Imam Ahmad : 6737

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ فَذَكَرَ حَدِيثًا قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ وَذَكَرَ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَإِنَّهُ يُدْفَعُ إِلَى أَوْلِيَاءِ الْقَتِيلِ فَإِنْ شَاءُوا قَتَلُوا وَإِنْ شَاءُوا أَخَذُوا الدِّيَةَ وَهِيَ ثَلَاثُونَ حِقَّةً وَثَلَاثُونَ جَذَعَةً وَأَرْبَعُونَ خَلِفَةً فَذَلِكَ عَقْلُ الْعَمْدِ وَمَا صَالَحُوا عَلَيْهِ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ لَهُمْ وَذَلِكَ شَدِيدُ الْعَقْلِ وَعَقْلُ شِبْهِ الْعَمْدِ مُغَلَّظَةٌ مِثْلُ عَقْلِ الْعَمْدِ وَلَا يُقْتَلُ صَاحِبُهُ وَذَلِكَ أَنْ يَنْزِغَ الشَّيْطَانُ بَيْنَ النَّاسِ فَتَكُونَ دِمَاءٌ فِي غَيْرِ ضَغِينَةٍ وَلَا حَمْلِ سِلَاحٍ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَعْنِي مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلَاحَ فَلَيْسَ مِنَّا وَلَا رَصَدَ بِطَرِيقٍ فَمَنْ قُتِلَ عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ فَهُوَ شِبْهُ الْعَمْدِ وَعَقْلُهُ مُغَلَّظَةٌ وَلَا يُقْتَلُ صَاحِبُهُ وَهُوَ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَلِلْحُرْمَةِ وَلِلْجَارِ وَمَنْ قُتِلَ خَطَأً فَدِيَتُهُ مِائَةٌ مِنْ الْإِبِلِ ثَلَاثُونَ ابْنَةُ مَخَاضٍ وَثَلَاثُونَ ابْنَةُ لَبُونٍ وَثَلَاثُونَ حِقَّةٌ وَعَشْرُ بَكَارَةٍ بَنِي لَبُونٍ ذُكُورٍ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقِيمُهَا عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَ مِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنْ الْوَرِقِ وَكَانَ يُقِيمُهَا عَلَى أَثْمَانِ الْإِبِلِ فَإِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قِيمَتِهَا وَإِذَا هَانَتْ نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا عَلَى عَهْدِ الزَّمَانِ مَا كَانَ فَبَلَغَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا بَيْنَ أَرْبَعِ مِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانِ مِائَةِ دِينَارٍ وَعِدْلُهَا مِنْ الْوَرِقِ ثَمَانِيَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ وَقَضَى أَنَّ مَنْ كَانَ عَقْلُهُ عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ فِي الْبَقَرِ مِائَتَيْ بَقَرَةٍ وَقَضَى أَنَّ مَنْ كَانَ عَقْلُهُ عَلَى أَهْلِ الشَّاءِ فَأَلْفَيْ شَاةٍ وَقَضَى فِي الْأَنْفِ إِذَا جُدِعَ كُلُّهُ بِالْعَقْلِ كَامِلًا وَإِذَا جُدِعَتْ أَرْنَبَتُهُ فَنِصْفُ الْعَقْلِ وَقَضَى فِي الْعَيْنِ نِصْفَ الْعَقْلِ خَمْسِينَ مِنْ الْإِبِلِ أَوْ عِدْلَهَا ذَهَبًا أَوْ وَرِقًا أَوْ مِائَةَ بَقَرَةٍ أَوْ أَلْفَ شَاةٍ وَالرِّجْلُ نِصْفُ الْعَقْلِ وَالْيَدُ نِصْفُ الْعَقْلِ وَالْمَأْمُومَةُ ثُلُثُ الْعَقْلِ ثَلَاثٌ وَثَلَاثُونَ مِنْ الْإِبِلِ أَوْ قِيمَتُهَا مِنْ الذَّهَبِ أَوْ الْوَرِقِ أَوْ الْبَقَرِ أَوْ الشَّاءِ وَالْجَائِفَةُ ثُلُثُ الْعَقْلِ وَالْمُنَقِّلَةُ خَمْسَ عَشْرَةَ مِنْ الْإِبِلِ وَالْمُوضِحَةُ خَمْسٌ مِنْ الْإِبِلِ وَالْأَسْنَانُ خَمْسٌ مِنْ الْإِبِلِ قَالَ وَذَكَرَ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَجُلٍ طَعَنَ رَجُلًا بِقَرْنٍ فِي رِجْلِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَقِدْنِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَعْجَلْ حَتَّى يَبْرَأَ جُرْحُكَ قَالَ فَأَبَى الرَّجُلُ إِلَّا أَنْ يَسْتَقِيدَ فَأَقَادَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُ قَالَ فَعَرِجَ الْمُسْتَقِيدُ وَبَرَأَ الْمُسْتَقَادُ مِنْهُ فَأَتَى الْمُسْتَقِيدُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَرِجْتُ وَبَرَأَ صَاحِبِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَمْ آمُرْكَ أَلَّا تَسْتَقِيدَ حَتَّى يَبْرَأَ جُرْحُكَ فَعَصَيْتَنِي فَأَبْعَدَكَ اللَّهُ وَبَطَلَ جُرْحُكَ ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ الرَّجُلِ الَّذِي عَرِجَ مَنْ كَانَ بِهِ جُرْحٌ أَنْ لَا يَسْتَقِيدَ حَتَّى تَبْرَأَ جِرَاحَتُهُ فَإِذَا بَرِئَتْ جِرَاحَتُهُ اسْتَقَادَ

Безгә [Якъуб] әйтте, безгә [әтием] сөйләде [Мөхәммәд бин Исхактан] аннары ул бер хәдисне искә алды, Ибн Исхак әйтте: ['Әмрү бин Сю'айб бин Мөхәммәд бин Абдулла бин Әмрү бин Әл Әш] аның [әтисеннән] аның [бабасыннан] ул болай диде: «Аллаһның Рәсүле салләллаһу галәйһи вәссәлам әйтте: «Кем дә кем мөэминне аңлы рәвештә үтерсә, бу эш корбан чалучыга тапшырыла, теләсәләр, үтерү өчен үч ала алалар, һәм теләсәләр, фидия сорый алалар, атап әйткәндә, утыз баш, хика - дүрт яшьлек дөя - һәм утыз җәдза - биш яшьлек ана дөя - һәм кырык бозаулы халика дөя -. Ләкин, әгәр алар берәр нәрсә белән тынычлык сорасалар, бу аларның хокукы, һәм бу штраф». Ярым ниятле үтерү өчен каффарат махсус кылынган үтерү кебек үк авыррак, һәм җинаятьчене үтерергә ярамый, чөнки бу юл белән Шайтан кешеләр арасында дошманлык тудырачак. Шулай итеп, чыккан кан дошманлык аркасында түгел, яла ягу аркасында түгел һәм корал тоткан кеше кебек түгел." - Хикәяләүче - болай диде: "Чөнки Аллаһның Рәсүле саллаһу галәйһи вәссәлам: "Безгә корал төбәп, юлда яшеренгән кеше безнең төркемнән түгел. Кем мондый шартларда үтерелмәсә, ул ярым ниятле үтерү була, фидия арттырыла, ә үтерүчене кире кайтарып үтереп булмый, ул харам ай харам булган кебек үк харам. Кем ялгыш үтерелсә, аның фидиясе йөз дөя; атап әйткәндә, утыз ибнату мәхәдл - ике яшьлек дөя -, утыз ибнату ләбун - өч яшьлек дөя - утыз хикка - дүрт яшьлек дөя - һәм ун бану ләбун - өч яшьлек дөя - өйләнмәгән ирләр". Ул - риваятьче - болай диде: "Аллаһның Илчесе