Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Muslim : 4386
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْقَيْسِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَقَبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى الَّذِي ذَهَبَ يَلْتَمِسُ الْعِلْمَ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أَسَمِعْتَهُ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلَاؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا خَيْرًا وَأَعْلَمَ مِنِّي قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لَا يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلَا أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ فَلَمَّا تَجَاوَزَا { قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا قَالَ فَتَذَكَّرَ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلَاوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمْ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِ { تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا } شَيْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا } قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا } غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْيِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام ذَعْرَةً مُنْكَرَةً { قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا } فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلَا أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا } وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا { فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَ { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ قَالَ { سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ { وَأَمَّا الْغُلَامُ } فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ بِإِسْنَادِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ نَحْوَ حَدِيثِهِ
Kuó ne talamai kiate au [Muhametá pini ʻAtuli ʻAʻlaa ʻAli Kaisi]; Kuó ne talamai kiate kimautolu [ʻAli Muʻtamili pini Sulaimani ʻA Taimi] mei [ʻene tamaí] mei [Raqabah] meia [ʻApu ʻIsaka] meia [Saʻiti pini Supei] naʻá ne pehē; naʻá ne fehuʻi [ʻa ʻIpini ʻApasi] ʻoku fakakaukau ʻa Naufi ko e Mōsese naʻe ʻalu ʻo kumi ʻiló ʻoku ʻikai ko e Mōsese ia naʻe fekauʻi atu ki he Fānau ʻo ʻIsilelí; Naʻe fehuʻi ʻe ʻIpini ʻApasi; Naʻá ke fanongo foki ki ai, Said? Naʻá ku tali ange; 'ʻIo'. Naʻe pehē ʻe ʻIpini ʻApasi; Kuo loi 'a Nauf! Kuo ne talamai kiate kimautolu [ʻUbay bin Kaʻab] naʻá ne pehē; Na'a ku fanongo ki he Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam 'oku ne pehe: 'Na'e fai 'e Mosese ha lea 'i mu'a 'i hono kakai 'o fakamanatu kiate ia 'a e ngaahi 'aho 'o Allah, 'ene ngaahi ikuna mo e ngaahi 'ahi'ahi, na'a ne fakaha 'oku 'ikai ke u 'ilo ha taha 'oku poto taha 'i he funga 'o e mamani tukukehe au'. Ko ia naʻe fakahā ʻe Allah subhanahu wataʻala