Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam

Imam Muslim : 4386

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْقَيْسِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَقَبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى الَّذِي ذَهَبَ يَلْتَمِسُ الْعِلْمَ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أَسَمِعْتَهُ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلَاؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا خَيْرًا وَأَعْلَمَ مِنِّي قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لَا يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلَا أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ فَلَمَّا تَجَاوَزَا { قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا قَالَ فَتَذَكَّرَ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلَاوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمْ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِ { تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا } شَيْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا } قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا } غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْيِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام ذَعْرَةً مُنْكَرَةً { قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا } فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلَا أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا } وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا { فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَ { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ قَالَ { سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ { وَأَمَّا الْغُلَامُ } فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ بِإِسْنَادِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ نَحْوَ حَدِيثِهِ

Дида бицана [МухӀамад бин ГӀабдул ГӀалаа Аль Къайсица]; Бицун вуго нилъеда [Ал МуътӀамир бин Сулайман Ат Тайми] [жиндирго инсудаса] [Ракъабаялдаса] [Абу ИсхӀакъалдаса] [СагӀид бин Джубайридаса] гьес абуна; гьикъана [Ибн ГӀаббасида], Науфида ракӀалде ккун букӀанин гӀелму балагьизе ун вукӀарав Муса Исраилил лъималазухъе витӀарав Муса гурин; Ибн ГӀаббасица гьикъана; Дуда гьебги рагӀанищ, Саид? Дица жаваб кьуна; 'У'. Ибну ГӀаббасица абуна; Науфица гьереси бицун буго! Нилъеда [ГӀубай бин КагӀабида] бицана гьес абуна; Дида рагӀана Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи ва саллам абулеб: «Мусаца жиндирго халкъалда цебе кӀалъай гьабуна Аллагьасул къоял, гьесул бергьенлъаби ва къварилъаби ракӀалде щвезарулаго, гьес лъазабуна «Дун гурони ракьалъул гьурмада бищунго цӀодорав чи дида лъаларо», - ян. Гьединлъидал Аллагьас субхӀанагьу ватагӀалаца гьесие загьир гьабуна Аллагьасул жиндаса цӀодорав лагъ вугин, Мусаца абуна; Я дир Рабб, бихье дида, Аллагьас гьесда абуна; цадахъ босе цӀамгӀалаб ччугӀил запас. Ахирги нужеца ччугӀа балагьизегӀан. Цинги Муса ана цо ганчӀида аскӀове щвезегӀан ва гьесда канат бихьичӀого хутӀана. Цинги Муса жиндирго хварав гьудулгун цадахъ канат балагьизе ана. Амма циндаго ччугӀа бакӀ-бакӀалде бахъана, гьудулзабазда гьев вихьизе. Гьесул гьудулалъ абуна; Дица Мусада ччугӀил бицинегӀан хадув лъугьина. Убайица абуна; цинги гьудул кӀочон тана гьел рикӀкӀалъизегӀан. Мусаца абуна; ХӀакъикъаталдаги, ниж свакан ​​руго нижерго сапар сабаблъун'. Цинги гьесул гьудулалъ абуна; — Ниж лъалхъичӀого чӀун, ай кӀудияб хъархъида хӀухьбахъулеб мехалъ рихьаралищ дуда? ХӀакъикъаталдаги дида кӀочон тана акула ва лъицаниги дида гьеб кӀочон тезабичӀо, амма ШайтӀаналъул. Цинги гьел кӀиялго тӀадруссана, жидерго аслиял лъалкӀазда хадур ун, ччугӀа Муса виххизавизегӀан хехго лъутун унеб мехалъ ва гьел ччугӀил лъалкӀазда хадур ана. Мусаца абуна; гьаб дие сипат гьабураб бакӀ. Цинги гьеб балагьун, бетӀер бахчун ретӀел ретӀарав, вегун вугев чи ватун вуго. Мусаца