Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam

Imam Muslim : 4386

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْقَيْسِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَقَبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى الَّذِي ذَهَبَ يَلْتَمِسُ الْعِلْمَ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أَسَمِعْتَهُ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلَاؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا خَيْرًا وَأَعْلَمَ مِنِّي قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لَا يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلَا أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ فَلَمَّا تَجَاوَزَا { قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا قَالَ فَتَذَكَّرَ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلَاوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمْ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِ { تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا } شَيْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا } قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا } غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْيِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام ذَعْرَةً مُنْكَرَةً { قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا } فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلَا أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا } وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا { فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَ { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ قَالَ { سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ { وَأَمَّا الْغُلَامُ } فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ بِإِسْنَادِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ نَحْوَ حَدِيثِهِ

Maňa [Muhammed bin Abdul A'laa Al Kaýs] gürrüň berdi; bize [Al Mu'tamir bin Süleýman At Taými] gürrüň berdi [kakasyndan] [Rakabadan] [Abu Yshakdan] [Sa'id bin Jubeýrden] gürrüň berdi; [Ibn Abbasdan] Naufyň ylym gözläp giden Musanyň Ysraýyl ogullaryna iberilen Musa däldigini pikir edýändigini sorady; Ibn Abbas sorady; "Sen hem eşitdiňmi, Said?" Men jogap berdim; "Hawa". Ibn Abbas aýtdy; Nauf ýalan sözledi! Bize [Ubaý bin Ka'ab] gürrüň berdi: "Men Pygamberiň sallallahu aleýhi wesellemiň şeýle diýendigini eşitdim: "Musa öz halkynyň öňünde Allanyň günlerini, ýeňişlerini we synaglaryny ýatladyp çykyş etdi, ol: "Men ýer ýüzünde menden başga iň akylly adamy tanamaýaryn" diýdi. Şeýdip, Allah subhanahu wetaala oňa Allanyň özünden akylly bir gulunyň bardygyny wahy etdi, Musa: "Eý, Rebbim, maňa görkez" diýdi, Alla oňa: " Duzly balykdan bir zat alyň. Ahyrsoňy balygy gözläň. Soňra Musa gaýa ýetýänçä gitdi we ýüpi görüp bilmedi. Soňra Musa ölen dosty bilen ýüpi gözlemek üçin gitdi. Emma birden balyk dostlarynyň ony görüp bilmegi üçin hereket etdi. Dosty: "Men Musany balyk barada aýdýança yzarlaýaryn" diýdi. Ubaý: "Soňra dosty ýatdan çykardy, olar gitmegini dowam etdirdiler. Musa: "Aslynda, biz syýahatymyz sebäpli ýadadyk" diýdi. Soňra dosty: "Biziň uly gaýanyň üstünde dynç alýan wagtymyzda hereketsiz galandygymyzy gördüňizmi? Aslynda, men akulany ýatdan çykardym we ony ýatdan çykarmaga hiç kim mejbur etmedi, diňe Şeýtan" diýdi. Soňra ikisi yzyna gaýdyp geldiler, balyk Musany gorkuzyp gaçyp gitdi we olar