kiate ia ʻoku ʻi ai ha tamaioʻeiki ʻa Allah ʻoku poto ange ʻiate ia, naʻe pehē ʻe Musa; ʻE hoku Rabb, fakahaaʻi mai kiate au, naʻe pehē ʻe Allah kiate ia; ‘ave mo koe ha tokonaki ika māsima. Kae ʻoua kuo faifai pea ke kumi ʻa e iká. Pea ‘alu leva ‘a Mosese ‘o a’u ki ha maka pea ‘ikai ke ne lava ‘o sio ki he maea. Pea ʻalu leva ʻa Mūsa mo hono kaungāmeʻa kuo pekiá ke kumi ʻa e maeá. Ka naʻe fakafokifā pē ʻa e ngaʻunu ʻa e iká koeʻuhí ke lava ʻe hono ngaahi kaungāmeʻá ʻo sio kiate ia. Naʻe pehē ange ʻe hono kaungāmeʻá; Te u tuli ʻa Mūsa kae ʻoua kuó u talaange kiate ia ʻa e iká. Naʻe pehē ʻe ʻUpei; pea ngalo leva ʻa e kaungāmeʻá kae ʻoua kuo nau hoko atu ʻenau lue atu. Naʻe pehē ʻe Mōsese; Ko hono mo'oni, 'oku mau ongo'i vaivai koe'uhi ko 'emau fononga'. Pea pehe leva hono kaume'a; ‘Na‘á ke sio mai kiate kimautolu ‘oku mau nofo pē, ‘a ia ko e taimi ‘oku mau mālōlō ai ‘i ha fu‘u maka lahi? Ko hono moʻoní, naʻe ngalo ʻiate au ʻa e ʻangá pea naʻe ʻikai ha taha te ne ʻai au ke ngalo ia, ka ko Sētane'. Pea naʻá na foki mai ʻo muimui ʻi hona ʻuluaki laʻivaʻé ʻi he hola vave ʻa e iká ʻo ne fakaʻohovaleʻi ʻa Musa pea na muimui ʻi he laʻivaʻe ʻo e iká. Naʻe pehē ʻe Mōsese; ko e feituʻu ʻeni kuo fakamatalaʻi mai kiate aú. Peá ne kumi leva ki ai peá ne fetaulaki mo ha taha naʻá ne tui ha tupenu ʻokú ne ʻufiʻufi hono ʻulú, ʻo tokoto hifo. Naʻe fakafeʻiloaki ia ʻe Musa peá ne tali mai lolotonga ʻene toʻo ʻa e tupenu naʻá ne ʻufiʻufi hono fofongá; 'Wa 'alaikum salam, ko hai koe?' Naʻe pehē ʻe Mōsese; 'Ko au ko Mosese'. Naʻá ne fehuʻi mai; 'Ko Mosese ko hai?'. Naʻe tali ʻe Mōsese; Ko Mosese ʻo haʻa ʻIsileli. Naʻá ne toe fehuʻi mai; Ko e hā naʻá ne fakatupu hoʻo haʻu ki hení? Naʻe tali ʻe Mōsese; Na'a ku ha'u koe'uhi ke ke ako'i au fekau'aki mo e 'ilo kuo 'oatu 'e Allah kiate koe. Naʻe pehē ʻe Khidhir; ‘Ko hono mo‘oní, he‘ikai ‘aupito te ke lava ‘o kātaki‘i au. Pea 'e anga fefe ha'o kataki ki ha me'a, 'a ia 'oku 'ikai ke ke ma'u ha 'ilo fe'unga ki ai?'. 'Na'e pehe 'e Mosese: 'Ka finangalo 'a e 'Otua, te ke ma'u au ko ha tokotaha kataki, pea 'e 'ikai te u fakafepaki'i koe 'i ha me'a'. Na‘á ne pehē: ‘Kapau te ke muimui ‘iate au, pea ‘oua na‘á ke ‘eke mai kiate au fekau‘aki mo ha me‘a, kae ‘oua kuó u fakamatala‘i atu ia kiate koe’. Ko ia naʻá na lue atu, kae ʻoua kuo na fakatou heka ki he vaká, naʻe ngaohi ʻe Khidhr ha ava ʻi ai. -Na'e pehe 'e Ubay; 'Na'e ngaohi 'e Khidr ha ava 'i ai 'i he taumu'a.