Hadith Representative
Tata cara haji wada' Rasulullah
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
Yandi me zabisa beto [Hisyam]; me zabisa beto [Hatim mwana Isma’il]; me zabisa beto [Ja’far bin Muhammad] katuka na [tata na yandi], yandi tubaka nde; ‘Kilumbu mosi mono kwisaka kutala [Jabir bin Abdolla]. Ntangu beto kutanaka ti yandi, yandi yulaka mutindu bantu kele, tii kuna yandi yulaka mambu na mono. Yo yina mono vutulaka nde; 'Mono kele Muhamadi mbuta Ali mbuta Husain'. Yo yina yandi tulaka diboko na yandi na ntu na mono ntangu yandi vandaka kukangula bouton na mono ya zulu mpi ya nsi, na nima yandi tulaka dipeka na yandi na kati ya ntulu na mono mpi na ntangu yina mono vandaka kaka mwana yina kumaka mbuta. Yandi tubaka nde; 'Beno me kwisa mbote, beno lomba konso kima ya beno me zola'. Mono yulaka yandi sambu yandi vandaka kifwa-meso. Tii ntangu ya kisambu kumaka, yandi vandaka kutelama na zulu ya lele na yandi ya kisambu, yina, kana yandi tula bitambi na yandi na balweka ya lele ya kisambu, yo vandaka kubenda sambu na nene ya fioti ya lele ya kisambu, na ntangu lele na yandi ya zulu vandaka kukangama na mapeka na yandi mpi yandi vandaka kusamba na kutwadisa beto.’ Na nima mono yulaka nde; ‘Songa beto mutindu Rasulullah salaka Hajj! ’ Yo yina yandi salaka kidimbu ti diboko na yandi mpi yandi tandulaka misapi na yandi uvwa, mpi tubaka nde; 'Ya kieleka, Mfumu Nzambi kwendaka ve na Hajj bamvula 9, na nima yandi bingaka bantu na kusala Hajj na mvula ya kumi.' Ntumwa kwendaka na Hajj, na nima bantu mingi kwisaka na Medina, bo yonso zolaka kuvukana ti Ntumwa mpi kusala mutindu yandi salaka. Yo yina yandi kwendaka, mpi beto kwendaka ti yandi. Ntangu beto kumaka na Dzul Hulaifah, Asma’ bint Umais butaka Muhamed bin Abu Bakr, yo yina bo tindaka yandi na kuyula; ‘Inki mono fwete sala? ’ Na nima yandi tubaka na Asma nde: ‘Baka masa ya kuyobila mpi kanga yo ngolo ti lele mpi kota na ihram’. Na nima, Nzambi sambaka na mosquée na nima yandi mataka na zulu ya shamo ya Qashwa, mpi shamo yina telamaka ya kusungama mpi nataka yandi na zulu ya ntoto ya zelo na zelo ya Sahara. Yabire tubaka nde; ‘Mu monaka mutindu mu lendaka kumona bantu mingi na ntwala na yandi, na kati ya bashofere ya ba kaminio ti bantu ya ke tambulaka na makulu, mpi na diboko ya kitata, ya kimama ti na nima na yandi - bantu mingi vandaka kumonana -. Rasulullah vandaka na kati na beto, na ntangu yina Qur’an vandaka kukulumuka na yandi, mpi yandi vandaka kuzaba mbote-mbote takwil na yo. Konso kima yina yandi ke sala, beto mpi ke salaka yo. Yandi tombulaka ndinga na yandi ya lusambu ya Nzambi mosi na kutubaka nde: ‘Mono ke lungisa binga na Nge, O Allah. Mono ke lungisa binga na Nge, mono ke lungisa binga na Nge. Nduku kele ve sambu na Nge, mono ke lungisa binga na Nge. Ya kieleka, lukumu, kiese ti kimfumu kele kaka ya Nge, Nge kele ve ti banduku’. Bantu mpi tombulaka ndinga na bo ti ba kutanga yina bo vandaka kutanga, mpi yandi tubaka kima ve sambu na mambu yina bo salaka. Yandi landaka kutanga talbiyah na yandi. Yabire tubaka diaka nde; ‘Beto kele na lukanu ve katula kaka kusala Hajj, mpi beto me zaba ntete ve mambu ya Umrah. Ntangu beto kumaka na Baitullah ti yandi, yandi pesaka mbala mosi -pesaka- Rukun beze -luyantiku