Hadith Representative
Al Muhyi
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
Ne owacho ne wan [Hisyam]; osewacho ne wan [Hatim]; osenyisowa [Ja’far bin Muhammad] kowuok kuom [wuon mare], nowacho niya; ‘Ne abiro neno [Jabir] chieng’ moro. Ka ne waromo kode, ne openja kaka ji chalo, nyaka ne openja wachna. Omiyo, ne adwoko ni; 'An Muhamad bin Ali bin Husain'. Omiyo, ne oketo lwete e wiya ka oyawo baton ma malo kod ma piny, bang’e ne oketo goke e kind korwa kendo e kindeno ne pod an nyathi ma ne osechopo e higni mag dongo. Ne owacho ni; 'Owinjore, penj gimoro amora ma idwaro'. Ne apenje nikech ne en muofu. Kapok ne ochopo e kinde mar lamo, ne ochung’ ewi mtoka mare mar lamo, ma ka oketo tiende e bath mtokano mar lamo, ne dhi ng’injo nikech mtoka mar lamo ne tin, ka shawl mare ne ng’injo e goke kendo ne olamo ka otelowa.’ Bang’e ne apenjo ni; 'Wachnwa kaka Rasulullah notimo Hajj! ’ Omiyo, notimo ranyisi gi lwete kendo nochiro lwete abung’wen, mowacho ni; 'Adier, Rasulullah ne ok odhi e Hajj kuom higni 9, bang'e ne oluongo ji mondo otim Hajj e higa mar apar. Jaote nodhi e Hajj, bang’e ji mang’eny nobiro e Medina, gin duto ne gidwaro chokore gi Jaote kendo timo kaka ne otimo. Omiyo, ne odhi, kendo ne wadhi kode. Kane wachopo e Dzul Hulaifah, Asma bint Umais nene onyuolo Muhammad bin Abu Bakr, omiyo ne oore mondo openj; ‘Owinjore atim ang’o? ’ Bang’e ne owacho ne Asma niya: ‘Kaw pi mar lwok kendo itweye matek gi lewni kendo idonji e ihram’. Kae to Rasulullah nolamo e masikiti bang’e noting’o ngamia mar Qashwa, kendo ngamia nochung’ motegno ka oting’o ng’atno e wi gwenge ma nigi lum mar Sahara. Jabir nowacho ni; 'Ne aneno kaka ne anyalo neno ji mang'eny e nyime, e kind jogo ma riembo gari kod jogo ma wuotho gi tiendgi, bende e lwete ma korachwich, ma koracham kod bang'e - ji mang'eny ne nenore -. Rasulullah ne ni e kindwa, ka Qur’an ne biro piny ire, kendo ne ong’eyo ahinya takwil mare. Gimoro amora ma otimo, wan bende watimo kamano. Ne oting’o dwol mare mar lamo Nyasaye achiel kuom wacho niya: ‘Atimo luong Mari, O Allah. Atimo lwongo Mari, atimo lwongo Mari. Onge ng’at ma inyalo rwako, atimo luong’ mari. Adier, pak, mor kod pinyruoth gin mag In kende, In onge joweteni’. Oganda bende ne oting’o dwolgi malo gi somo ma ne gisomo, kendo ne ok owacho gimoro kuom gigo ma ne gitimo. Ne odhi nyime gi somo talbiyah mare. Jabir nowacho ni kendo; ‘Onge paro ma wan-go mak mana timo Hajj, kendo pok wang’eyo wach Umrah nyaka sani. Ka ne wachopo e Baitullah kode, mapiyo bang’e ne oumo -owuotho- Rukun -chakruok mar Tawaf-, bang’e ne odhi ng’wech mar ng’wech adek kendo nowuotho ng’wech ang’wen mamoko kaka pile. Bang'e to ne odhi ir Maqam Ibrahim, ka osomo ayat ma wacho ni: 'Kendo utim Maqam Ibrahim obed kar lamo'. Bende, ne oketo ng’ato e kind Maqam Ibrahim kod Baitullah -Kaaba-. -Wuonwa nowacho ni; - ‘kendo ok ang’eyo mak mana ka owuoyo kuom Jaote, ni Jaote ne somo sura Al Kaafiruun kod Al Ikhlaash e lamo ariyo mag rak’at -e Maqam Ibrahim-. Kae to ne odwogo ir Baitullah, bang’e ne oumo - omuonyo kata mos - Rukun - chakruok mar Tawaf -, bang’e ne owuok e dhoot mar - Kaaba - kodhi e got Safa. Kendo ka ne ochopo machiegni gi Shafa, ne osomo kama: ‘Adier, Shafa kod Marwa gin moko kuom ranyisi mag Nyasaye, wachako -sa’i- gi gima Nyasaye Sub . Hanahu Wa Ta’ala chako’. Ne ochako timo lamo kowuok Safa, bang'e to oidho got nyaka ne onyalo neno Kaaba, bang'e to ne owacho takbir, tahlil kod tahmid ka owacho ni: 'Onge nyasaye