَّبَنِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَمَا مَالَتْ الشَّمْسُ وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ فَقُلْتُ أُتِينَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ { لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا } فَدَعَا عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَارْتَطَمَتْ بِهِ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا أُرَى فِي جَلَدٍ مِنْ الْأَرْضِ شَكَّ زُهَيْرٌ فَقَالَ إِنِّي أُرَاكُمَا قَدْ دَعَوْتُمَا عَلَيَّ فَادْعُوَا لِي فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ فَدَعَا لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَجَا فَجَعَلَ لَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا قَالَ قَدْ كَفَيْتُكُمْ مَا هُنَا فَلَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا رَدَّهُ قَالَ وَوَفَى لَنَا

Mae wedi dweud wrthym fod [Muhammad bin Yusuf] wedi dweud wrthym fod [Ahmad bin Yazid bin Ibrahim abi Al Hasan Al Harraniy] wedi dweud wrthym fod [Zuhair bin Muhammad'awiyah] wedi dweud wrthym [Abu Ishaq], clywais [Al Bara' bin 'Azib] yn dweud; 'Daeth [Abu Bakr] at fy nhad -'Azib- yn ei dŷ i brynu set o gyfrwyau camel ganddo a dywedodd wrtho; 'Anfon dy fab i'w gymryd gyda mi'. Dywedodd Al Bara'; 'Felly cymerais y cyfrwy gyda mi a daeth fy nhad allan a chymryd yr arian amdano a dywedodd wrth Abu Bakr; 'O Abu Bakr, dywed wrthyf beth wnaethoch chi'r ddau pan gerddoch chi yn y nos - pan oeddech chi ar fin ymfudo i Yathrib - gyda Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam'. Dywedodd Abu Bakr; 'Iawn. Fe gerddon ni unwaith drwy'r nos a'r bore wedyn tan hanner dydd.' Roedd y ffordd mor llydan a doedd neb erioed wedi mynd heibio iddi nes i ni weld craig dal gyda chysgod nad oedd yn agored i olau'r haul. Felly fe wnaethon ni stopio wrth y graig ac yna lefelais y lle gyda fy nwylo fy hun i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam fel y gallai gysgu arni. Yna estynnais y mat allan ac yna dywedais; 'Cysgwch, O Negesydd Allah, byddaf yn gofalu amdanoch chi o'ch cwmpas'. Felly fe gysgodd ac yna es i ffwrdd am eiliad i arsylwi amgylchoedd y lle a daeth i'r amlwg fy mod i wedi cwrdd â bachgen bugail bach a oedd yn bugeilio ei gafr tuag at y graig i gael lloches fel y gwnaethom ni. Gofynnais iddo; 'I bwy wyt ti'n perthyn, O ghulam -plentyn bach-?'. Atebodd y bachgen bugail bach; 'Rwy'n perthyn i rywun o bobl y ddinas neu Makkah'. --Petrusodd yr adroddwr, Ahmad bin Yazid, rhwng sicrwydd am y ddinas neu Makkah--. Ar y pryd nid oedd Medina yn hysbys eto. Gofynnais eto; 'A yw eich gafr yn cynhyrchu llaeth?'. Atebodd y bachgen bugail; 'Ydw'. Gofynnais eto; 'Ydych chi'n fodlon tynnu'r llaeth o'r fron?'. Atebodd y bugail eto; 'Ydw'. Felly cymerodd un o'i eifr a dywedais i; 'Glanhewch y tethau o lwch, ffwr a baw'. Dywedodd yr adroddwr -Abu Ishaq-; 'Gwelais Al Bara' yn curo un cledr yn erbyn y llall i roi enghraifft o lanhau'r deth. Parhaodd -Abu Bakr-; 'Yna gwasgodd y bugail ychydig o laeth a'i roi mewn gwydr tra roeddwn i'n dod â chynhwysydd bach a baratoais ar gyfer y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yr oedd fel arfer yn ei ddefnyddio i ddiffodd ei syched, yfed a pherfformio ymolchi.' Felly cyfarfûm â'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ond roeddwn yn amharod i'w ddeffro. A phan ddeffrodd, tywalltais ddŵr i'r llaeth fel ei fod yn oeri ar y gwaelod ac yna dywedais; 'Yf, O Negesydd Allah'. Dywedodd Abu Bakr; 'Felly yfodd ef nes i mi fod yn fodlon'. Yna gofynnodd; 'A yw'n bryd i ni barhau â'n taith'. Atebais; 'Ydw'. Felly fe gychwynnon ni i barhau â'n taith ar ôl i'r haul bwyso -tua'r gorllewin-. -Yn y cyfamser- dilynodd Suraqah bin Malik ni -trwy edrych ar olion ein cledrau-. Dywedais; 'Byddwn yn cael ein goddiweddyd, O Negesydd Allah'. Dywedodd; 'Peidiwch â bod yn drist, oherwydd yn wir mae Allah gyda ni'. Yna gweddïodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam am ddamwain i Suraqah bin Malik, felly syrthiodd ceffyl Suraqah i'r llawr hyd at ei stumog'. Neu gyda'r erthygl olygyddol -'Roeddwn i'n meddwl iddo syrthio i'r llawr'-, roedd Zuhair yn amheus ar y mater hwn. Felly dywedodd Suraqah bin Malik; 'Rwy'n eich gweld chi'ch dau yn dymuno damwain i mi. Gweddïwch am ddiogelwch i mi. Wrth Allah, i'r ddau ohonoch, byddaf yn dychwelyd y rhai sy'n chwilio amdanoch'. Felly gweddïodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam am ddaioni iddo ac yna roedd Suraqah yn ddiogel fel na fyddai'n cwrdd ag unrhyw un ond byddai'n dweud; 'Rwyf wedi eich cynrychioli chi yma, felly ewch yn ôl.' Ni chyfarfu ag unrhyw un ond gofynnodd iddynt ddychwelyd. Dywedodd Abu Bakr, 'Mae wedi cyflawni ei addewid i ni.'