Kisah perjalanan nabi musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan nabi khidr 'alaihissalam
Imam Muslim : 4386
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْقَيْسِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَقَبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى الَّذِي ذَهَبَ يَلْتَمِسُ الْعِلْمَ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أَسَمِعْتَهُ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلَاؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا خَيْرًا وَأَعْلَمَ مِنِّي قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لَا يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلَا أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ فَلَمَّا تَجَاوَزَا { قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا قَالَ فَتَذَكَّرَ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلَاوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمْ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِ { تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا } شَيْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا } قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا } غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْيِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام ذَعْرَةً مُنْكَرَةً { قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا } فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلَا أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا } وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا { فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَ { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ قَالَ { سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ { وَأَمَّا الْغُلَامُ } فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ بِإِسْنَادِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ نَحْوَ حَدِيثِهِ
Wandaambila [Muhammad bin 'Abdul A'laa Al Qais]; Wakatwaambila [Al Mu'tamir bin Sulaiman At Taimi] kuzwa kuli [wisi] kuzwa kuli [Raqabah] kuzwa kuli [Abu Ishaq] kuzwa kuli [Sa'id bin Jubair] wakati; wakabuzya [Ibn Abbas] kuti Nauf wakali kuyeeya kuti Musa wakaunka kuyandaula luzibo teensi Musa wakatumwa kubana ba Isilayeli; Ibn Abbas wakabuzya; Sena ayebo wakamvwa eecho, Said? Ndakaingula kuti; 'Iyii'. Ibn Abbas wakati; Nauf wakabeja! Wakatwaambila [Ubay bin Ka'ab] wakati; Ndakamvwa Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam kaamba kuti: 'Musa wakapa makani kunembo lyabantu bakwe kumuyeezya mazuba aa Allah, kuzunda kwakwe amasunko aakwe, wakaamba kuti 'Nsikwe muntu uuli woonse ngondizyi musongo kwiinda ndime'. Aboobo Allah subhanahu wata'ala wakamuyubunwida kuti Allah wakalijisi mubelesi wakali musongo kwiinda nguwe, Musa wakati; O Rabb wangu, konditondezya, Allah wakamwaambila; kobweza nswi zijisi munyo. Kusikila kumamanino uyakuyandaula nswi. Mpoonya Musa wakaunka kusikila wakasika amwala alimwi tanaakali kukonzya kubona ntambo. Mpoonya Musa wakaunka amweenzinyina wakafwa kuyooyandaula ntambo. Pesi mpawo nswi yakazungaana kuchitila kuti beenzinyina bamubone. Mweenzinyina wakati; Ndiyootandaanya Musa kusikila ndikamwaambile aatala answi. Ubay wakati; mpawo mweenzinyina wakaluba kusikila bakazumanana kweenda. Musa wakati; Mubunike, tulimvwa kukatala akaambo kalweendo lwesu'. Mpawo mweenzinyina wakati; 'Sena mwakatubona katukkede, nkokuti notwakali kulyookezya abbwe pati? Mubunike, ndakaluba aatala ashaka mpawo taakwe wakandipa kuluba, pele buyo Saatani. Mpoonya bobile aaba bakapiluka, kabatobela mikondo yabo yakusaanguna eelyo inswi niyakachijana chakufwambaana chakuti chakamugambya Musa mpawo bakatobela mikondo yanswi. Musa wakati; oobu mbobusena mbondakapandululwa. Mpoonya wakacilangaula wakaswaangana amuntu umwi wakasamide cisani civwumbide mutwe, kalelede ansi. Musa wakamwaanzya mpawo wakasandula kumwi kagwisya chisani chakavwumbilide kubusyu bwakwe; 'Wa 'alaikum salam, nduwe ni?' Musa wakati; 'Ndime Musa'. wakabuzya; 'Musa nguni?'