ya Tawaf-, na nima yandi salaka ntinu tatu mpi tambulaka mutindu ya mbote na ba tour iya ya nkaka. Na nima yandi kwendaka na Maqam Ibrahim, na ntangu yandi vandaka kutanga verse yai: ‘Mpi sala Maqam Ibrahim kisika ya kusamba’. Yandi me kuditula mpi na kati ya Maqam Ibrahim ti Baitullah -Kaaba-. -Tata na mono tubaka nde; - ‘ye mono zaba ve katula kaka kana yandi tubila yo katuka na Ntumwa Saw, nde Ntumwa vandaka kutanga ba surah Al Kaafiruun ti Al Ikhlaash na bisambu zole ya rak’ah -na Maqam Ibrahim-. Na nima yandi vutukaka na Baitullah, na nima yandi nikisa - kupesa beze to kupesa mbote - Rukun - luyantiku ya Tawaf -, na nima yandi basikaka na kielo ya - Kaaba - na ndambu ya ngumba ya Safa. Mpi ntangu yandi vandaka kupusana penepene na Shafa, yandi tangaka nde: ‘Ya kieleka Shafa ti Marwa kele na kati ya bidimbu ya Allah, beto ke yantika -sa’i- ti mambu yina Allah Sub . Hanahu Wa Ta’ala ke yantika’. Yandi yantikaka kusala kisambu katuka na Safa, na nima yandi mataka na ngumba tii kuna yandi lendaka kumona Kaaba, na nima yandi tubaka takbir, tahlil ti tahmid na ntangu yandi vandaka kutuba nde: ‘Nzambi mosi ve kele kaka Allah mosi yina kele ve ti banduku. Kimfumu kele na yandi mpi lukumu yonso kele na yandi. -Yandi- kele Nkwa-Ngolo Yonso ya ke pesaka luzingu mpi Nkwa-Ngolo Yonso ya ke fwaka, mpi Yandi kele ngolo yonso na zulu ya bima yonso. Nzambi mosi ve kele kaka Allah mosi, yina kele na nduku ve, yina ke lungisaka balusilu na yandi, ke sadisaka bansadi na yandi mpi ke nungaka bimvuka yonso yandi mosi’. Na nima yandi sambaka na kati ya kutanga, na nima yandi tubaka kutanga mbala tatu. Yandi kulumukaka na nima na Marwa, ntangu yandi vandaka kutambula na mpila nde ntangu makulu na yandi vandaka ya kusungama, yandi vandaka kubaka ntinu na kati-kati ya muwanda. Ntangu makulu na yandi me tombuka, yandi tambulaka tii yandi kumaka na Marwa. Na Marwa yandi salaka yina yandi salaka na Shafa. Mpi ntangu Tawaf na yandi manisaka na Marwa, yandi tubaka nde: ‘Kana mono vandaka kutala mambu ya mono vandaka na nima, pana mono zolaka kutwadisa ve mbisi yina bo fwaka -al hadyu-, mpi mono zolaka kusala yo Umrah. Konso muntu na kati na beno yina ta nata ve mbisi ya kimenga, yandi fwete ndima yo mpi kusala nde yo vanda lusambu’. Yo yina bantu yonso vandaka tahallul mpi bo vandaka kukumisa nsuki na bo nkufi katula kaka Ntumwa mpi bantu yina vandaka kunata bambisi yina bo me fwa. Na nima, Suraka bin Malik bin Ju’syum telamaka mpi tubaka nde; "O Ntumwa ya Allah, keti mambu yai ke tadila mvula yai, to mvula na mvula?" -Muntu ya ke tubila- tubaka nde; 'Ntumwa ya Nzambi vukisaka misapi na yandi ti misapi na yandi mpi vutulaka nde: 'Umrah kele na kati ya Hajj - hajj tamattu' - mutindu yai yo ke salamaka'. Yandi tubaka yau mbala zole na nima yandi tubaka : 'Ve - mambu yayi ke tadila kaka mvula yayi - kansi kimakulu''. -Muntu ya ke tubila- tubaka nde; ‘Ali radliallahu ‘anhu kwisaka ti shamo -al hadyu- Ntumwa saw, na nima yandi monaka Fatima, mosi ya bantu yina vandaka ya kutelama na kati-kati ya kulwata bilele ya mikubu mpi ya kulwata bilele ya kukanga meso. Ali pesaka yandi foti, yo yina Fatima tubaka nde; 'Tata na mono - Ntumwa - me songa mono na kusala mambu yai'. Na nima, mono kwendaka kulomba bandongisila na