balygyň yzlaryndan gitdiler. Musa: "Maňa beýan edilen ýer şu" diýdi. Soňra ol ony gözledi we kellesini örtýän mata geýen we ýatan birine duş geldi. Musa oňa salam berdi we ýüzüni örtýän matasyny aýryp: "Wa aleýkum salam, sen kim?" diýip jogap berdi. Musa: "Men Musa" diýdi. Ol: "Musa kim?" diýip sorady. Musa jogap berdi; Ysraýyl ogullarynyň Musasy. Ol ýene-de: "Seniň bu ýere gelmegiňe näme sebäp boldy?" diýip sorady. Musa jogap berdi: "Men seniň maňa Allanyň beren bilimini öwretmegiň üçin geldim." Hyzyr: "Aslynda, sen maňa hiç haçan sabyrly bolup bilmersiň. Sen ýeterlik bilimiň bolmadyk bir zada nädip sabyrly bolup bilersiň?" diýdi. "Musa: "Inşalla, meni sabyrly adam hökmünde görersiň we men saňa hiç bir meselede garşy çykmaryn" diýdi. Ol: "Eger maňa eýerseň, men saňa düşündirýänçäm, menden hiç zat sorama" diýdi. Şeýdip, ikisi gitdiler, ikisi hem gaýyga münýänçä, Hyzyr ony deşik açdy. - Ubaý: "Hyzyr ony bilgeşleýin deşik açdy. - Musa: "Näme üçin gäminiň ýolagçylaryny suwa gark etdiň?" diýdi. Hakykatdanam, sen uly ýalňyşlyk etdiň. Ol -Hyzr - şeýle diýdi: "Men: "Sen maňa hiç haçan sabyrly bolmarsyň" diýmedimmi?" Musa şeýle diýdi: "Unudyp goýanlygym üçin meni jezalandyrma we işlerimde maňa hiç hili kynçylyk salma". Olar ikisi kenarda oýnap ýören çagalaryň ýanyna bardylar, soňra ol olaryň birine çalt ýakynlaşyp, ony öldürdi. Musa haýran galyp: "Näme üçin hiç kimi öldürmedik arassa jany öldürdiň? Hakykatdanam, sen bir ýalňyş iş etdiň" diýdi. Hyzr şeýle diýdi: "Men saňa maňa sabyrly bolmarsyň diýmedimmi?" Musa utanyp: "Eger mundan soň senden bir zat sorasam, meni ýanyňda saklama, hakykatdanam sen maňa ýeterlik bahana berdiň" diýdi. Şeýdip, olar ikisi ýöräp gitdiler; şeýlelikde, olar bir ýurduň ilatynyň ýanyna gelenlerinde, şol ýurduň ilatynyň myhman almagyny haýyş etdiler, ýöne şol ýurduň halky olary myhman almak islemedi, soňra ikisi jaýlaryň diwarlarynyň ýykylyp barýanlygyny gördüler, şonuň üçin Hyzr diwarlary dikeltdi. Musa: "Eger isleseň, munuň üçin hak alardyň" diýdi. Hyzr Musanyň eşiklerini tutup: "Bu meniň bilen seniň araňdaky aýrylyşdyr, men saňa çydap bilmejek işleriň maksadyny aýdaryn. Gämi deňizde işleýän garyp adamlara degişlidi we men gämini ýok etmek isledim, sebäbi olaryň öňünde her bir gämini alýan patyşa bardy. Patyşa ýanyndan geçende, gäminiň zaýalanan ýagdaýda bolandygyny gördi, şonuň üçin olar ony almadylar we hemme zat howpsuzdy, soňra ony agaç bilen gaýtadan abatlap bildiler. Şol çaga bolsa, ene-atasy takwa adamlar bolanda, onuň imansyz bolmagy üçin taýdyr, ol ulalanda ene-atasyny ýalňyşlyga we imansyzlyga iterer. Biz Allanyň olaryň ýerine şol çagadan has arassa we ejesine we kakasyna bolan söýgisi has çuň bolan başga çagalar bermegini arzuw edýäris. Öýüň diwaryna gelende bolsa, ol şäherdäki iki ýetime degişlidi we onuň aşagynda ikisi üçin hem hazyna saklanýardy, kakasy bolsa takwa adamdy, şonuň üçin Rebbiňiz olaryň kämillik ýaşyna ýetmegini we tygşytlaýan zatlaryny çykarmagyny isledi, bu Rebbiňiziň rehimi hökmünde boldy. We bize ['Abdullah bin 'Abdur Rahman Ad Darimi] habar berdi; bize [Muhammed bin Ýusup] habar berdi; Şeýle hem, başga bir ýoldan rowaýat edildi we bize ['Abad bin Humeýd] habar berdi; bize ['Ubaýdullah bin Musa] olaryň ikisine hem [Ysraýyldan] [Ebu Yshakdan] sened At Taými bilen Ebu Yshakdan şuňa meňzeş hadys bilen habar berdi.