Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius
Imam Muslim : 3322
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ رَافِعٍ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ أَخْبَرَهُ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيهِ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ يَعْنِي عَظِيمَ الرُّومِ قَالَ وَكَانَ دَحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَاهُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ لَهُ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا مَخَافَةُ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَيَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ وَمَنْ يَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لَا بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا قَالَ فَوَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَهُ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَدْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمْ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُنْ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ { يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ } فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغْطُ وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ قَالَ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ و حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَقَالَ إِثْمَ الْيَرِيسِيِّينَ وَقَالَ بِدَاعِيَةِ الْإِسْلَامِ
Yau me zabisama beto na [Ishaq bin Ibrahim Al Hanzhali] ti [Ibnu Abu Umar] mutindu mosi ti [Muhammad bin Rafi] ti [Abd bin Humaid] na ntangu lafadz ya katukaka na Ibnu Rafi, Ibnu Rafi ti Ibnu Abu Umar tubaka nde; me zabisa beto, na ntangu yina zole ya nkaka tubaka nde; me zabisa beto [Abdurrazaq] me zabisa beto [Ma’mar] katuka na [Az Zuhri] katuka na [Ubaidullah bin Abdullah bin ‘Utbah] katuka na [Ibn Abbas] nde [Abu Sufyan] telaka na munoko na yandi mosi mutindu yai, ‘Na ntangu ya kuwakana ya ngemba yina vandaka na kati na mono ti Nzambi, beto vandaka kusala mambu ya ngemba. mumbongo na insi ya Siria. Ntangu mono vandaka pana, muntu mosi tindaka mukanda ya mfumu ya insi Héraclius, mfumu ya nene ya Roma, yina nataka mukanda yina, Dihyah Al Kalbi, na bamfumu ya Bushra, na nima bamfumu ya Bushra pesaka yo na Héraclius. Na nima Héraclius yulaka nde, ‘Keti kele ti muntu mosi awa ya dikanda na yandi ya ke tuba nde yandi kele Profete yai - Rasulullah -? ’ bo vutulaka nde, ‘Ee’. Na nima bo bingaka mono na kumonana na ntwala ya Héraclius kumosi ti banduku na mono ya nkaka ya dikanda ya Qurayche, beto kotaka mpi vandaka na ntwala ya Héraclius. Na nima Héraclius yulaka nde, ‘Nani na kati na beno kele mpangi ya menga ya ngolo ti muntu yina ke tubaka nde yandi kele Profete?’ Abu Sufyan tubaka nde: ‘Na nima mono vutulaka nde, ‘Mono kele’. Na nima, mono vandaka na ntwala, mpi banduku na mono vandaka na nima na mono. Na nima yandi bingaka nsekudi na yandi, na nima yandi tubaka na nsekudi na yandi nde, ‘Songa bo, nde mono yulaka bo sambu na muntu yina ke tubaka nde yandi kele Profete, kana yandi ke tuba luvunu, tuba nde yandi me tuba luvunu’. Abu Sufyan tubaka nde: ‘Na zina ya Nzambi, kana mono waka ve boma nde bo ta binga mono muntu ya luvunu, mono zolaka kukusa bo.’ Na nima Héraclius tubilaka mbaludisi na yandi nde, ‘Yula yandi kana muntu yina na kati na beno kele ya nki insi’. Abu Sufyan tubaka nde: ‘Mono vutulaka nde, ‘Yandi kele muntu ya lukumu na kati na beto’. Yandi yulaka nde, ‘Keti yandi kele muntu ya dikanda ya ntotila?’ Mono vutulaka nde, ‘Ve’. Yandi yulaka nde, ‘Keti nge me bingaka yandi dezia muntu ya luvunu na ntwala nde yandi kuma Profete?’ Mono vutulaka nde, ‘Ve’. Yandi yulaka nde, ‘Keti bantu yina ke landaka yandi kele na kati ya bantu ya nene to kaka bantu ya fioti?’ Mono vutulaka nde, ‘Kaka bantu ya fioti’. Yandi yulaka nde, ‘Keti bantu yina ke landaka yandi ke kumaka mingi ntangu yonso?’ Mono vutulaka nde, ‘Bo ke kumaka mingi ntangu yonso’. Yandi yulaka nde, ‘Keti kele ti balongoki na yandi yina kele baaposta sambu bo kemengaka dibundu yina yandi salaka?’ Mono vutulaka nde, ‘Ve’. Yandi yulaka nde, ‘Keti beno nwanaka ti yandi?’ Mono vutulaka nde, ‘Ee, mono kele ti yo’. Yandi yulaka nde, ‘Inki mutindu mvita na beno ti yandi kwendaka?’ Mono vutulaka nde, ‘Mvita na beto ke sobaka-sobaka na kati ya kununga mpi kuvidisa. Ntangu ya nkaka beto ke nungaka mpi yandi ke nungaka ve, mpi ntangu ya nkaka beto ke nungaka ve mpi yandi ke nungaka’. Yandi yulaka nde, ‘Keti yandi lungisaka dezia mambu yina yandi silaka?’ Mono vutudilaka yandi nde, ‘Ve, ya kieleka beto kele ntangu yai na kuwakana ya ngemba, disongidila beto ta nwanisa yandi ve. Mu zaba ve inki yandi ta sala na kuwakana yina'. Abu Sufyan tubaka na nima nde, ‘Na zina ya Allah, kele ve ti nsa ya nkaka ya beto lenda tuba katula mambu yai’. Yandi yulaka nde, ‘Keti muntu yankaka vandaka na ntwala na yandi, yina vandaka kutuba nde yandi kele Profete bonso yandi?’ Mono vutulaka nde, ‘Ve’. Na nima yandi tubaka na mbaludi na yandi nde, ‘Songa yandi nde, ‘mono yulaka nge mambu ya dikanda na yandi - kisika na yandi na kimvuka -, na nima nge tubaka nde yandi kele muntu ya bantu ya lukumu. Ya kieleka, yo vandaka mutindu yina sambu na bantumwa yonso, bo katukaka na kati ya bantu ya lukumu ya bantu na bo. Mono ke yula beno mpi nde, keti yandi kele muntu ya dikanda ya bantotila? Mvutu na nge kele ‘ve’, kana tata na yandi ti mbuta na yandi vandaka ntotila, ya kieleka kele ti ntembe nde yandi zolaka kuvutula ngolo ya ba mbuta na yandi. Mono yulaka mpi sambu na balongoki na yandi, keti bo vandaka bantu ya fioti to bantu ya nene? Nge vutulaka nde ‘yo kele kaka ti bantu ya fioti’, ya kieleka bo kele balongoki ya ntinu . ul. Mono ke yula mpi nde, keti nge me fundaka yandi ntete nde yandi kele muntu ya luvunu? Nge vutulaka ‘ve’, mono zaba, nde yandi ta kusa ve ata fioti bantu, ata fioti ve kukusa Nzambi. Mono ke yula beno; keti ata muntu mosi na kati ya balongoki na yo kumaka aposta to keti bo mengaka dibundu yina ya mpa na nima ya kundima yo? Mvutu na nge kele ‘ve’, yo kele mutindu yina, kana lukwikilu me kunama na ntima ya muntu. Mono ke yula beno, keti balongoki na yandi ke kulumuka? Nge vutulaka ‘na kutuba ya mbote bo ke kumaka mingi ntangu yonso’, mutindu yina lukwikilu ke vandaka tii kuna yo ta yela na mutindu ya kukuka. Mono yulaka mpi nde, keti nge me nwanaka ti yo dezia? Mvutu na nge kele ‘ee beto ke nwanaka, mpi bitumba ke kwisaka mpi ke kwendaka, ntangu ya nkaka beto ke nungaka mpi ntangu ya nkaka beto ke nungaka ve’. Ya kyeleka, yo