. Musa wakasandula; Musa wabana Isilayeli. wakabuzya alimwi; Ncinzi chakapa kuti uboole okuno? Musa wakasandula; Ndakaboola kuti undiyiisye aatala aluzibo oolo Allah ndwaakupa. Khidhir wakati; 'Mubwini, tokonzyi kundikkazyika moyo pe. Alimwi ino inga waba amoyo mulamfu biyeni aatala achintu, nchootakwe luzibo luzulide?'. 'Musa wakati: 'Leza wayanda, uyoondijana muntu uukkazyika moyo, mpawo tandikookukazya pe mumakani aali woonse'. Wakati: 'kuti wanditobela, mpawo utandibuzyi pe, mane ndikakupandulwide'. Mpawo bobile aaba bakeenda, kusikila nibakanjila mubwaato, Khidhr wakapanga mpako muli mbubo. -Ubay wakati; 'Khidr wakapanga mpako mulinjiyo.- Musa wakati: 'Nkaambo nzi ncowakapanga mpako mubwaato mpawo wakabbizya bantu bakali mubwaato?' Mubunike, wabisya loko. Walo -Khidhr- wakati: 'Sena teensi ndakaamba kuti: 'Ncobeni tokonzyi kundikkazyika moyo pe'. Musa wakati: 'Utandisubuli akaambo kakuluba kwangu mpawo utandimizyi buyumuyumu buli boonse muzintu zyangu'. Boonse bobile bakeenda kusikila bakasika kubana baniini bakali kusobana kunkomwe yalwizi, mpawo wakaswena kuli umwi wabo mpawo wakamujaya ndilyona. Musa wakagambwa mpawo wakati: 'Ino nkaambo nzi ncomujaya muntu uusalala, uutana kujaya muntu? Masimpe, wachita chintu chibi'. Khidhr wakati: 'Sena teensi ndakakwaambila kuti tokonzyi kundikkazyika moyo?'. Musa wakafwa nsoni mpawo wakati: 'Ikuti... kukubuzya aatala achimwi chintu nikwakainda -chiindi eechi, mpawo utandizumizyi kuti ndikweendelezye, mubwini wandipa chiindi chizulide'. Aboobo bobile bakazumanana; aboobo bobile aaba nibakasika kubantu bamucisi, bakalomba kuti basangaalizyigwe abantu bamucisi eeco pesi bantu bamucisi eeco tiibakali kuyanda kubasangalizya, mpoonya bobile aaba bakajana kuti maanda aamaanda akali afwaafwi kuwa, aboobo Khidr wakayaka malambo. Musa wakati: 'kuti nowakali kuyanda, nowakatambula mali'. Khidhr wakaamba kumwi kajisi zizwaato zya Musa: 'Ooku nkukwaandaana aakati kandime ayebo, ndilakwaambila makanze aamilimo eeyo njotakonzyi kuliyumya. Kujatikizya bbokesi, lyakali lyabantu bacete ibakali kubeleka mulwizi, alimwi ndakakanzide kunyonyoona bbokesi, nkaambo kumbele lyabo kwakali mwami iwakali kubweza bbokesi lyoonse. Aboobo mwami naakali kwiinda wakali kujana bbokesi kalinyonyooka, aboobo tiibakali kulibweza alimwi zyoonse zyakali kabotu, kuzwa waawo bakali kukonzya kulibambulula alimwi amaplanga. Alimwi aawo mwana oyo, wakabambilwa kuti atazumini kakuli bazyali bakwe mbantu basyomeka, aawo nayookomena uyoosungilizya bazyali bakwe kulubizya akutasyoma. Alimwi tulombozya kuti Allah ababweze bana bamwi aabo basalala kwiinda mwana ooyo alimwi bajisi luyando lupati - kuli banyina abausyi -. Kujatikizya bulambo bwaŋanda, bwakali bwabana bobile bamukabafwu mumunzi, mpawo munsi lyawo kwakali lubono lwakabambilwa boonse bobile, mpawo wisi wakali mwaalumi uulemeka, aboobo Mwami wako wakayanda kuti basike akugwisya mali aabo, mbuli luzyalo kuzwa kuli Mwami wako. Dan telah menceritakan kepada kami ['Abdullah bin 'Abdur Rahman Ad Darimi]; Telah mengabarkan kepada kami [Muhammad bin Yusuf]; Mbubwenya buyo kwakaambwa kuzwa kuliimbi nzila, Mpawo wakatwaambila ['Abad bin Humaid]; Wakatubuzya ['Ubaidullah bin Musa] boonse bobile kuzwa ku [Israil] kuzwa kuli [Abu Ishaq] antoomwe a sanad At Taimi kuzwa kuli Abu Ishaq a Hadith iikozyenye.