Surat Rasulullah dan kesaksian Abu Sufyan di depan Heraclius

Imam Muslim : 3322

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ رَافِعٍ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ أَخْبَرَهُ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيهِ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ يَعْنِي عَظِيمَ الرُّومِ قَالَ وَكَانَ دَحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَاهُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ لَهُ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا مَخَافَةُ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَيَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ وَمَنْ يَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لَا بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا قَالَ فَوَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَهُ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَدْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمْ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُنْ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ { يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ } فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغْطُ وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ قَالَ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ و حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَقَالَ إِثْمَ الْيَرِيسِيِّينَ وَقَالَ بِدَاعِيَةِ الْإِسْلَامِ

Иза вайга дийцина [Исхьакъ бин ИбрахӀим Аль-Ханжалис] а, [Ибну Абу Ӏумара] а, иштта [Мухьаммад бин РафиӀ] а, [Ӏабд бин Хьумайда] а, ткъа Ибну РафиӀера а, Ибну РафиӀера а, Ибну Абу Ӏумара а лафадз аьлла; дийцина вайга, ткъа вукху шиммо аьлла; дийцина тхуна [Ӏабдурразак] дийцина тхуна [МаӀмара] [Аз ЗухӀрига] [УбайдуллахӀ бин ӀабдуллахӀ бин Ӏутбах] [Ибн Ӏаббасера] [Абу Суфьяна] шен багара дийцина иштта: «Суна а, МеллахӀана а юкъахь машаран барт хиллачу хенахь. Шеман махкахь йохк-эцар лелор. Со цигахь волуш, цхьаммо РасулуллахӀ саллаллахӀу ӀалайхӀи васаллам императоре Ираклие, сийлахьчу римхойн урхалхочуьнга кехат дахьийтина, цо и кехат, Дихьйа Ал Калби, бушран хьаькамашна тӀе деана, тӀаккха бушран хьаькамаша иза Ираклие дӀакхачийна. ТӀаккха Ираклийс хаьттина: «Цхьа а вуй кхузахь шен тайпанах, ша и Пайхамар ву бохуш - РасулуллахӀ -? — аьлла, жоп делира цара. ТӀаккха со кхайкхира, Къурайшин тайпанах болчу сан цхьаболчу накъосташца цхьаьна, ХӀираклина хьалха хӀотта, тхо чу а дахана, ХӀираклина дуьхьал охьахиира. Цул тӀаьхьа Гераклис хаьттира: «Шух муьлха ву пайхамар ву бохуш волчуьнца цӀийца гергарло долуш?» Абу Суфьяна элира: «ТӀаккха ас жоп делира: «Со ву». ТӀаккха со хьалха охьахиира, ткъа сан накъостий суна тӀехьа охьахевшира. ТӀаккха цо шен талмаж кхайкхира, тӀаккха цо шен талмаже элира: «Дийца цаьрга, ас цаьрга хаьттина хилар, ша Пайхамар ву бохуш волчу стагах лаьцна, нагахь санна иза аьшпаш