- Na'e pehe 'e Musa: 'Ko e ha na'a ke ngaohi ai ha ava 'i he vaka pea ko hono ola na'a ke melemo ai 'a e kau pasese?' Ko hono mo‘oní, kuó ke fai ha fehālaaki lahi. Na'a ne -Khidhr- pehe: 'Ikai na'a ku pehe: 'Ko e mo'oni 'e 'ikai te ke teitei kataki'i au'. Na'e pehe 'e Musa: 'Oua 'e tautea'i au 'i he'eku ngalo pea 'oua na'a ke fakakavenga'i au 'aki ha ngaahi faingata'a 'i he'eku ngaahi me'a'. Naʻá na lue atu ʻo aʻu ki ha fānau iiki ʻe niʻihi naʻa nau vaʻinga ʻi he matātahí, peá ne toki fakaofiofi vave atu ki ha taha ʻo kinaua ʻo ne tāmateʻi leva ia. Na‘e ‘ohovale ‘a Mōsese peá ne pehē: ‘Ko e hā ‘okú ke tāmate‘i ai ha soulu ma‘a, ‘a ia kuo te‘eki ai ke ne tāmate‘i ha taha kehe? Ko e mo‘oni, kuó ke fai ha me‘a hala’. Na‘e pehē ‘e Khidhr: ‘Ikai na‘á ku tala atu ‘e ‘ikai te ke lava ‘o kātaki‘i au?’. Naʻe mā ʻa Musa peá ne pehē: ‘Kapau te u... 'eke atu ha me'a hili 'a e taimi -ko 'eni, pea 'oua na'a ke tuku keu 'alu mo koe, ko hono mo'oni kuo ke 'omai ha taimi fe'unga kiate au'. Ko ia naʻe hoko atu ʻae toko ua; ko ia 'i he'ena a'u atu 'a e toko ua ki he kakai 'o ha fonua, na'a na kole ke fakafiefia'i kinaua 'e he kakai 'o e fonua ko ia ka na'e 'ikai fie fakafiefia'i kinaua 'e he kakai 'o e fonua ko ia, pea na'e toki 'ilo 'e he toko ua 'oku meimei holo 'a e ngaahi 'ā 'o e ngaahi fale, ko ia na'e fokotu'u ai 'e Khidr 'a e ngaahi 'ā. Na'e pehe 'e Musa: 'Kapau na'a ke loto ki ai, na'a ke mei to'o 'a e totongi ki ai'. Na'e pehe 'e Khidhr lolotonga 'ene puke 'a e kofu 'o Musa: 'Ko e mavahevahe 'eni 'i hoku vaha'a mo koe, te u talaatu 'a e taumu'a 'o e ngaahi ngaue 'a ia 'oku 'ikai te ke lava 'o fuesia. Ko e me'a ki he 'a'ake, na'e 'a e kakai masiva 'oku nau ngaue 'i tahi, pea na'a ku taumu'a ke faka'auha 'a e 'a'ake, he 'i mu'a 'iate kinautolu na'e 'i ai ha tu'i 'oku ne 'ave 'a e 'a'ake kotoa pe. Ko ia ʻi he taimi ʻe fakalaka atu ai ʻa e tuʻí te ne ʻilo ʻa e ʻaʻaké ʻi ha tuʻunga maumau, ko ia naʻe ʻikai ke nau ʻave ia pea malu ʻa e meʻa kotoa pē, hili iá te nau lava ʻo toe fakaleleiʻi ia ʻaki ha ʻakau. Pea ko e tamasi'i ko ia, kuo fakataumu'a ia ke ne ta'etui ka ko e ongo matu'a ko e ongo tangata lotu, ka ne tupu hake te ne teke 'ene ongo matu'a ki he fehalaaki mo e ta'etui. Pea 'oku mau faka'amu ke fetongi kinautolu 'e Allah 'aki ha fanau kehe 'oku lelei ange 'enau ma'a 'i he tamasi'i ko ia pea loloto ange 'enau 'ofa - ki he'enau fa'ee mo e tamai -. Ko e me'a ki he 'ā 'o e fale, na'e 'a e ongo tamai mate 'i he kolo, pea 'i lalo ai na'e 'i ai ha koloa na'e tanaki ma'anaua fakatou'osi, lolotonga ia ko e tamai ko e tangata lotu, ko ia na'e finangalo 'a ho 'Eiki ke na a'u ki he matu'otu'a pea to'o mai 'ena pa'anga tanaki, ko e 'alo'ofa mei ho 'Eiki. Pea kuó ne talamai kiate kimautolu [‘Apitula pini ‘Apitu Lamani ‘Ata Talimí]; Kuó ne fakahā mai kiate kimautolu [Muhametá pini ʻIusifí]; Pehē foki ʻoku fakamatalaʻi mei ha hala ʻe taha, Pea kuó ne talamai kiate kimautolu [ʻAbad bin Humaid]; Kuo lipooti mai kiate kimautolu ['Ubaidullah bin Musa] fakatou'osi kinaua mei ['Isileli] mei ['Apu 'Isaka] mo e sanad 'A Taimi meia 'Apu 'Isaka mo ha Hadith tatau.