kele mutindu yina, bantumwa vandaka kumekama ntangu yonso. Kansi, kununga ya nsuka kevandaka ntangu yonso na ndambu na bo. Mono yulaka mpi nde, keti yandi me fwaka dezia lusilu mosi? Mvutu na nge kele ‘ata fioti ve’, yo kele kieleka nde bantumwa lendaka ve kufwa balusilu na bo. Mono ke yula beno mpi, keti muntu ya nkaka vandaka na ntwala na yandi yina vandaka kutuba nde yandi kele Profete bonso yandi? Mvutu na nge kele ‘ve’, yau kele mutindu yina, kana kuvandaka ti muntu mosi na ntwala yina vandaka kutuba nde yandi kele Profete bonso yandi, ziku yandi vandaka kulanda kaka muntu yina na ntwala’. Na nima yandi yulaka nde, ‘Yandi pesaka nge ntuma ya kusala inki?’ Mono vutulaka nde, ‘Yandi songaka beto na kusamba, kufuta zakat, kusala bangwisana ya kinduku mpi kutanina lukumu na beto’. yandi tubaka nde, ‘Kana mambu ya beno ke tuba kele yonso ya kieleka, pana ntembe kele ve nde muntu yai kele Profete, mono zabaka nde yandi ta monana, kansi mono vandaka kuyindula ve nde yandi ta monana na kati na beno, kana mono lendaka kukutana ti yandi, ntangu mono ta vanda na lweka na yandi pana mono ta yobisa yandi kibeni makulu. Mpi na bilumbu ke kwisa teritware na yandi ta kuma na teritware na mono’. Abu Sufyan tubaka nde: ‘Na nima yandi lombaka mukanda ya mfumu ya insi mpi yandi tangaka yo, na kati na yo bo sonikaka nde: ‘Na zina ya Nzambi, muntu ya kuluta lutondo, muntu ya kuluta kuwila bantu mawa, katuka na Muhammad mfumu ya insi tii na Héraclius, mfumu ya Roma. Lutaninu sambu na bayina ke landa bantuma, ya kieleka mono ke binga beno na kubaluka na Islam, kukota na Islam mpi beno ta vanda kibeni na lutaninu. Kana nge kuma Islam, Allah ta pesa nge lufutu mbala mingi. Kana nge buya, pana nge ta nata masumu ya ‘arisyiyun. '-O bantu ya mukanda, bika beto -kangama- na nsa mosi -nsiku- nde kukonda kuwakana kele ve na kati na beto ti beno, nde beto ta sambila ve muntu ya nkaka katula kaka Allah mpi beto ta vukisa ve ata kima mosi ti Yandi mpi ata muntu mosi ve na kati na beto ta baka bantu ya nkaka bonso Banzambi ya nkaka katula kaka Allah. kana bo buya, ebuna Tubila bo nde: ‘Tala, beto kele bantu ya ke lemfukilaka -na Allah-’ -Qs. Ali Imran: 64- Na nima ya kumanisa kutanga mukanda, na kintulumukina makelele basikaka na nziunga na yandi. Yandi pesaka beto ntuma ya kubasika. Ntangu mono kumaka na nganda, mono tubilaka banduku na mono nde: ‘Inki diambu ya kuyituka Ibn Abu Kabsyah —disongidila Ntumwa ya Nzambi —vandaka, tii kuna yandi landaka ntotila ya Bani Ashfar —dikanda mosi ya mpusu ya nitu ya jaune —yo yina mono vandaka kukwikila ntangu yonso nde dibundu ya Ntumwa vandaka ya lutwadisu ya kieleka. na ntima na mono’. Mpi yandi me zabisa beto nde [Abd bin Humaid] bo zole tubaka nde; me songa beto [Ya’qub] - disongidila Ibn Ibrahim bin Sa’d - me songa beto [tata na mono] katuka na [Salih] katuka na [Ibn Shihab] ti isnad yai, mpi yandi yikaka na hadith na yandi nde, ‘Na nima ya Allah kununga basoda ya Persia na zulu na yandi, Ntotila-Ntotila tambulaka katuka na kisika ya Himsha sambu na kisika mosi ya Nzambi’. Mpi na hadith yina bo me tuba mpi nde, ‘Na Muhammad, nsadi ya Allah mpi Ntumwa na yandi’. Mpi yandi tubilaka mpi nde, ‘Masumu ya bantu ya Yarisi’. Na yandi tubaka nde, ‘Na nkumbu ya Islam’.