حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ فَذَكَرَ حَدِيثًا قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ وَذَكَرَ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَإِنَّهُ يُدْفَعُ إِلَى أَوْلِيَاءِ الْقَتِيلِ فَإِنْ شَاءُوا قَتَلُوا وَإِنْ شَاءُوا أَخَذُوا الدِّيَةَ وَهِيَ ثَلَاثُونَ حِقَّةً وَثَلَاثُونَ جَذَعَةً وَأَرْبَعُونَ خَلِفَةً فَذَلِكَ عَقْلُ الْعَمْدِ وَمَا صَالَحُوا عَلَيْهِ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ لَهُمْ وَذَلِكَ شَدِيدُ الْعَقْلِ وَعَقْلُ شِبْهِ الْعَمْدِ مُغَلَّظَةٌ مِثْلُ عَقْلِ الْعَمْدِ وَلَا يُقْتَلُ صَاحِبُهُ وَذَلِكَ أَنْ يَنْزِغَ الشَّيْطَانُ بَيْنَ النَّاسِ فَتَكُونَ دِمَاءٌ فِي غَيْرِ ضَغِينَةٍ وَلَا حَمْلِ سِلَاحٍ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَعْنِي مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلَاحَ فَلَيْسَ مِنَّا وَلَا رَصَدَ بِطَرِيقٍ فَمَنْ قُتِلَ عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ فَهُوَ شِبْهُ الْعَمْدِ وَعَقْلُهُ مُغَلَّظَةٌ وَلَا يُقْتَلُ صَاحِبُهُ وَهُوَ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَلِلْحُرْمَةِ وَلِلْجَارِ وَمَنْ قُتِلَ خَطَأً فَدِيَتُهُ مِائَةٌ مِنْ الْإِبِلِ ثَلَاثُونَ ابْنَةُ مَخَاضٍ وَثَلَاثُونَ ابْنَةُ لَبُونٍ وَثَلَاثُونَ حِقَّةٌ وَعَشْرُ بَكَارَةٍ بَنِي لَبُونٍ ذُكُورٍ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقِيمُهَا عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَ مِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنْ الْوَرِقِ وَكَانَ يُقِيمُهَا عَلَى أَثْمَانِ الْإِبِلِ فَإِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قِيمَتِهَا وَإِذَا هَانَتْ نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا عَلَى عَهْدِ الزَّمَانِ مَا كَانَ فَبَلَغَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا بَيْنَ أَرْبَعِ مِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانِ مِائَةِ دِينَارٍ وَعِدْلُهَا مِنْ الْوَرِقِ ثَمَانِيَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ وَقَضَى أَنَّ مَنْ كَانَ عَقْلُهُ عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ فِي الْبَقَرِ مِائَتَيْ بَقَرَةٍ وَقَضَى أَنَّ مَنْ كَانَ عَقْلُهُ عَلَى أَهْلِ الشَّاءِ فَأَلْفَيْ شَاةٍ وَقَضَى فِي الْأَنْفِ إِذَا جُدِعَ كُلُّهُ بِالْعَقْلِ كَامِلًا وَإِذَا جُدِعَتْ أَرْنَبَتُهُ فَنِصْفُ الْعَقْلِ وَقَضَى فِي الْعَيْنِ نِصْفَ الْعَقْلِ خَمْسِينَ مِنْ الْإِبِلِ أَوْ عِدْلَهَا ذَهَبًا أَوْ وَرِقًا أَوْ مِائَةَ بَقَرَةٍ أَوْ أَلْفَ شَاةٍ وَالرِّجْلُ نِصْفُ الْعَقْلِ وَالْيَدُ نِصْفُ الْعَقْلِ وَالْمَأْمُومَةُ ثُلُثُ الْعَقْلِ ثَلَاثٌ وَثَلَاثُونَ مِنْ الْإِبِلِ أَوْ قِيمَتُهَا مِنْ الذَّهَبِ أَوْ الْوَرِقِ أَوْ الْبَقَرِ أَوْ الشَّاءِ وَالْجَائِفَةُ ثُلُثُ الْعَقْلِ وَالْمُنَقِّلَةُ خَمْسَ عَشْرَةَ مِنْ الْإِبِلِ وَالْمُوضِحَةُ خَمْسٌ مِنْ الْإِبِلِ وَالْأَسْنَانُ خَمْسٌ مِنْ الْإِبِلِ قَالَ وَذَكَرَ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَجُلٍ طَعَنَ رَجُلًا بِقَرْنٍ فِي رِجْلِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَقِدْنِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَعْجَلْ حَتَّى يَبْرَأَ جُرْحُكَ قَالَ فَأَبَى الرَّجُلُ إِلَّا أَنْ يَسْتَقِيدَ فَأَقَادَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُ قَالَ فَعَرِجَ الْمُسْتَقِيدُ وَبَرَأَ الْمُسْتَقَادُ مِنْهُ فَأَتَى الْمُسْتَقِيدُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَرِجْتُ وَبَرَأَ صَاحِبِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَمْ آمُرْكَ أَلَّا تَسْتَقِيدَ حَتَّى يَبْرَأَ جُرْحُكَ فَعَصَيْتَنِي فَأَبْعَدَكَ اللَّهُ وَبَطَلَ جُرْحُكَ ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ الرَّجُلِ الَّذِي عَرِجَ مَنْ كَانَ بِهِ جُرْحٌ أَنْ لَا يَسْتَقِيدَ حَتَّى تَبْرَأَ جِرَاحَتُهُ فَإِذَا بَرِئَتْ جِرَاحَتُهُ اسْتَقَادَ

Esan digu [Ja`qub] esan digu, esan digu [nire aita] [Muhammad bin Ishaq] eta gero hadith bat aipatu zuen, esan zuen Ibn Ishaqek; ['Amru bin Syu`aib bin Muhammad bin Abdullah bin 'Amru bin Al Ash] aipatu zuen [bere aitarengandik] [bere aitonarengandik] esan zuela: 'Allahren Mezularia sallallaahu 'alaihi wasallam-ek esan zuen: 'Fesdun bat nahita hiltzen duena, gaia zaindariaren esku utziko da, zaindariaren zaindari gisa sakrifikatu ahal izango balute. hilketa-, eta nahi badute erreskatea eska dezakete, hots, hogeita hamar buru. hiqah -lau urteko gamelu bat-, eta hogeita hamar jadza`ah -bost urteko gamelu emeak-, baita haurdun dauden berrogei