حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا عَزْرَةُ بْنُ ثَابِتٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ عُقَيْلٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ الدِّيلِيِّ قَالَ قَالَ لِي عِمْرَانُ بْنُ الْحُصَيْنِ أَرَأَيْتَ مَا يَعْمَلُ النَّاسُ الْيَوْمَ وَيَكْدَحُونَ فِيهِ أَشَيْءٌ قُضِيَ عَلَيْهِمْ وَمَضَى عَلَيْهِمْ مِنْ قَدَرِ مَا سَبَقَ أَوْ فِيمَا يُسْتَقْبَلُونَ بِهِ مِمَّا أَتَاهُمْ بِهِ نَبِيُّهُمْ وَثَبَتَتْ الْحُجَّةُ عَلَيْهِمْ فَقُلْتُ بَلْ شَيْءٌ قُضِيَ عَلَيْهِمْ وَمَضَى عَلَيْهِمْ قَالَ فَقَالَ أَفَلَا يَكُونُ ظُلْمًا قَالَ فَفَزِعْتُ مِنْ ذَلِكَ فَزَعًا شَدِيدًا وَقُلْتُ كُلُّ شَيْءٍ خَلْقُ اللَّهِ وَمِلْكُ يَدِهِ فَلَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ فَقَالَ لِي يَرْحَمُكَ اللَّهُ إِنِّي لَمْ أُرِدْ بِمَا سَأَلْتُكَ إِلَّا لِأَحْزِرَ عَقْلَكَ إِنَّ رَجُلَيْنِ مِنْ مُزَيْنَةَ أَتَيَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ مَا يَعْمَلُ النَّاسُ الْيَوْمَ وَيَكْدَحُونَ فِيهِ أَشَيْءٌ قُضِيَ عَلَيْهِمْ وَمَضَى فِيهِمْ مِنْ قَدَرٍ قَدْ سَبَقَ أَوْ فِيمَا يُسْتَقْبَلُونَ بِهِ مِمَّا أَتَاهُمْ بِهِ نَبِيُّهُمْ وَثَبَتَتْ الْحُجَّةُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ لَا بَلْ شَيْءٌ قُضِيَ عَلَيْهِمْ وَمَضَى فِيهِمْ وَتَصْدِيقُ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ { وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا }

[İshak bin İbrahim el-Hanzal] bize anlattı; [Usman bin Ömer] bize anlattı; [Azra bin Sabit] bize [Yahya bin Ukâil]'den, [Yahya bin Yamar]'dan, [Ebu el-Esved ed-Dâli]'den anlattı; şöyle dedi: "[İmran bin Hüseyin] bir keresinde bana sordu: 'Bugünkü Müslümanların davranışları ve çabaları, onlar için uzun zamandır belirlenmiş bir kaderden mi kaynaklanıyor, yoksa Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem'in getirdiği öğretileri bildikleri ve bunları doğrulayacak delillerin olduğu için mi?' Ben (Ebu el-Esved) şöyle cevap verdim: 'Bu, onlar için uzun zamandır belirlenmiş bir kaderden kaynaklanıyor.'" İmran bin Hüseyin tekrar sordu: 'Bu bir haksızlık değil mi?' Ebu'l-Esved cevap verdi: 'Bu soru beni çok şaşırttı, sonra dedim ki: 'Her şey O'nun yaratımıdır, Allah'a yaptıklarından dolayı hesap sorulmaz, ama insanlara mutlaka sorulur.' İmran bin Hüseyin bana dedi ki: 'Ey Ebu'l-Esved, Allah sana rahmet etsin. Aslında sana sormak istememiştim, sadece aklını korumak istemiştim.' Bir gün Muzeynah kabilesinden iki adam Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem'e gelip sordular: "Ey Allah'ın Resulü, sence bugünkü Müslümanların davranışları ve çabaları, çok önceden belirlenmiş bir kaderden mi kaynaklanıyor, yoksa Peygamberlerinin getirdiği öğretileri uyguladıkları ve kendilerini sorgulayacak delillerin farkında oldukları için mi?" Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle cevap verdi: "Bu, Allah'ın şu ayetine uygun olarak çok önceden belirlenmiş bir kaderdir: 'Allah, nefsin ve onun yaratılışının hatırı için, o nefse kötülük yolunu ve takva yolunu vahyetti.' (Eş-Şemsi (91): 7-8)."