Ntumwa ya Nzambi mpi mono bokutaka sambu na mambu yina Fatima salaka yina mono buyaka. Yo yina yandi vutulaka : « Yandi - Fatimah - kele na kieleka, yandi kele na kieleka. Inki mu tubaka ntangu nge zolaka kusala ntete Hajj ? ’ Ali vutulaka nde; ‘Mono tubaka nde; 'O Allah, mono ke tombula ndinga yina Ntumwa na nge tombulaka'. Yandi tubaka nde: ‘Ya kieleka, mono nataka mbisi ya kimenga, yo yina beno vukana ve na tahallul’. -Muntu ya ke tubila- tubaka nde; Ntalu ya bibulu ya kimenga yina Ali nataka katuka na Yemen ti yina Ntumwa saw nataka katuka na Medina vandaka nkama mosi. Na nima bantu yonso tulaka ba ntu na bo kisika mosi mpi bo kumisaka nsuki na bo nkufi katula kaka Ntumwa saw ti bantu yina nataka bambisi ya kimenga. Ntangu kilumbu ya Tarwiyah kumaka bo yonso kwendaka na Mina mpi bo bokaka lukanu na bo ya Hajj. Yandi kotaka na kati ya kamio mosi, mpi kuna yandi salaka bisambu ya midi, ya Asr, ya Maghrib, ya Isha’ mpi ya Fajr. Na nima vingila mwa ntangu tii kuna ntangu ta basika, na nima pesa ntuma nde bo tunga dôme na Mash’aril, yo kele haram, yo yina bo ke kunaka yo na Namirah. Na nima, yandi tambulaka mutindu bantu ya Quraysh vandaka kusala mbala mingi, kansi yandi telamaka na Mash’aril Haram to Muzdalifah. Ntumwa pesaka yandi nzila ya kukuma na Arafat. Mpi ntangu yandi kumaka pene-pene ya dome yina bo tungaka na Namira, yandi telamaka pana. Ntangu ntangu me dinda, yandi me pesa ntuma nde bo nata shamo na yandi - Qashwa - na nima yandi me mata na zulu na yo tii kuna yandi me kuma na nsi ya muwanda. Na nima yandi samunaka na kibuka ya bantu nde: ‘Ya kieleka, menga na beno, kimvwama na beno, lukumu na beno ti kiese na beno - lukumu na beno - kele haram mutindu yo kele haram na kilumbu na beno, na ngonda na beno ti na ntoto na beno. n yai, yibuka, na kutuba ya mbote mambu yonso ya jahiliyya ke pesa nsoni na nsi ya makulu na mono, menga ya jahiliyya me pesa nsoni mpi menga yina mono fingaka ntete vandaka menga ya Rabiah bin Harith - yina vandaka kulomba madia na Bani Sa'ad mpi na nima yandi fwaka na ntangu yandi vandaka ntete muntu ya Jahiliyya -, bo katulaka ntalu ya mbongo na beto, disongidila mbongo ya ntalu yina Abbas bin Abdul Muthallib salaka, bo me katulaka bima yonso. Na yau, beno tina Allah boma na bankento, sambu beno me kumisa bau bankento na nsiku ya Allah mpi beno me kumisa farji nsiku na mambu ya Allah. Nkutu, nswa na nge na zulu na bo kele nde bo bika ve bantu ya nkaka yina nge ke mengaka kulala na mbeto na nge. Kana bankento na beno ke sala mutindu yai, ebuna beno bula bo ti fimbu yina ke sala ve mpasi. Mpi sambu bo pesa nge bima yina nge kele na yo mfunu mpi bo lwatisa nge bilele ya mbote. Mono ke bika beno mambu zole ya, kana beno kangama na yo, beno ta vila nzila ve, disongidila Mukanda ya Allah. Mpi nge kele ti mukumba na mono. Ebuna nge ke zola kutuba inki? ’ Bo vutulaka nde; ‘Beto ke ta kimbangi nde beno me pesa, me sala bisalu mpi me pesa bandongisila. Yo yina yandi tubaka, na kusongaka musapi na yandi na zulu nde: ‘O Allah, keba! O Allah, mbangi’. Yandi tubaka yo mbala tatu. Na nima Bilal tubaka kisambu ya kubinga, na nima iqamat, na nima yandi salaka kisambu ya Zhuhur. -Na nima ya mambu yina- Bilal vutukaka na qamat, na nima yandi salaka kisambu ya Asr mpi