Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Muslim : 4386
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْقَيْسِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَقَبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى الَّذِي ذَهَبَ يَلْتَمِسُ الْعِلْمَ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أَسَمِعْتَهُ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلَاؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا خَيْرًا وَأَعْلَمَ مِنِّي قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لَا يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلَا أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ فَلَمَّا تَجَاوَزَا { قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا قَالَ فَتَذَكَّرَ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلَاوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمْ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِ { تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا } شَيْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا } قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا } غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْيِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام ذَعْرَةً مُنْكَرَةً { قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا } فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلَا أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا } وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا { فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَ { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ قَالَ { سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ { وَأَمَّا الْغُلَامُ } فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ بِإِسْنَادِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ نَحْوَ حَدِيثِهِ
Ekɛɛ mi [Muhammad bin Abdul A’laa Al Qais]; Ekɛɛ wɔ [Al Mu’tamir bin Sulaiman At Taimi] kɛjɛ [etsɛ] kɛjɛ [Raqabah] kɛjɛ [Abu Ishaq] kɛjɛ [Sa’id bin Jubair] ŋɔɔ ekɛɛ; bi [Ibn Abbas] akɛ Nauf susu akɛ Mose ni tee nilee taomɔ lɛ jeee Mose ni atsu kɛtee Israelbii lɛ aŋɔɔ lɛ; Ibn Abbas bi akɛ; Ani onu nakai hu, Said? Miha hetoo akɛ; 'Hɛɛ'. Ibn Abbas kɛɛ akɛ; Nauf emale! Ekɛɛ wɔ [Ubay bin Ka’ab] akɛ ekɛɛ; Mi nu Gbalɔ sallallaahu 'alaihi wasallam kɛɛ: 'Mose wie wiemɔ ko yɛ ewebii lɛ ahiɛ ni ekai lɛ Allah gbii lɛ, ekunimyelii kɛ kaai lɛ, ekɛɛ akɛ 'Mileee mɔ ko mɔ ko ni le nii fe