Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam

Imam Muslim : 4386

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْقَيْسِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَقَبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى الَّذِي ذَهَبَ يَلْتَمِسُ الْعِلْمَ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أَسَمِعْتَهُ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلَاؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا خَيْرًا وَأَعْلَمَ مِنِّي قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لَا يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلَا أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ فَلَمَّا تَجَاوَزَا { قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا قَالَ فَتَذَكَّرَ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلَاوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمْ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِ { تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا } شَيْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا } قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا } غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْيِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام ذَعْرَةً مُنْكَرَةً { قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا } فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلَا أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا } وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا { فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَ { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ قَالَ { سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ { وَأَمَّا الْغُلَامُ } فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ بِإِسْنَادِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ نَحْوَ حَدِيثِهِ

ነጊሩኒ ኣሎ [መሓመድ ቢን ዓብዱል ዓ'ላ ኣል ቃይስ]፤ ነጊሩና ኣሎ [ኣል ሙዓሚር ቢን ሱሌማን ኣብ ታይሚ] ካብ [ኣቡኡ] ካብ [ራቃባ] ካብ [ኣቡ ኢስሓቕ] ካብ [ሰዒድ ቢን ጁበይር] ኢሉ፤ ን[ኢብን ዓባስ] ናውፍ እቲ ፍልጠት ክደሊ ዝኸደ ሙሴ እቲ ናብ ደቂ እስራኤል ዝተላእከ ሙሴ ከምዘይኮነ መሲልዎ፤ ኢብን ዓባስ ሓቲቱ፤ ከምኡ ውን ሰሚዕካ ዲኻ ስዒድ? ኢለ መለስኩሉ፤ 'እወ'። ኢብን ዓባስ ከምዚ ኢሎም፤ ናውፍ ሓሲዩ! [ዑባይ ቢን ካዕብ] ኢሉና ኣሎ፤ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ክብሉ ሰሚዐዮም: ሙሴ ኣብ ቅድሚ ህዝቡ መደረ ኣስሚዑ መዓልትታት ኣላህን ዓወታቱን ፈተናታቱን ዘዘኻኽር: ብዘይካይ ኣብ ገጽ ምድሪ ዝበላሕ ሰብ ኣይፈልጥን እየ’ ኢሉ ገሊጹ:: ስለዚ ኣላህ ሱብሓናሁ ዋታዓላ ኣላህ ካባኡ ዝበላሕ ባርያ ከም ዘለዎ ኣውረደሉ ሙሳ ከምዚ በለ፤ ኦ ረቢየይ ኣርእየኒ ኣላህ በሎ፤ ቀረብ ጨው ዝሓዘ ዓሳ ምሳኻ ውሰድ። ክሳብ ኣብ መወዳእታ ዓሳ ክትደልዮ ኢኻ። ሽዑ ሙሴ ኣብ ከውሒ ክሳብ ዝበጽሕ ነቲ ገመድ ክርእዮ ዘይክእል ከደ። ሽዑ ሙሳ ምስቲ ዝሞተ ዓርኩ ነቲ ገመድ ክደሊ ከደ። ሃንደበት ግን ኣዕሩኽቱ ምእንቲ ኺርእይዎ እቲ ዓሳ ተንቀሳቐሰ። ዓርኩ ድማ፤ ብዛዕባ ዓሳ ክሳብ ዝነግሮ ንሙሳ ክሃድኖ እየ። ኡባይ ከምዚ ኢሉ፤ ሽዑ እቲ ዓርኪ ክሳብ ምኻዶም ዝቕጽሉ ረሲዑ። ሙሴ ከምዚ ኢሉ፤ ግደ ሓቂ ብሰንኪ ጉዕዞና ድኻም ይስምዓና'። ሽዑ ዓርኩ ከምዚ በለ፤ ‘ኣብ ሓደ ዓቢ ከውሒ ክንዓርፍ ከለና፡ ስቕ ኢልና ክንጸንሕ ርኢኻና ዲኻ? ግደ ሓቂ ብዛዕባ ሻርክ ረሲዐዮ ሰይጣን እምበር ክርስዖ ዝገበረኒ ሰብ ኣይነበረን'። ሽዑ ክልቲኦም ተመሊሶም፡ እቲ ዓሳ ብቕልጡፍ ሃዲሙ ምስ ሃደመ፡ ንሙሳ ኣሰንቢዱ ኣሰር ዓሳ ምስ ተኸተሉ፡ መበቆላዊ ኣሰሮም ተኸቲሎም። ሙሴ ከምዚ ኢሉ፤ እዚ ቦታ እዚ እዩ ተገሊጹለይ ዘሎ። ሽዑ ደለዮ እሞ፡ ርእሱ ዝሸፈነ ጨርቂ ተኸዲኑ፡ ደቂሱ ዝነበረ ሰብ ተራኸበ። ሙሳ ሰላም ምስ በሎ ንሱ ድማ ነቲ ገጹ ዝሸፈነ ጨርቂ እናኣውጽአ መልሲ ሃቦ፤ 'ዋ ዓላይኩም ሰላም መን ኢኻ?' ሙሴ ከምዚ ኢሉ፤ 'ኣነ ሙሴ እየ'። ኢሉ ሓቲቱ፤ 'ሙሴ መን?'. ሙሴ ድማ መለሰ፤ ሙሴ ናይ እስራኤላውያን። ኢሉ ደጊሙ ሓተተ፤ ናብዚ ክትመጽእ ዝደረኸካ እንታይ እዩ? ሙሴ ድማ መለሰ፤ ብዛዕባ እቲ ኣላህ ዝሃበኩም ፍልጠት ክትምህሩኒ ኢለ እየ መጺአ። ኺድሂር ከምዚ ኢሉ፤ ‘ብሓቂ ክትዕገሰለይ ፈጺምካ ኣይትኽእልን ኢኻ። ብዛዕባ ሓደ ነገርከ፡ ብዛዕባኡ እኹል ኣፍልጦ ዘይብልካ፡ ከመይ ጌርካ ትዕገስ?'. 'ሙሴ፡ 'ኣምላኽ እንተፈቒዱ ትዕግስቲ ክትረኽቡኒ ኢኹም፡ ኣብ ዝኾነ ጉዳይ ድማ ኣይቃወመኩምን እየ' ኢሉ። ንሱ ድማ፡ ‘እንተሰዒብኩምኒ፡ ኣነ ባዕለይ ክሳብ ዝገልጸልኩም፡ ብዛዕባ ዝኾነ ነገር ኣይትሕተቱኒ’ በለ። ስለዚ ክልቲኦም ብእግሮም ተጓዕዙ፣ ክሳብ ክልቲኦም ኣብታ ጃልባ ምስ ኣተዉ ኺድህር ነዃል ዝገብረላ። -ኡባይ ከምዚ ኢሉ፤ 'ኪድር ኮነ ኢሉ ነዃል ሰሪሑሉ።