yandi salaka ve ata kisambu mosi na kati ya bo zole. Na nima, Rasulullah nataka kamio na yandi tii kuna yandi kumaka na kisika ya wukuf. Na nima yandi me vanda na shamo na yandi - na mpila nde kivumu ya shamo kusimba bilanga - yandi me tula nsinga ya kutambula na ntwala na yandi, na nima yandi me tala Qibla. Yandi landaka kusala wukuf tii kuna ntangu vandaka kudinda mpi nsemo ya jaune vandaka kuvila mwa fioti mpi bombe ya ntangu vandaka kudinda. Na nima yandi bakaka Usamah mpi kwendaka. Yandi kangaka mpi Qashwa ti bansinga, na mpila nde ntu na yandi vandaka pene-pene ya kusimba nsi ya makulu ya kamio yina yandi vandaka kutambula. Ntangu yandi vandaka kusala kidimbu ti diboko na yandi ya kitata, yandi tubaka nde: ‘O bantu, beno vanda pima, beno vanda pima! ’ Konso ntangu ya yandi vandaka kutandula bansinga ya shamo na yandi, yandi vandaka kupema mwa fioti na mpila nde shamo kutombuka mwa fioti. Na nima yandi kumaka na Muzdalifa, na nima yandi salaka bisambu ya Maghreb ti ya Isha’ kuna ti nkumbu mosi ya kubinga bantu na kisambu ti iqamat zole. Mpi yandi salaka ve ata kisambu mosi na kati ya bantu yai zole. Na nima yandi lalaka tii na suka. Yandi vandaka kusala kisambu ya suka ntangu yo vandaka kumonana pwelele nde yo vandaka suka, ti kubinga mosi ya kisambu mpi iqamat mosi. Na nima yandi mataka na zulu ya Qashwa tii kuna yandi kumaka na Mash’aril Haram, na nima yandi mataka na ngumba mpi kumisaka Nzambi -bertahmid-, yandi kumisaka yandi -bertakbir- mpi ndimisaka yandi -bertahlil-. Yandi landaka kusala Wukuf tii kuna ntangu vandaka kupela mpenza, na nima yandi vandaka kukatuka na ntwala nde ntangu kubasika. Yandi vandaka kunata Fadl bin Abbas - muntu mosi ya nsuki ya mbote, mpusu ya nitu ya mpembe ti kitoko - na mukongo na yandi. Ntangu Ntumwa vandaka kukwenda, yandi lutaka na ntwala ya bankento yina vandaka kubaka ntinu, yo yina yandi talaka bo mpi na nima yandi tulaka diboko na yandi na ndambu ya nkaka. Na ntangu yina, Fadl balulaka luse na yandi na ndambu ya nkaka. Na kukumaka na Muhassar, yandi kwendaka mwa fioti na nima yandi bakaka nzila ya nkufi sambu na kukwenda na Kubra -Aqabah- Jumrah, mpi mbala mosi yandi kumaka na Jumrah yina vandaka na lweka ya nti. Na nima yandi losaka matadi nsambwadi ti takbir na konso kulosa, -ti- matadi yina vandaka nene bonso matadi ya fioti ya nsinga ya nsinga. Mpi yandi losaka yo katuka na divumu ya muwanda. Na nima, yandi kwendaka na kisika yina bo vandaka kufwa bambisi ya kimenga. Kuna yandi fwaka yandi mosi bambisi makumi sambanu na tatu ya kimenga, mpi yandi pesaka na Ali yina bikalaka kumosi ti bambisi ya kimenga. Na nima, yandi vandaka kupesa ntuma nde konso mbisi ya kimenga yina yandi vandaka kufwa kuvanda ti kitini ya musuni . ee, tula yo na lweka na nima tula yo na nzungu, na nima lamba yo. Rasulullah na Ali mpi diaka mpi nwaka supu yina. Na nima, yandi kwendaka na Kaaba - sambu na kusala Tawaf Ifadhah -, na nima yandi salaka kisambu ya midi na Makkah mpi yandi kwisaka na Bani Abdul Muththalib yina vandaka kubaka masa ya Zamzam. Yandi tubaka nde: ‘Baka yo, O Bani Mutalibi. Kana bantu lutaka nge ve na kupesa nge malafu na nge, mono zolaka kunwana sambu na yo ti nge’. Na nima, bo pesaka yandi dilonga mosi, mpi yandi nwaka masa na kati na yo.