fɛɛ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ fe mi'. No hewɔ lɛ, Allah subhanahu wata’ala jie lɛ kpo etsɔɔ lɛ akɛ Allah yɛ tsulɔ ko ni le nii fe lɛ, Musa kɛɛ; O mi Rabb, tsɔɔmɔ mi, Allah kɛɛ lɛ akɛ; okɛ loo ni ŋoo yɔɔ mli lɛ aya. Kɛyashi naagbee lɛ obaatao loo lɛ. Kɛkɛ ni Mose tee kɛyashi eyashɛ tɛsaa ko he ni enaaa kpãa lɛ. Kɛkɛ ni Musa kɛ enaanyo ni egbo lɛ tee koni amɛyatao kpãa lɛ. Shi trukaa lɛ, loo lɛ tsi ehe bɔni afee ni enanemɛi lɛ ana lɛ. Enaanyo lɛ kɛɛ; Matiu Musa kɛyashi makɛɛ lɛ loo lɛ he sane. Ubay kɛɛ; no sɛɛ lɛ, naanyo lɛ hiɛ kpa nɔ aahu kɛyashi amɛtee nɔ amɛnyiɛ kɛtee. Mose kɛɛ; Yɛ anɔkwale mli lɛ, wɔnuɔ he akɛ wɔhe ejɔ wɔ yɛ wɔ gbɛfaa lɛ hewɔ’. Kɛkɛ ni enaanyo lɛ kɛɛ; ‘Ani ona wɔ ni wɔhi shi dioo, ni ji beni wɔjɔɔ wɔhe yɛ tɛ agbo ko nɔ lɛ? Yɛ anɔkwale mli lɛ, mihiɛ kpa ŋshɔŋloo lɛ nɔ ni mɔ ko mɔ ko haaa mihiɛ akpa nɔ, shi moŋ Satan’. Kɛkɛ ni amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛku amɛsɛɛ amɛba, ni amɛnyiɛ amɛshishijee najiaŋ beni loo lɛ jo foi oya aahu akɛ eha Musa he fee lɛ yaa ni amɛnyiɛ loo lɛ najiaŋ. Mose kɛɛ; biɛ ji he ni atsɔɔ mli aha mi lɛ. Kɛkɛ ni etao ni ekɛ mɔ ko ni wo mama ni ekɛha eyitso nɔ, ni ekã shi lɛ kpe. Musa ŋa lɛ ni eha hetoo beni ejieɔ mama ni ha ehiɛ lɛ; 'Wa 'alaikum salam, namɔ ji bo?' Mose kɛɛ; ‘Miji Mose’. Ebi akɛ; 'Mose namɔ?'. Mose ha heto ke; Mose ni jɛ Israelbii lɛ ateŋ lɛ. Ebi ekoŋŋ akɛ; Mɛni ha oba biɛ lɛ? Mose ha heto ke; Miba koni otsɔɔ mi nilee ni Allah kɛha bo lɛ he nii. Khidhir kɛɛ akɛ; ‘Anɔkwale mli lɛ, onyɛŋ oto otsui shi oha mi kɔkɔɔkɔ. Ni te ooofee tɛŋŋ oto otsui shi yɛ nɔ ko he, ni obɛ he nilee ni fa bɔ ni sa?’. ‘Mose kɛɛ: ‘Kɛ Nyɔŋmɔ sumɔɔ lɛ, obaana mi akɛ miji mɔ ko ni toɔ etsui shi, ni mikɛ bo teŋ shi yɛ sane ko mli’. Ekɛɛ: ‘Kɛ́ onyiɛ misɛɛ lɛ, no lɛ kaabi mi nɔ ko nɔ ko, kɛyashi be mli ni mi diɛŋtsɛ matsɔɔ bo mli’. No hewɔ lɛ, amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛnyiɛ, kɛyashi beni amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛbote lɛlɛ lɛ mli lɛ, Khidhr fee bu yɛ mli. -Ubay kɛɛ; 'Khidr tsɔ hiɛ efee bu yɛ mli.