гьесие салам кьуна ва гьес жаваб кьуна гьумер бахчулеб ретӀел бахъулаго; — Ва гӀалайкум салам, мун щив? Мусаца абуна; — Дун вуго Муса. Гьес гьикъана; — Муса лъица? Мусаца жаваб кьуна; Исраилил халкъалъул Муса. Гьес нахъеги гьикъана; Щиб сабаблъун мун гьаниве вачӀине ккараб? Мусаца жаваб кьуна; Дун вачӀун вуго Аллагьас дуе кьураб гӀелмуялъул хӀакъалъулъ дуца малъизелъун. Хъидирица абуна; — ХӀакъикъаталдаги, дуда киданиги кӀвезе гьечӀо дида сабру гьабизе. Ва кин дуца сабру гьабизе бегьулеб, дур лъай гӀолареб жоялда тӀад?». — Мусаца абуна: «Аллагьас хъван батани, дуда дун сабруяв чи ватила, дица дуда дандечӀей гьабиларо кинабгӀаги ишалда». Гьес абуна: «Мун дида хадуб лъугьани, дицаго дуе гьеб бичӀчӀизабизегӀан, дида щибго жо гьикъуге». Гьедин кӀиялго рилълъана, кӀиялго гамида рекӀараб мехалъ, Хидрица гьелда жаниб гьобо гьабуна. -Убайица абуна; — Хидрас ургъунго гьобо гьабуна.- Мусаца абуна: — Щай дуца лодкаялда гьобо гьабураб ва гьелъул хӀасилалда рекӀарал гъанкъарал? ХӀакъикъаталдаги дуца кӀудияб гъалатӀ биччан буго. Гьес -ХӀидрица- абуна: «Дица абун букӀинчӀищ: «ХӀакъикъаталдаги дуца дие киданиги сабру гьабиларо», - ян. Мусаца абуна: «Дир кӀочон теялъухъ дие тамихӀ гьабуге ва дир ишазулъ кинал рукӀаниги захӀмалъаби дида тӀад лъоге», - ян. Гьел кӀиялго рилълъун руго ралъдал рагӀалда хӀалел рукӀарал чанго гьитӀинал лъималазда аскӀоре щвезегӀан, цинги гьес хехго гьезул цоясда аскӀове ун, гьебсагӀатго чӀван вуго гьев. Муса виххун вуго ва абуна: «Щай дуца чӀвалеб бацӀцӀадаб рухӀ, киданиги цоги чи чӀвачӀев? ХӀакъикъаталдаги, дуца квешаб жо гьабуна», - ян. Хидрица абуна: «Дица дуда абичӀищ дуда дида сабру гьабизе кӀвезе гьечӀин?». Муса нечана ва абуна: — Дица... -гьаб- заманалдаса хадуб цо жоялъул хӀакъалъулъ гьикъе, цинги дун дуда цадахъ ине биччаге, хӀакъикъаталдаги дуца дие гӀураб заман кьуна'. Гьедин ана кӀиявго; гьединлъидал цо улкаялъул гӀадамазухъе кӀиялго щведал, гьез гьарун букӀана доб улкаялъул гӀадамаз гьоболлъи гьабеян амма доб улкаялъул гӀадамазе бокьун букӀинчӀо жидее гьоболлъи гьабизе, цинги кӀияздаго батула рукъзабазул къадал риххизегӀан хутӀун рукӀин, гьединлъидал Хидрица къадал рахъула. Мусаца абуна: «Дуе бокьани, дуца гьелъие мухь босилаан», - ян. Хидрица абуна Мусал ретӀелги ккун: «Гьаб буго дидаги дудаги гьоркьоб бугеб батӀалъи, дица дуда бицина дуда хӀехьезе кӀоларел гӀамалазул мурад. Гамида абуни, гьеб букӀана ралъдалъ хӀалтӀулел мискинзабазул, дица мурадги лъун букӀана гьеб гама биххизабизе, щайгурелъул гьезда цеве вукӀана щибаб гама бахъулев хан. Гьединлъидал хан аскӀосан унеб мехалъ гьесда батулаан гъамас зарал ккараб хӀалалда, гьединлъидал гьез гьеб босулароан ва кинабго хӀинкъи гьечӀого букӀунаан, гьелдаса хадуб гьезда кӀолаан гьеб цӀидасан цӀулал къачӀазе. Ва доб лъимадул хӀакъалъулъ абуни, эбел-эмен диниял гӀадамал рукӀаго, гьесие къисматалъ хъван букӀана кафурлъизе, кӀудияв гӀураб мехалъ гьес эбел-эмен мекъи ккеялде ва капурлъиялде тӀамизе руго. Ва нижее гьарула Аллагьас гьел хисизе цогидал лъимал, жиндир рацӀцӀалъи доб лъимералдасаги лъикӀаб ва рокьул рахъалъ гъваридаб - эбелалдехунги инсудехунги -. Рукъалъул къедалъул бицани, гьеб букӀана шагьаралда вугев кӀиго бесдаласул, гьелда гъоркь букӀана гьезие кӀиязего нахъе цӀунун букӀараб хазина, эмен вукӀана динияв чи, гьединлъидал дур БетӀергьанасе бокьун букӀана гьел камиллъиялде рахине ва жидерго нахъе цӀунун букӀараб гӀарац къватӀибе бахъизе, дур БетӀергьанасдасан рахӀматлъун. Ва нилъеда бицана [ГӀабдуллагь бин ГӀабдуррахӀман Ад Даримида]; Нижеда лъазабуна [МухӀамад бин Юсуфида]; Гьединго цоги нухдасан бицунебги бугин, Нилъеда [ГӀабад бин ХӀумайдида] бицунеб бугин; Нижее [ГӀубайдуллагь бин Мусаца] [ГӀубайдуллагь бин Мусаца] кӀиявго [Исраилалдаса] [Абу ИсхӀакъалдаса] Абу ИсхӀакъалдаса Ат Тайми санадгун кьуна, гьелда релъараб хӀадисгун.