Hadith Representative
Tata cara haji wada' Rasulullah
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
A fen erenikich [Hisyam bin Ammar]; a fen erenikich [Hatim bin Isma’il]; a fen erenikich [Ja’far bin Muhammad] seni [seman we], a apasa; ‘Ua feito fan eu pwe upwe churi [Jabir bin Abdullah]. Nupwen aua churi i, a eisini ifa usun aramas, tori an a eisini usun ngang. Iei minne ua ponueni; ‘Ngang Muhammad ewe mwän Ali ewe mwän Husain’. Ina minne a wanong poun won mokurei nupwen a suuki ai kewe button won me fan, mwirin a wanong pechen nefinen pechei me non ena fansoun ua chuen emon semirit mi tori ai watte. A apasa; ‘Kose mochen, tingor met chok ka mochen’. Ua eisini pokiten a mesechun. Tori a tori fansoun iotek, a uta won an we nenien iotek, minne, ika epwe isoni pechen kewe won pekin ewe nenien iotek, epwe pull pokiten ewe kukkun watten ewe nenien iotek, nupwen an we shawl a riri won pechen me a iotek a emwenikem.’ Iwe ua eisini; ‘Kopwe erenikem ifa usun Rasulullah a föri Hajj! ’ Ina minne a fori esissin ren poun me a aitieta poun kewe niwinin, me apasa; ‘Enlet, Rasulullah ese feilo won ewe Hajj lon ukukun tiu ier, mwirin a kori aramas pwe repwe fori ewe Hajj lon ewe engol ier. Ewe Soufos a feilo Hajj, mwirin chommong aramas ra feito Medina, ir meinisin ra mochen chufengen ren ewe Soufos me fori usun chok a fori. Iei mine a feila, nge äm aia eti. Lupwen aua tori Dzul Hulaifah, Asma’ bint Umais a nöüni Muhammad bin Abu Bakr, ina popun a tinala pwe epwe tingor; ‘Met upwe fori? ’ Iwe, a apasa ngeni Asma: ‘Kopwe angei eu konik me riri ngeni efoch mangaku me tolong lon ihram’. Iwe, ewe Rasulullah a iotek lon ewe imwen fel mürin a wawa ewe kamel itan Qashwa, nge ewe kamel a ütä wenechar o uwei i won ewe fanüapön Sahara. Japir a apasa; ‘Ua kuna ukukun ai tongeni kuna chommong aramas me mwen mesan, nefinen chon wawa taraku me chon fetan, pwan won pekin pwungun, pekin me mwirin - chommong aramas ra pwa -. Iwe, ewe Qur’an a feitiu ren, a fokkun silei an takwil. Met chok a fori, sia pwal fori. A apasawu mongungun ewe monomon ren an apasa: ‘Ua apwonueta Om kokko, O Allah. Ua apwonueta Om koko, ua apwonueta Om koko. Ese wor chiechian ngonuk, ua apwonueta Om koko. Ennetin, mwareiti, pwapwa me muu ra chok nom reom, ese wor chienom kewe’. Ekkewe aramas ra pwal atekiata mongungur ren ekkewe kapas ra apasa, iwe, i sallallaahu ‘alaihi wasallam ese apasa och mettoch ussun ar kewe foffor. Iwe, a sopweilo le älleani an we talbiyah. Iwe, Jabir a apasasefäli. ‘Ese wor ach ekiek tiwenon chok ach sipwe fori ewe Hajj, me sise mwo sinei usun ewe Umrah. Nupwen aua tori Baitullah ren i, a mwitir chok suki -kis- ewe Rukun -ewe poputan Tawaf-, mwirin a jok ülüngät lap me a fetan usun chök ekewe rüänü lap. Iwe, a feilo ren Maqam Ibrahim, atun a alleani ewe wokisin: ‘Oupwe fori pwe Maqam Ibrahim epwe eu leenien iotek’. A pwal nom lefilen Maqam Ibrahim me Baitullah -Kaaba-. -Semei we a apasa; - 'me use sinei ika pwe ese apasa seni ewe Soufos, pwe ewe Soufos a anneani ekkewe surah Al Kaafiruun me Al Ikhlaash non ekkewe ruu iotek rak'ah -non Maqam Ibrahim-. Iwe, a liwiniti Baitullah, iwe, a ässäwa - a ässäwa are kapong ngeni - Rukun - ewe poputään Tawaf -, iwe, a towu seni ewe asam ngeni - ewe Kaaba - ngeni ewe chuk Shafa. Iwe, lupwen a arap ngeni Shafa, a alleani: ‘Enlet, Shafa me Marwa ra nom lein ekkewe esissinnen Allah, sia poputa -sa’i- ren minne Allah Sub . Hanahu Wa Ta’ala a poputa’. A poputa ne fori ewe iotek seni Safa, mwirin a feita won ewe chuuk tori a tongeni kuna ewe Kaaba, mwirin a apasa takbir, tahlil me tahmid nupwen a apasa: ‘Ese