moro mak mana Allah kende maongee johera. En ema pinyruoth nitie kendo pak duto en mare. -En- en Jaloch duto ma miyo ngima kendo Jaloch duto ma nego, kendo en gi teko duto e wi gik moko duto. Onge nyasaye moro mak mana Allah kende, ma onge ng’at ma ohero, ma chopo sing’one, ma konyo jotich mage kendo ma loyo grube duto kende’. Bang’e, ne olamo e kind somo, kaeto ne owacho somono nyadidek. Bang’e ne odhi piny nyaka Marwa, ka owuotho mondo ka tiende ochung’ motegno, odhi ng’wech e kind got. Kane tiende oseting’ore malo, ne owuotho nyaka chopo e Marwa. E Marwa ne otimo gima notimo e Shafa. Kendo ka Tawaf mare orumo e Marwa, nowacho niya: ‘Ka dine aneno gima ne aneno, to ne ok abi telo ne le ma ne onego -al hadyu-, kendo ne abiro timo Umrah. Ng’ato ang’ata kuomu ma ok okelo le ma omiye misango, to oyiene kendo otimne tim mar lamo’. Omiyo ji duto ne tahallul kendo ne gidwoko yie wigi matin mak mana Jaote kod ji mane okelo le mowang'. Bang’e, Surakah bin Malik bin Jusyum ne ochung’ kendo nowacho niya; “O Jaote mar Allah, bende wachni tiyo kuom higa ni, kata nyaka chieng’?” -Jalo- nowacho ni; 'Jaote ne oketo lwete gi lwete kendo nodwoko kama: 'Umrah oriw e Hajj - hajj tamattu' - mae e kaka itimo'. Ne owacho wachno nyadi riyo kae to owacho kama: 'Ooyo - wachni tiyo mana kuom higa ni - to nyaka chieng'''. -Jalo- nowacho ni; 'Ali radliallahu 'anhu nobiro gi ngamia -al hadyu- Jaote salallahu 'alaihi wasallam, bang'e ne oyudo Fatima, achiel kuom ji mane ochung' e kind orwako lewni ma nigi rangi kendo orwako gik ma oumo wang'e. Ali ne omiye ketho, omiyo Fatima ne owacho ni; 'Wuora - Jaote - osenyiso ni mondo atim kamano'. Ali radiallah ’anhu nowacho wachno ka en e piny Iraq: ‘Kae to ne adhi mondo apenj Jaote mar Nyasaye mondo omiya rieko kendo ne an gi ng’ur kuom gik ma Fatimah notimo ma ne akwedo. Omiyo, ne odwoko kama: ‘En - Fatimah - en adier, en adier. Ang’o ma ne awacho ka ne idwaro timo Hajj mokwongo? ’ Ali nodwoko ni; ‘Ne awacho ni; 'Oh Nyasaye, ating'o dwol ma ne oting'o gi Jaote mari'. Ne owacho kama: ‘Adier, ne akelo le mar misango, omiyo kik ubed gi geno mar timo nyasi’. -Jalo- nowacho ni; Namba mar le mag misango ma Ali nokelo kowuok Yemen kod ma Jaote nokelo kowuok Medina ne gin mia achiel. Bang’e, ji duto ne oketo wigi kanyachiel kendo ne giloso yiergi matin mak mana Jaote kod ji ma ne okelo le mag misango. Ka chieng’ mar Tarwiyah ochopo, gin duto ne gidhi Mina kendo ne gigoyo koko mar dhi Hajj. Rasulullah sallalah 'alaihi wasallam ne odonjo e matoka, kendo kanyo ne otimo lamo mag odiechieng', lamo mag Asr, Maghrib, Isha' kod Fajr. Kae to irit thuolo matin nyaka chieng' owuok, bang'e to imiyo chik ni dome oger e Masharil, en gima haram, omiyo opidhi e Namirah. Rasulullah bang'e ne owuotho kaka jo Quraysh ne timo pile, kata kamano ne ochung' e Mash'aril Haram kata Muzdalifah. Jaote ne oyiene mondo ochopo Arafat. Kendo ka ne ochopo machiegni gi dome ma ne oger e Namira, ne ochung’ kanyo. Ka chieng’ ne odhi podho, ne omiyo chik ni mondo okel ngamia mare - Qashwa - bang’e ne odhi e wiye nyaka ochopo e bwo got. Bang’e ne olando ne oganda kama: ‘Adier, rembeu, mwanduu, luoru kod moru - duong’u - gin haram kaka haram e odiechieng’u, e dweu kod pinyu. n wachni, paro ni, kuom adier, gik moko duto mag jahiliyya oyudo wich kuot e bwo tienda, remo mar jahiliyya oyudo wich kuot kendo remo ma ne aketho okwongo ne en remo mar Rabi’ah bin Harith - ma ne otiyo gi yore mag kwayo chiemo kuom Bani Sa’ad kendo bang’e ne