салләллаһу галәйһи вәссәлам авыл халкына дүрт йөз динар яки шуңа охшаш күләмдә көмеш бирде. Кайвакыт ул дөя фидиясе бирде. Әгәр бәя күтәрелсә, ул фидия бәясен арттыра, ә әгәр бәя төшсә, хәзерге үсешкә карап, фидия бәясен киметә. Пәйгамбәр заманында стандарт бәя дүрт йөздән сигез йөз динарга кадәр иде. Әгәр ул көмештә булса, ул сигез мең көмеш тәңкәгә тиң. Ул фидия кешеләр - сыер көтүчеләр - өчен булса, фидия сыерлар, атап әйткәндә, ике йөз сыер рәвешендә булачак дип карар кылган. Шул ук вакытта, әгәр фидия яшәүчеләр - кәҗә көтүчеләр - өчен булса, фидия ике мең кәҗәгә тиң. Ул шулай ук борын фидиясе тулысынча юк ителсә, фидия тулы, әгәр борынның бер өлеше генә зыян күрсә, фидия яртылаш булачак дип карар кылган." Ул шулай ук күз өчен фидия фидиянең яртысы, ягъни илле дөягә, яки алтын яки көмешкә, яки йөз сыерга, яки мең кәҗәгә тиң дип хөкем итте. Ә аяк яки кул өчен фидия фидиянең яртысы. Шул ук вакытта мәмүм җәрәхәтләре - баш миенә үтеп керә торган яралар өчен - фидия фидиянең өчтән бер өлеше, ягъни утыз өч дөягә, яки алтын, көмеш, сыер яки кәҗәгә тиң бәядә. Шул ук вакытта җәйфә җәрәхәтләре - корсак куышлыгына яки башка үтеп керә торган яралар өчен - фидия фидиянең өчтән бер өлеше. Шул ук вакытта мөнәкилә җәрәхәтләре - сөяк сынуына китерә торган яралар өчен - фидия унбиш дөя. Шул ук вакытта мөдлиһа җәрәхәтләре - сөяккә үтеп керә торган яралар өчен - биш дөя. Тешләр өчен фидия биш дөя. Риваят итүче болай диде: "Әмрү бин Сөгаиб әтисеннән һәм бабасыннан риваят итә: "Рәсулүллаһ галәйһиссәлам бер кешене аягына мөгез белән кадаган кеше турында карар чыгарды. Ул кеше: "Әй Аллаһның Илчесе, миңа аңа кыйша хокукын бир", - диде. Аннары ул: "Ашыкма, яраң төзәлгәнче", - диде. Риваят итүче: "Ул кеше икеләнде һәм кыйшаны Пәйгамбәр саллаһу галәйһиссәлам аны үтәгәнче үтенде. Риваят итүче болай диде: "Димәк, кыйшаны шунда ук үтенгән кеше әле дә аксап йөри иде, ә кыйшаны үтенгән кеше ярасыннан савыккан иде. Шуңа күрә кыйшаны үтенгән кеше Рәсүлүллаһ саллаһу галәйһиссәлам янына килеп: "Әй Аллаһның Илчесе, мин әле дә аксап йөрим, ә дустым савыккан!" - диде." Аллаһның Илчесе (аңа Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын!) аннан соң аңа болай диде: «Мин сиңа яраң төзәлгәнче җәза сорарга ашыкмаска кушмадыммы, ләкин син миңа каршы чыктың, һәм Аллаһ сине мәрхәмәттән ераклаштырды, чөнки яраң әле төзәлмәгән иде?» Аннары бу кеше белән булган вакыйгадан соң, Аллаһның Илчесе (аңа Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын!) ярасы төзәлгәнче җәза сорамаска кушты. Аннары, әгәр төзәлгән булса, җәза рөхсәт ителә.