- Musa kɛɛ: 'Mɛni hewɔ ofee bu yɛ lɛlɛ lɛ mli ni nɔ ni jɛ mli ba ji ni okɛ mɛi ni yɔɔ lɛlɛ lɛ mli lɛ bote nu mli?' Ngɛ anɔkuale mi ɔ, o tɔ̃ tɔmi ngua ko. E -Khidhr- de ke: ‘Anɛ i de we ke: ‘Anɔkwale, o be ye tsui si kɔkɔɔkɔ’. Musa kɛɛ: ‘Kaagbala mi toigbalamɔ yɛ mihiɛ ni mikpaa nɔ lɛ hewɔ ni okɛ naagbai komɛi akawo minɔ yɛ minibii amli’. Amɛyi enyɔ lɛ nyiɛ kɛyashi amɛyashɛ gbekɛbii bibii babaoo ni miishwɛ yɛ ŋshɔ lɛ naa lɛ ahe, kɛkɛ ni etsi ebɛŋkɛ amɛteŋ mɔ kome oya ni egbe lɛ amrɔ nɔŋŋ. Mose he jɔ, nɛ e de ke: ‘Mɛni he je nɛ o gbe susuma nɛ he tsɔ, nɛ e gbe nɔmlɔ ko hyɛ ɔ? Anɔkwale, ofee nɔ ko ni ejaaa’. Khidhr kɛɛ: ‘Ani mikɛɛɛɛ bo akɛ onyɛŋ oto otsui shi oha mi?’. Musa hiɛ gbo ni ekɛɛ: ‘Kɛ́ mi... bi bo nɔ ko yɛ -be nɛɛ- sɛɛ, no lɛ kaahã mikɛ bo aya, yɛ anɔkwale mli lɛ oha mi be ni fa bɔ ni sa’. No hewɔ lɛ, amɛyi enyɔ lɛ tee nɔ; bɔni afee ni amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛyashɛ maŋ ko mli bii lɛ aŋɔɔ lɛ, amɛbi ni nakai maŋ lɛ mli bii lɛ ajie amɛhiɛtserɛ shi nakai maŋ lɛ mli bii lɛ sumɔɔɔ ni amɛhereɔ amɛhiɛtserɛ, no sɛɛ lɛ amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛna akɛ eshwɛ fioo ni tsũi lɛ gbogboi lɛ baakumɔ, no hewɔ lɛ Khidr ma gbogboi lɛ. Musa kɛɛ: ‘Kɛ́ oosumɔ kulɛ, obaaŋɔ nyɔmɔwoo yɛ he’. Khidhr kɛɛ beni ehiɛ Musa atadei lɛ amli lɛ akɛ: ‘Enɛ ji mligbalamɔ ni ka mi kɛ bo teŋ lɛ, makɛɛ bo yiŋtoo ni yɔɔ nifeemɔi ni onyɛŋ otere lɛ ahe. Yɛ adeka lɛ he lɛ, ohiafoi ni tsuɔ nii yɛ ŋshɔ hiɛ lɛ anɔ̃ ni, ni mikɛ mihe wo mli akɛ makpãtã adeka lɛ hiɛ, ejaakɛ maŋtsɛ ko yɛ amɛhiɛ ni eŋɔ adeka fɛɛ adeka. No hewɔ lɛ, kɛ́ maŋtsɛ lɛ ho lɛ, ebaana adeka lɛ ni efite, no hewɔ lɛ, amɛŋɔɔɔ ni nɔ fɛɛ nɔ yɛ shweshweeshwe, ni no sɛɛ lɛ, amɛbaanyɛ amɛkɛ tsei asaa ekoŋŋ. Ni yɛ nakai gbekɛ lɛ gbɛfaŋ lɛ, ato he gbɛjianɔ akɛ eheee eyeee yɛ be mli ni efɔlɔi ji Nyɔŋmɔjalɔi, kɛ eda lɛ ebaatsi efɔlɔi kɛya tɔmɔ kɛ hemɔkɛyeli ni bɛ mli. Ni wɔmiisumɔ ni Allah kɛ gbekɛbii krokomɛi ni amɛhe tsemɔ hi fe nakai gbekɛ lɛ ni suɔmɔ mli kwɔ - kɛha amɛnyɛ kɛ amɛtsɛ - ato amɛ najiaŋ. Yɛ shia lɛ gbogbo lɛ he lɛ, eji gbekɛbii enyɔ ni bɛ fɔlɔi ni yɔɔ maŋ lɛ mli lɛ anɔ̃, ni jwetri ko ni ato aha amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ yɛ eshishi, yɛ be mli ni tsɛ lɛ ji Nyɔŋmɔjalɔ, no hewɔ lɛ o-Nuŋtsɔ lɛ sumɔ ni amɛshɛ dalɛ he ni amɛjie amɛshika ni amɛto lɛ, akɛ mɔbɔnalɛ ni jɛ o-Nuŋtsɔ lɛ ŋɔɔ. Ni ekɛɛ wɔ [‘Abdullah bin ‘Abdur Rahman Ad Darimi]; Ekɛ wɔ [Muhammad bin Yusuf] le; Nakai nɔŋŋ agba kɛjɛ gbɛ kroko nɔ, Ni ekɛɛ wɔ [‘Abad bin Humaid]; Ebɔ wɔ [‘Ubaidullah bin Musa] amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ kɛjɛ [Israel] kɛjɛ [Abu Ishaq] kɛ sanad At Taimi kɛjɛ Abu Ishaq kɛ Hadith ni tamɔ nakai nɔŋŋ ebɔ wɔ amaniɛ.