Surat Rasulullah dan kesaksian Abu Sufyan di depan Heraclius

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ رَافِعٍ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ أَخْبَرَهُ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيهِ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ يَعْنِي عَظِيمَ الرُّومِ قَالَ وَكَانَ دَحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَاهُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ لَهُ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا مَخَافَةُ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَيَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ وَمَنْ يَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لَا بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا قَالَ فَوَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَهُ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَدْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمْ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُنْ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ { يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ } فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغْطُ وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ قَالَ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ و حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَقَالَ إِثْمَ الْيَرِيسِيِّينَ وَقَالَ بِدَاعِيَةِ الْإِسْلَامِ

[Ishaq bin Ibrahim Al Hanzhali] eta [Ibnu Abu Umarrek], baita [Muhammad bin Rafi'] eta [Abd bin Humaid] ere, esan digute, eta Ibnu Rafi', Ibnu Rafi' eta Ibnu Abu Umarrek egindako lafadz-ek esan dute; esan digu, eta beste biek esan dute; jakinarazi digu [Abdurrazaq-ek] [Ma'marrek] [Az Zuhri]-rengandik [Ubaidullah bin Abdullah bin 'Utbah]-rengandik [Ibn Abbas]-engandik jakinarazi digu [Abu Sufyan-ek] bere ahotik honako hau kontatu zuela: "Nire eta Allahren Mezulariaren, sallallaahu 'alaihi wasallam, arteko bake itunaren garaian, Siriako lurraldera joan nintzen merkataritza egitera". Han nengoela, norbaitek Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam-en gutun bat bidali zion Heraklio enperadoreari, erromatar agintari handiari, eta honek gutuna, Dihyah Al Kalbi, eraman zion Bushrako funtzionarioei, eta Bushrako funtzionarioek Herakliori eman zioten. Orduan, Herakliok galdetu zuen: "Ba al dago hemen bere klaneko inor Profeta hau - Rasulullah - dela dioena?". "Bai" erantzun zuten. Orduan, Heraklioren aurrean agertzeko deitu ninduten, Quraysh tribuko lagun batzuekin batera. Sartu eta Hiraclioren aurrean eseri ginen. Orduan, Herakliok galdetu zuen: "Zein da zuen artean odolez ahaide estua Profeta dela dioen pertsonarekin?". Abu Sufyanek esan zuen: "Orduan, 'Ni naiz' erantzun nuen. Orduan, aurrean eseri nintzen, nire lagunak atzean eseri ziren bitartean. Gero, bere itzultzaileari deitu eta esan zion: "Esaiezu profeta dela dioen gizonari buruz galdetu diedala. Gezurra esaten badu, esan gezurra esan duela". Abu Sufyanek esan zuen: "Alaren izenean, gezurti deituko nauten beldurrik ez banu, gezurra esango nieke". Orduan, Herakliok bere itzultzaileari esan zion: "Galdetu iezaiozu zein nazionalitatetakoa den zuen artean". Abu Sufyanek esan zuen: "Nik erantzun nion: 'Gure artean noblea da'. Galdetu zidan: 'Erregeen ondorengoa al da?' Nik erantzun nion: 'Ez'. Galdetu zidan: 'Inoiz gezurti deitu zenion profeta bihurtu aurretik?' Nik erantzun nion: 'Ez'. Galdetu zidan: 'Bere jarraitzaileak nobleen artean al dira ala jende xehea bakarrik?' Nik erantzun nion: 'Jende xehea bakarrik'. Galdetu zidan: 'Beti handitzen al da bere jarraitzaile kopurua?' Nik erantzun nion: 'Beti handitzen dira'. Galdetu zidan: "Bere jarraitzaileetako inork apostata egin al zuen garatu zuen erlijioa gorrotatzen zuelako?" Nik erantzun nion: "Ez". Galdetu zidan: "Bere aurka borrokatu al zinen?" Nik erantzun nion: "Bai, egin nuen". Galdetu zidan: "Nola izan zen zure gerra haren aurka?" Nik erantzun nion: "Gure gerrak garaipenaren eta porrotaren artean txandakatzen ziren". Batzuetan garaile izaten ginen eta bera garaitua izaten zen, eta batzuetan gu garaituak izaten ginen eta bera garailea izaten zen". Galdetu zidan: "Inoiz hautsi al zuen bere promesa?" Nik erantzun nion: "Ez, egia esan bake itun batean gaude, ez berari erasotzeko". «Ez dakit zer egingo duen akordio horrekin». Abu