wor emon kot nge Allah chok ese wor chienan. Ren I ewe muu me ngeni I meinisin mwareiti. -I- ewe mi Unusen Manaman mi awora manau me ewe mi Unusen Manaman mi nielo, me I mi unusen manaman won mettoch meinisin. Ese wor emon kot nge Allah chok, ewe ese wor chienan, ewe a apwonueta an kewe pwon, a anisi noun kewe chon angang me a akkufu meinisin mwichen aramas chok’. Mwirin, a iótek lefilen ekkewe állea, mwirin a apasa ewe állea fán úlúngát. Iwe a feitiw ngeni Marwa, nupwen a fetan pwe nupwen pechen kewe ra wenechar, a jog non ewe nefinen ewe chuk. Nupwen pechen kewe ra fen suki, a fetan tori an a tori Marwa. Lon Marwa a fori met a fori lon Shafa. Iwe, lupwen an we Tawaf a muchulo lon Marwa, a apasa: ‘Ika pwe ngang mi ü ngeni met ngang mi nom mwirin, iwe, üsap emweni ewe man mi ninniilo -al hadyu-, nge üpwe föri pwe epwe eu Umrah. Iö leimi esap uwato eman man mi asor, epwe etiwa o föri pwe epwe eu föförün fel’. Iwe, meinisin ra tahallul me ra mwochomwoch mökürer lükün chök ewe Soufos me ekkewe aramas ra uwei man mi ninnila. Iwe, Suraka a ütä o apasa; "O chon kuno seni Allah, ei a weneiti ei ier, ika feinfeino chok?" -Ewe chon aporausa- a apasa; 'Ewe Soufos a apachanong poun kewe me poun kewe me a ponueni: 'Umrah a kapachelong non ewe Hajj - hajj tamattu' - iei usun an epwe fis'. A apasa fan ruu iwe mwirin a apasa: 'Ewer - ei a chok fis ngeni ei ier - nge feinfeino chok''. -Ewe chon aporausa- a apasa; ‘Ali radliallahu ‘anhu a feito ren emon kamel -al hadyu- ewe Soufos sallallaahu ‘alaihi wasallam, iwe, a kuna Fatima, emon ekkewe aramas mi uta lefilen ekkewe mi ufouf uf mi ling me ra ufouf uf mi ling mesan. Ali a tipi ngeni, ina minne Fatimah a apasa; ‘Semei we - ewe Soufos - a ereni ei pwe upwe fori ei’. Iei alon Ali radiallahu ‘anhu atun a nom Iraq: ‘Mwirin, üa feila pwe üpwe tingorei ewe chon künö seni Kot pwe epwe älisiei me üa ngününgün usun än Fatimah kewe föför üa amam. Iwe, a pölüweni: ‘I - Fatimah - a pwüng, a pwüng. Met ua apasa nupwen ka mochen fori ewe Hajj akkom? ’ Ali a pölüweni; ‘Ua apasa; 'O Allah, ua apasa ewe mongungu a apasa me ren Om we chon kuno. A apasa: ‘Enlet, ua uweato emon man mi asor, ina minne, kosap fiti ewe tahallul’. -Ewe chon aporausa- a apasa; Iwe, chochon ekkewe man mi asor Ali a uwei seni Yemen me ewe Soufos a uwei seni Medina a tori fitepuku. Iwe, meinisin ra apachafengenni mokurer me aukuuku mokurer tiwenon chok ewe Soufos sallallaahu ‘alaihi wasallam me ekkewe aramas ra uwei ekkewe man mi asor. Nupwen ewe ranin Tarwiyah a tori ir meinisin ra feino ngeni Mina me ra puchor ar ekiek ngeni Hajj. Iwe, a tolong lon eu waimw, iwe, ikewe ie a föri iotek lekuniol, Asr, Maghrib, Isha’ me Fajr. Iwe, kopwe witiwit ekis tori ewe akkar epwe tuputiu, iwe, kopwe allük pwe ewe dome epwe ütä lon Mash’aril, a haram, ina popun a fotuki lon Namirah. Iwe, a fetal usun ekewe chon Quraysh ra kan föri, nge a ükütiu lon Mash’aril Haram ika Muzdalifah. Ewe Soufos a mut ngeni an epwe tori Arafat. Iwe, lupwen a arap ngeni ewe imw mangaku mi kaütä lon Namira, a ütä ikenan. Nupwen ewe akkar a tuputiw, a annuku pwe repwe uwei noun we kamel - Qashwa - iwe a wawa tori an a tori ewe puun. Iwe, a afalafal ngeni ewe mwichen aramas: ‘Enlet, chchaom, pisekum, iteüöch me pwapwa - om ling - a haram usun chök a haram lon om rän, lon om maram me fönüom. n ei, chechemeni, ren enletin meinisin ekkewe mettochun jahiliyyah ra turunufas fan pechei, ewe chaan jahiliyyah a fen turunufasei me ewe cha ua akkomw turunufasei ina chaan Rabi’ah bin Harith - ewe a kan tingor mongo seni ewe Bani Sa'ad me mwirin a ninnino ren ewe chon