khaliqah gamelu ere -. Hala ere, zerbaitekin bakea eskatzen badute, hori dute eskubidea, eta hori da isuna. Nahita erdi-nahitako hilketaren barkamena nahita egindako hilketa bezain larriagoa da, eta egilea ez da hil behar, horrela Satanas nagusituko baita gizakien arteko -etsaietan-. Beraz, ateratzen den odola ez da etsaiagatik, ez kalumniagatik eta ez arma daraman norbait bezalakoa». -Narratzaileak- esan zuen: 'Alaren sallallaahu 'alaihi wasallam mezularia delako: 'Arma bat seinalatzen diguna eta errepidean ezkutatzen dena ez da gure taldekoa. Horrelako egoeratan hiltzen ez dena, orduan erdi-nahitako hilketa da, erreskatea handitzen da hiltzailea ordainetan hil ezin den bitartean, haram da haram hilabetea haram den bezala. Hutsez hiltzen dena, bere erreskatea ehun gamelu da; hots, hogeita hamar ibnatu makhadl - bi urteko gameluak -, hogeita hamar ibnatu labun - hiru urteko gameluak - hogeita hamar hiqqah - lau urteko gameluak - eta hamar banu labun - hiru urteko gameluak - ezkondu gabeak'. Berak - narratzaileak - esan zuen: 'Allahren Mezularia sallallaahu 'alaihi wasallam-ek erreskate bat eman zien laurehun dinarrekin edo zilar kopuru parekoarekin. Eta batzuetan gameluen erreskate bat ematen zuen. Prezioa igotzen bada, amortizazio-balioa handitzen du eta prezioa jaisten bada, erreskate-balioa jaisten du egungo bilakaeraren arabera. Profetaren garaian, balio estandarra laurehun eta zortziehun dinar artekoa zen. Edo zilarrezkoa bada, zortzi mila zilarrezko txanponen baliokidea da. Berak erabaki zuen erreskatea jendearentzat -behientzat- bazen, orduan erreskatea ere behi formakoa izango zela, hots, berrehun behi. Bien bitartean, erreskatea bizilagunentzat bada - ahuntz-artzainentzat - orduan erreskatea bi mila ahuntzaren baliokidea da. Era berean, sudurraren erreskatea guztiz suntsitzen bada, erreskatea erabatekoa dela erabaki zuen, sudurraren zati bat bakarrik hondatzen bada erreskatea erdia dela. Erabaki zuen, gainera, begietan erreskatea erreskatearen balioaren erdia izango zela, hots, berrogeita hamar gamelu, edo baliokide urre edo zilar, edo ehun behi, edo mila ahuntzaren balioa. Bien bitartean, oinetarako edo eskuetarako, erreskatea erreskate balioaren erdia da. Bitartean, ma'mumah zaurientzat -garunera sartzen diren zaurientzat- erreskatea erreskate balioaren herena da, hots, hogeita hamahiru gamelu, edo urre, zilar, behi edo ahuntzen balio baliokidea. Bien bitartean, ja`ifah zaurietarako - sabeleko barrunbean edo buruan sartzen diren zaurietarako - erreskatea erreskate balioaren herena da. Bien bitartean, munaqilah zauriengatik -hezur hausturak eragiten dituzten zauriengatik- erreskatea hamabost gamelu da. Bien bitartean, mudlihah zauriarentzat -hezurretaraino sartzen zen zauriarentzat- erreskatea bost gamelu zen. Eta hortzen erreskatea bost gamelu da. Narratzaileak esan zuen: ''Amru bin Syu'aib-ek bere aitaren eta bere aitonarengandik aipatu zuen, esan zuen: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam erabakitzen du. Hanketan adarrak zituen beste gizon bati labankada eman zion gizonak esan zuen: "O Allahren mezularia, eman iezadazu qisha-ren gaineko eskubidea", eta orduan esan zuen: "Ez izan presarik, zure zauria lehenik sendatu arte", esan zuen kontalariak: "Gizona errezeloa zen eta qishas egiteko eskatzen jarraitu zuen salla Rasallaahallahullah egin arte. Narratzaileak esan zuen: «Beraz, qishak berehala betearazteko eskatu zuena herrenka ari zen oraindik, qishak egiten ari zena zauritik sendatu zen bitartean. Beraz, qishah betearazteko eskatu zuen pertsona Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam-era etorri zen eta esan zion: 'O Rasulullah, oraindik herrenka nago, nire laguna sendatu den bitartean!' Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam-ek esan zion orduan: "Ez al dizut agindu qishas betearazteko eskatzeko presarik zure zauria sendatu arte, baina ez zaude ados nirekin, orduan Allahk urruntzen zaitu - errukitik - zure zauria oraindik sendatu ez den bitartean". Orduan, gizonaren istiluaren ondoren, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam-ek agindu zuen zauria zuen edonork ez zezala eskatu qisha berehala betearazteko zauria sendatu arte. Beraz, berreskuratu bazara, qishas betearaz daitezke'.