onege gi Jo-Hudzahily mokuongo. ne ogol oko ne en pesa ma ne wadhigo, ma en pesa ma ne otim gi Abbas bin Abdul Muthallib, gik moko duto oseket oko. Omiyo luor Allah kuom mon, nikech isemiyogi mon gi chik mar Allah kendo isemiyo farji obed ma chik gi weche mag Allah. Kuom adier, ratiro mari kuomgi en ni kik giwe ji mamoko ma idagi onindo e otanda mari. Ka mon utimo kamano, to gochgi gi ng’wech ma ok ng’ich. Kendo mondo gimiyi gik ma dwarore kendo girwaki lewni e yo maber. Aweyonu gik ariyo ma, ka iluwogi, ok ibi wuok e yo marach, ma gin Buk mar Allah. Kendo in gi ting’ kuoma. To ang’o ma idwaro wacho? ’ Ne gidwoko ni; ‘Wachiwo neno ni isetero, itimo tije kendo isechiwo paro. Omiyo, nowacho, ka onyiso lith lwete e polo kama: ‘O Allah, ng’i! O Nyasaye, janeno’. Ne owacho wachno nyadidek. Bang’e Bilal noluongo lwongo mar lamo, bang’e notimo iqamat, bang’e ne otimo lamo mar Zhuhur. -Bang’ mano- Bilal nodok e qamat, bang’e ne otimo lamo mar Asr kendo ne ok otimo lamo moro amora e kindgi ariyo. Bang’e, ne odhi gi nyamburko mare nyaka ne ochopo kama wukuf timoree. Bang’e ne oketo ngamia mare piny - mondo ich ngamia ochop e puoth - kendo noketo ng’injo mar wuotho e nyime, bang’e ne ochung’ gi Qibla. Ne odhi nyime timo wukuf nyaka chieng’ ne odhi podho kendo ler ma ratong’ ne okethore matin kendo ball mar chieng’ ne odhi piny. Kaeto ne oting'o Usamah bin Said kendo owuok. Bende, ne otweyo Qashwa gi ng’injo, ma omiyo wiye ne chiegni mulo piny tielo mag gari ma ne odhie. Ka ne otimo ranyisi gi lwete ma korachwich, nowacho niya: ‘O ji, bed mayom, bed mayom! ’ Kinde duto ma ne ogolo ng’ut ngamia mare, ne oling’ matin mondo ngamia oting’ore malo matin. Bang'e to ne ochopo Muzdalifah, bang'e to ne otimo lamo mag Maghrib kod Isha' kanyo ka oluong ji achiel kod iqamat ariyo. Kendo ne ok otimo lamo moro amora e kind jogo ariyo. Bang’e, ne onindo piny nyaka chieng’. Ne otimo lamo mar chieng’ ka ne oneno maler ni en chieng’, ka en gi lwongo achiel mar lamo kod iqamat achiel. Kae to ne odhi e Qashwa nyaka ne ochopo e Mash’aril Haram, bang’e ne oidho e got kendo ne omiyo Nyasaye duong’, ne omiye duong’ kendo ne omiye duong’. Ne odhi nyime timo Wukuf nyaka chieng’ ne rieny chuth, kaeto ne owuok kapok chieng’ owuok. Noting'o Fadl bin Abbas - jalno man kod yier wich maber, pien makwar kendo jaber - e goke. Ka Jaote ne wuok, ne okalo e nyim mon ma ne ng’anjo, omiyo ne onenogi kae to oketo lwete e bath nam machielo. E kindeno, Fadl noloko wang’e kendo ne oneno yo machielo. Ka ne ochopo Muhassar, ne odhi matin bang’e okawo yo machuok ma dhi e Kubra -Aqabah- Jumrah, kendo mapiyo bang’e ne ochopo e Jumrah ma ne ni e bath yien. Bang’e ne obolo kidi abiriyo ma ne nigi takbir e kidi ka kidi, -gi- kidi ma ne gin madongo mana kaka kidi ma ne owuok e ng’wech. Kendo ne obolore kowuok e iye mar got. Bang’e, ne odhi kama ne onegoe le ma ne imiyo misango. Kuno, en owuon ne onego le mag misango piero auchiel gi adek, kendo ne omiyo Ali le mamoko kaachiel gi le mag misango. Bang’e, ne ogolo chik ni le moro ka moro ma ne onego mondo omiye misango obed gi ring’o . ee, ket e bathgi bang’e ikete e pan, bang’e itede. Rasulullah kod Ali bende ne ochamo kendo gigoyomo kiwi. Kae to ne otimo Lamo mar Odiochieng' e Makkah kendo nobiro ir Bani Abdul Muththalib mane ochoko pi Zamzam. Ne owacho kama: ‘Kawe, in Bani Muthtalib. Ka dine ji ok oloyi e miyoi gik ma imadho, dine akedo kodi kuom wachno’. Bang’e ne gimiye ng’injo, kendo ne omadho pi kuom ng’injono.’