jahiliyyah a fen akkomw a fen pout senikich ach liwinimmang, weween, liwinimmang mi fis me ren Abbas bin Abdul Muthallib, mettoch meinisin ra fen pout senikich. Iwe, oupwe niuokusiti Allah seni fefin, pun oua föriir pwe repwe pwülüwer ren än Allah allük me oua föri pwe farji epwe allük ren än Allah kewe kapas. Pwungun pwe om pwung won ir pwe resap mut ngeni ekkoch aramas ka oput ar repwe annut lon om pet. Ika pwülüom kewe ra föri ei, iwe, kopwe wichiir ren efoch föün esefich. Me ren ar repwe awora ngonuk me ufouf ngonuk non ew napanap mi murinno. Ua likiti ngenikemi ruu mettoch, ika oupwe fitiir, ousap mwalechelo, ina ewe Puken Allah. Iwe, oua wisen tümwünüei. Iwe met ka mochen apasa? ’ Ra pölüweni; ‘Sia pwarata pwe ka fen apasa, fori angang me awora aurour. Ina minne, a apasa, me a aiti ngeni lang: ‘O Allah, kopwe nennengeni! O Allah, kopwe pwarata’. A apasa ena fán úlúngát. Iwe, Bilal a apasa ewe kökkö ngeni iotek, mwirin ewe iqamat, mwirin a föri ewe iotek Zhuhur. -Mwirin ena- Bilal a niwin ngeni ewe qamat, iwe a fori ewe iotek Asr me ese fori och iotek nefinen ekkewe ruemon. Iwe, Rasulullah a uwei an we taraku tori a tori ewe lenien wukuf. Iwe a mwotiw ngeni noun we kamel - pwe inisin ewe kamel epwe tori ewe fonu - me a isoni ew sepien fetan me mwen mesan, iwe a nenengeni ewe Qibla. A sopweno ne fori wukuf tori ewe akkar a tuputiw me ewe saram mi pwechepwech a ekis morono me ewe ball an ewe akkar a tuputiw. Iwe, a pichiki Usamah bin Said o feila. A pwal riri ngeni Qashwa ren rein, pwe möküran a arapakkan tori föün pechen ewe wa a wawa. Atun a esissillatá ren péún peliefichin, a apasa: ‘Ämi aramas, oupwe kinamwe, oupwe kinamwe! ’ Iteiten fansoun a aitiewu föün nöün kamel, a ekis asoso pwe ewe kamel epwe ekis äeä. Iwe, a tori Muzdalifah, iwe, a föri ekkewe iotek Maghrib me Isha’ ikewe ie ren eu chök kökkö ngeni iotek me ruu iqamat. Iwe, esap föri och iotek lefilen ekewe ruoman. Iwe, a ütä tori lekuniol. A fori ewe iotek nesosor nupwen a ffat ngeni pwe a tori nesosor, ren ew koko ngeni iotek me ew iqamat. Iwe, a wawa ewe Qashwa tori a tori Mash’aril Haram, mürin a feitä won ewe chuk o mwareiti Kot, a alinga I o apöchöküla I. A sopweno ne fori Wukuf tori ewe akkar a unusen saramaram, mwirin a tou me mwen ewe akkar a tori. A uwei Fadl bin Abbas - emon mwan mi murinno uwan, mi pwechepwech inisin me mi murinno - won pechen. Nupwen ewe Soufos sallallaahu 'alaihi wasallam a feino, a fetan ren fefin ra fiti, iwe a nenengeniir me mwirin a wanong poun ngeni ewe pwan ew pekin. Non ena fansoun, Fadl a suki mesan ngeni ewe pwan ew pekin. Iwe, lupwen a tori Muhassar, a ekis mwökütüküt mürin a angei efoch al mi mwochomwoch ngeni ewe lenien ässäw mi nom ünükün ewe irä. Mwirin a aturalong fisu fau mi kukkun ren eu takbir won iteiten aturalong, -ren- fau mi watte ussun chok fau seni efoch sling. Iwe, a aturalong seni lon ewe lemol. Mürin a feila ren ewe leni ia ekewe mönün asor ra ninnila ie. Ikenai a pwisin nielo wone me ülüman man mi asor, o ngeni Ali ewe lusun fitifengen me ekewe man mi asor. Mwirin, a allúk ngeni iteiten man fán iten asor a nieló pwe epwe wor efóch futuk . ewer, kopwe isetiw mwirin kopwe isoni non ewe pan, iwe kopwe kuk. Rasulullah me Ali ra pwal mongo me ünümi ewe safei. Iwe, a feila ren ewe Kaaba, pwe epwe föri Tawaf Ifadhah, mürin a föri ewe iotek lon Makkah, a feito ren ekewe Bani Abdul Muththalib mi angei ewe konikin Zamzam. A apasa: ‘Kopwe angei, en Pani Mutalip. Ika pwe ekkewe aramas resap lap senikemi ren ar ngenikemi unumom konik, ngang üpwe fiu ngenikemi fän iten’. Iwe, ra ngeni eu paket, iwe, a ün seni.’