буьттуш велахь, цо аьшпаш буттуш бу ала». Абу Суфьяна аьлла: «АллахӀаца, со харцлуьйш ву аьлла цӀе тилларх ца кхоьруш хиллехьара, ас царна харцдерг дуьйцур дара». ТӀаккха Гераклис аьлла шен гочдархочуьнга: «Хатта цуьнга, муьлхачу къомах ву шуна юкъахь и стаг». Абу Суфьяна элира: «Ас жоп делира: «Вайна юкъахь сийлахь стаг ву иза». Цо хаьттира: «Паччахьан орамах вуй иза?» Ас жоп делира: «ХӀан-хӀа». Цо хаьттира: «Пайхамар хилале хьалха цкъа а харцлуьйш ву аьлла ахь цуьнах?». Ас жоп делира: «ХӀан-хӀа». Цо хаьттира: «Шенна тӀаьхьабевлла нах баккхийчу нахана юкъара бу я еккъа кегийчу нахана юкъара бу?» Ас жоп делира: «Деккъа кегий нах». Цо хаьттира: «Цуьнан дагахь дерг даима а алсамдолуш дуй?». Ас жоп делира: «Уьш даима а алсамбовлуш бу». Цо хаьттира: «Цуьнан мурдашна юкъахь цхьа а муртад вуй, цо кхиийна дин ца дезаш хиларна?». Ас жоп делира: «ХӀан-хӀа». Цо хаьттира: «Ахь цуьнца тӀом бина?». Ас жоп делира: «ХӀаъ, сан ду». Цо хаьттира: «Муха дӀабахара хьан цуьнца бина тӀом?». Ас жоп делира: «Вайн тӀом хийцалуш бу толам баккхарна а, эшарна а юкъахь». Цкъацкъа вай толам боккхуш, иза эшна, ткъа цкъацкъа вай эшна, цо толам боккху'. Цо хаьттира: «Цкъа а шен дош лардина цо?» Ас жоп делира: «ХӀан-хӀа, бакъдерг аьлча, вай карарчу хенахь машаран барт беш ду, вуьшта аьлча, вай цунна тӀелатар дийр дац». Цо бартах хӀун дийр ду ца хаьа суна'. Абу Суфьяна кхидӀа а элира: «ВаллахӀи, кхин цхьа а предложени яц вай ала йиш йолуш, хӀорш доцург». Цо хаьттира: «Цул хьалха кхин цхьа а хиллий, ша санна Пайхамар ву бохуш?». Ас жоп делира: «ХӀан-хӀа». ТӀаккха цо элира шен гочдархочуьнга: «Алахьа цуьнга, ас хьоьга хаьттира цуьнан къомах лаьцна - цуьнан юкъараллин хьал -, тӀаккха ахь элира иза элийн могӀарера ву аьлла». Баккъалла а, иштта хилла массо а векалшца, уьш шайн халкъан сийлахьчу нахах кхиийна хилла. Ас кхин а хоьтту хьоьга: паччахьийн тӀаьхьенах вуй иза? Сан жоп 'хӀан-хӀа' ду, нагахь санна цуьнан да а, деда а паччахь хиллехь, хьаха шеко ю, шен дайшкара ницкъ меттахӀотто лууш хир вара иза аьлла. Иштта ас хаьттира цуьнан дагахьболчех лаьцна, кегийчу нахах лаьтташ бу уьш я баккхийчу нахах лаьтташ бу? Ахь жоп делира 'иза кегийчу нахах бен лаьтташ дац', баккъалла а уьш расан мурдаш бу ул. Иштта хоьтту ас, хьалха цкъа а харцлуьйш ву аьлла, бехке виний ахь иза? Ахь жоп делира 'хӀан-хӀа', суна хаьа, цо цкъа а адамашна аьшпаш буьттур бац, Далла аьшпаш буьттур-м муххале а. Ас доьху хьоьга; цуьнан мурдашна юкъахь цхьа а муртад хилла я керла дин тӀеэцначул тӀаьхьа цабезам хилла царна? Сан жоп 'хӀан-хӀа' ду, иштта ду-кх иза, нагахь санна цхьаннан даг чу иман диллина делахь. Ас хоьтту хьоьга, цуьнан мурдаш лахлуш буй? Ахь жоп делира 'на самом деле они всегда увеличиваются', иштта ду иман, иза кхачам боллуш кхиалц. Ас иштта хаьттира, цкъа а летта ахь иза? Сан жоп ду 'хӀаъ вай лета, ткъа тӀемаш богӀу-боьлху, наггахь толам боккхуш, наггахь эшалуш'. Иза баккъалла а иштта ду, векалш даима а зуьйш хилла. Амма тӀаьххьара толам даима а церан агӀор бу. Ас иштта хаьттира, цкъа а дош дохийна цо? Сан жоп 'цкъа а' ду, бакъ ду векалша шайн дош дохо йиш ца хилар. Кхин а хоьтту ас хьоьга, цул хьалха кхин цхьа а хиллий ша Пайхамар ву бохуш, иза санна Пайхамар ву бохуш? Сан жоп 'хӀан-хӀа' ду, иштта ду, хьалха цхьаъ хиллехь, ша санна Пайхамар ву бохуш, хьалха хиллачу стагаца цхьаьна дагахь бен ца лелаш хилла хила а тарло иза'. ТӀаккха цо хаьттира: «ХӀун омра дина цо хьоьга?». Ас жоп делира: «Ламаз де, закат дала, доттагӀаллин зӀенаш лелае, сий ларде элира цо тхоьга». цо элира: «Нагахь санна ахь дуьйцург дерриге а бакъ делахь, тӀаккха шеко яц и стаг Пайхамар хиларх, суна хаьара иза гучувер вуйла, амма суна ца моьттура иза шуна юкъара гучувер ву, нагахь санна сан цунна дуьхьалвала аьтто балахь, со цунна уллохь хилча тӀаккха ас боккъалла а цуьнан когаш буьлур бара». Ткъа тӀейогӀучу хенахь цуьнан территори сан территори тӀе йогӀур ю'. Абу Суфьяна элира: «ТӀаккха цо РасулуллахӀера саллаллохӀу ӀалайхӀи васаллам кехат дехна, иза дешна, цу тӀехь яздина дара: «Къинхетаме а, къинхетаме а волчу АллахӀан цӀарца Мухьаммад РасулуллахӀера румийн хьаькам волчу Ираклие кхаччалц». Инструкци ларъеш волчунна кхерамазалла, бакъдерг аьлча ас кхойкху шуьга бусалба дин тӀеэца, бусалба дин чу довла, шу шеко йоцуш маьрша хир ду. Ахь бусалба дин тӀеэцча, АллахӀа дуккхазза сов ял лур ю хьуна. Ахь реза ца хилахь, тӀаккха Ӏарисийюн къинош тӀеоьцур ду ахь. '-ХӀай жайнин охӀла, вай -тӀетовжа- цхьана предложени -указ- тӀехь, вайна а, шуна а юкъахь къовсам ца хилар, вай АллахӀ воцчунна Ӏибадат дийр дац, вай Цуьнца цхьа а хӀума накъост а дийр дац, я вайх цхьаммо а АллахӀ воцург кхиберш Дела санна лорур бац аьлла. нагахь санна цара реза ца хилахь, тӀаккха ала цаьрга: «Хьажал, тхо -АллахӀана муьтӀахь дерш ду-» -С. Ӏали Ӏимран: 64- Цо и кехат дешна ваьлча, цӀеххьана гӀовгӀа елира цунна гонаха. Цо омра дира тхуна арадовла аьлла. Арахь кхаьчча, ас элира сайн накъосташка: «Ма инзаре гӀуллакх дара Ибн Абу Кабсия - маьӀна Делан Элча - вара, цунна тӀаьхьа Бани Ашфаран паччахь - шарло къам - дӀакхаччалц, цундела со даима а тешара, Пайхамаран дин нийса хиларх эххар а Исламалла а, АллахӀа динехь хиларх а. сан даг чу'. Ткъа вайга дийцина [Хьасан Аль-Хулвани] а, [Ӏабд бин Хьумайда] а шиммо а аьлла; дийцина вайга [ЯӀкъуба] - вуьшта аьлча Ибн ИбрахӀим бин СаӀд - дийцина вайга [сан дас] [Салих] тӀера [Ибн ШихӀаб] тӀера хӀокху иснадаца, ткъа цо шен хьадисехь тӀетоьхна: «АллахӀа шена тӀехь гӀажарийн эскар зерехь толам баьккхинчул тӀаьхьа, Император лелара ХӀимша` баркаллин кепехь АллахӀан кӀоштара». Ткъа цу хьадисехь иштта аьлла ду: «АллахӀан лай а, Цуьнан элча а волу Мухьаммадера». Иштта цо хьахийра: «Ярисийн къинош». Ткъа цо элира: «Исламан кхайкхамца».