- ሙሳ ድማ 'ንምንታይ ኣብታ ጃልባ ጉድጓድ ሰሪሕካ ከም ውጽኢቱ ድማ ነቶም ተሳፈርቲ ኣጥሒልካዮም?' ግደ ሓቂ ዓቢ ጌጋ ፈጺምካ። ንሱ -ኪድህር- 'ኣነ ድየ ኣይበልኩን: 'ብሓቂ ፈጺምካ ኣይትዕገሰለይን ኢኻ'። ሙሳ ድማ 'ብዝገበርኩዎ ምርሳዕ ኣይትቐጽዑኒ፡ ኣብ ጉዳያተይ ድማ ብዝኾነ ጸገም ኣይትሸከሙኒ' ኢሉ። ክልቲኦም ኣብ ገምገም ባሕሪ ዝጻወቱ ዝነበሩ ሓያሎ ንኣሽቱ ቆልዑ ክሳብ ዝበጽሑ ብእግሮም ከዱ፡ ድሕሪኡ ንሓደ ካብኣቶም ቀልጢፉ ቀሪቡ ብኡንብኡ ቀተሎ። ሙሴ ሰንቢዱ፡ ‘ንኻልእ ሰብ ቀቲሉ ዘይፈልጥ ንጽህቲ ነፍሲ እትቐትል ስለምንታይ ኢኻ፧ ብርግጽ ጌጋ ጌርካ ኢኻ'። ኺድህር፡ ‘ክትዕግሱኒ ከም ዘይትኽእሉ ኣይነገርኩኻን ድየ?’ በለ። ሙሳ ሕፍረት ስለ ዝሓፈረ፡ ‘እንተዝ... ድሕሪ -እዚ- ግዜ ብዛዕባ ሓደ ነገር ክሓተካ፡ ሽዑ ከሰንየካ ኣይትፍቀደለይ፡ ብሓቂ እኹል ግዜ ሂብካኒ'። ስለዚ ክልቲኦም ቀጸሉ፤ ስለዚ ክልቲኦም ኣብ ህዝቢ ሓንቲ ሃገር ምስ በጽሑ ብህዝቢ እታ ሃገር ክዘናግዑ ሓቲቶም ህዝቢ እታ ሃገር ግን ከዘናግዖም ስለ ዘይደለየ፡ ሽዑ ክልቲኦም መናድቕ ናይተን ኣባይቲ ዳርጋ ክፈርስ ከም ዝነበረ ስለ ዝረኸብዎ፡ ኽድር ነቲ መናድቕ ኣቖመ። ሙሳ ድማ 'እንተትደሊ ደሞዝ ምወሰድካሉ ነይርካ' ኢሉ። ኽድህር ክዳን ሙሳ ሒዙ፡ ‘እዚ ኣብ መንጎይን ኣብ መንጎኻን ዘሎ ምፍልላይ እዩ፡ ዕላማ ናይቲ ክትጻወሮ ዘይትኽእል ተግባራት ክነግረካ እየ። እንተ እታ ታቦት ግን ናይቶም ኣብ ባሕሪ ዝሰርሑ ድኻታት ሰባት እያ ነይራ፣ ኣነ ድማ ነታ ታቦት ንምጥፋእ ዕላማ ገይረ፣ ምኽንያቱ ኣብ ቅድሚኦም ንነፍሲ ​​ወከፍ ታቦት ዝወስድ ንጉስ ስለ ዝነበረ። ስለዚ እቲ ንጉስ ክሓልፍ ከሎ እታ ታቦት ኣብ ዝተበላሸወ ኩነታት ስለ ዝረኸባ፡ ስለ ዘይወሰድዋ ኩሉ ድማ ብሰላም ስለ ዝነበረ፡ ብድሕሪኡ ከም ብሓድሽ ብዕንጨይቲ ክጽግንዋ ይኽእሉ ነበሩ። እንተ እቲ ቆልዓ ድማ ወለዱ ፍርሃት እግዚኣብሔር ኣምላኽ ዘለዎም ሰባት እናኾኑ ክኸፍር ዕጫ ተገይሩሉ ኣሎ፡ ምስ ዓበየ ንወለዱ ናብ ስሕተትን ዘይምእማንን ክደፍኦም እዩ። ከምኡ ውን ኣላህ ብኻልኦት ንጽህናኦም ካብቲ ቆልዓ ዝበልጽን ኣብ ፍቕሪ ዝዓሞቐን - ናብ ኣዲኦምን ኣቦኦምን - ክቕይሮም ንምነ። እንተ እቲ መንደቕ ገዛ ግን ናይ ክልተ ዘኽታማት ኣብታ ከተማ እዩ ነይሩ፡ ኣብ ትሕቲኡ ድማ ንኽልቲኦም ዝተዓቀበ ሃብቲ ነበረ፡ እቲ ኣቦ ፍርሃት ኣምላኽ ዘለዎ ሰብ ክኸውን ከሎ፡ ስለዚ ጐይታኻ ኣብ ብስለት ክበጽሑን ዕቋሮም ከውጽኡን፡ ከም ምሕረት ካብ ጐይታኻ ፍቓደኛ ኮይኑ። ከምኡ’ውን [ዓብደላ ቢን ዓብዱርራሕማን ዓድ ዳሪሚ]፤ [መሓመድ ቢን ዩሱፍ] ሓቢሩና ኣሎ፤ ብተመሳሳሊ ካብ ካልእ መንገዲ ተነጊሩ ኣሎ፣ ከምኡ’ውን ነጊሩና ኣሎ [ዓባድ ቢን ሑመይድ]፤ ጸብጺቡልና ኣሎ [ዑቤዱላህ ቢን ሙሳ] ክልቲኦም ካብ [እስራኤል] ካብ [ኣቡ ኢስሓቕ] ምስ ሳናድ ኣብ ታይሚ ካብ ኣቡ ኢስሓቕ ብተመሳሳሊ ሓዲስ።