Sufyanek orduan esan zuen: «Alaren izenean, ez dugu beste hitzik esateko hori baino». Galdetu zuen: «Ba al zen haren aurretik inor beraren antzeko profeta zela aldarrikatzen zuena?». Nik erantzun nion: «Ez». Orduan, bere itzultzaileari esan zion: «Esaiozu: 'Bere arrazaz galdetu nizun -bere gizarte-mailaz- eta nobleziakoa zela esan zenuen'». Izan ere, horixe zen apostolu guztiekin gertatzen zena; beren herriaren nobleziatik sortuak ziren. Galdetu nizun, halaber, erregeengandik zetorren? «Ez» erantzun zenuen. Bere aita eta aitona erregeak izan balira, susmoak egongo ziren bere arbasoen boterea berreskuratu nahi zuelakoan. Bere jarraitzaileei buruz ere galdetu nizun: jende xehez osatuta zeuden ala handiz? «Jende xehea bakarrik» erantzun zenuen, izan ere, apostoluen jarraitzaileak ziren. Galdetu nizun, halaber, inoiz gezurtia izateaz akusatu al zenuen lehenago? «Ez» erantzun zenuen, badakidalako ez ziela inoiz jendeari gezurrik esango, are gutxiago Jainkoari. Galdetu nizun, bere jarraitzaileren batek... erlijio berria apostatatu edo gorrotatu besarkatu ondoren? "Ez" erantzun zenuen, horrela baita fedea pertsona baten bihotzean landatzen denean. Galdetu nizun, bere jarraitzaileak gutxitu al ziren? "Izan ere, beti handitzen dira" erantzun zenuen, horrela baita fedea perfekziora iritsi arte. Galdetu nizun, halaber, inoiz borrokatu al zinen haren aurka? "Bai, borrokatu ginen, eta borrokak etorri eta joan ziren, batzuetan irabaziz eta batzuetan galduz" esan zenuen. Bai, horrela da; mezulariak beti probatu ziren. Hala ere, azken garaipena beti haien alde zegoen. "Inoiz hautsi al zuen promesarik?" erantzun zenuen. "Inoiz ez" esan zenuen. Izan ere, mezulariek ez dute inoiz promesarik hausten. Galdetu nizun, halaber, "Ba al zen haren aurretik inor haren antzeko profeta zela aldarrikatu zuena?" "Ez" erantzun zenuen. Horrela da. Haren aurretik inork haren antzeko profeta zela aldarrikatu bazuen, agian aurrekoen urratsei jarraitzen ari zen. Orduan galdetu zuen: "Zer agindu zizun?" esan nion. "Otoitz egiteko, zakat ordaintzeko, loturak mantentzeko agindu zigun" ahaidetasuna, eta zaindu gure ohorea". Esan zuen: "Esaten duzuena egia bada, orduan ez dago zalantzarik gizon hau profeta dela. Banekien agertuko zela, baina ez nuen espero zuen artetik agertuko zenik. «Haren ondoan topo egin ahal izango banu, oinak garbituko nizkioke ziur». Eta etorkizunean bere lurraldea nire lurraldera etorriko da». Abu Sufyanek esan zuen: «Orduan, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam-en gutun bat eskatu zuen eta irakurri zuen, bertan idatzita zegoen: «Alaren izenean, Errukitsuenaren, Muhammad Rasulullah-rengandik Heraklio erromatar agintariari. Segurtasuna argibideak jarraitzen dituztenentzat, izan ere, Islamera bihurtzera gonbidatzen zaituztet, Islamera sartzera eta ziur seguru egongo zarete. Islamera bihurtzen bazarete, Ala-k askotan sarituko zaituzte. Uko egiten badiozue, orduan 'arisyiyun-en bekatuak eramango dituzue». Liburuaren jendea, jarrai dezagun esaldi bati -dekretu bati-: ez dagoela gure eta zuen artean eztabaidarik, ez dugula inor gurtuko Ala izan ezik eta ez dugula ezer lotuko Harekin eta inork ez duela beste jainkotzat hartuko Ala izan ezik. Uko egiten badiote, esan iezaiezu: «Hara, Ala-ri men egiten diogunak gara».» -Galderak. Ali Imran: 64- Gutuna irakurri ondoren, bat-batean iskanbila sortu zen inguruan. Irteteko agindu zigun. Kanpora iritsi nintzenean, lagunei esan nien: «Zein aparteko kontua izan zen Ibn Abu Kabsyah - hau da, Alaren Mezularia -, Bani Ashfar-eko erregeak jarraitu zion arte - azal horiko nazio batek -, beraz, beti sinetsi izan dut sallallaahu 'alaihi wasallam Profetaren erlijioak irabaziko zuela zalantzarik gabe, eta azkenean Alak gidaritza islamikoa jarri zidan bihotzean». Eta esan digu [Hasan Al Khulwani] eta [Abd bin Humaid] biek esan zutela; [Ya'qub] - hau da, Ibn Ibrahim bin Sa'd - [nire aitak] [Salih]-etik [Ibn Shihab]-etik kontatu zigun isnad honekin, eta bere hadith-ean gehitu zuen: «Alak pertsiar armada garaitu ondoren haren gainean, Enperadorea Himshatik Iliya`ra joan zen Alaren probagatik esker oneko moduan». Eta hadith horretan ere aipatzen da: «Hortik...» Muhammad, Alaren zerbitzari eta Bere Mezularia'. Eta aipatu zuen, 'Yarisiyinen bekatua'. Eta aipatu zuen, 'Islamaren deiarekin'.