Utusan yang membawa surat Rasulullah diusir dari majelis

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ كِتَابَهُ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلْيَاءَ عَلَى الزَّرَابِيِّ تُبْسَطُ لَهُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي مِنْ قَوْمِهِ مَنْ أَسْأَلُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ أَنَّهُ كَانَ بِالشَّامِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تُجَّارًا وَذَلِكَ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَأَتَانِي رَسُولُ قَيْصَرَ فَانْطَلَقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلْيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ عَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا قَرَابَتُكَ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي قَالَ فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ مِنِّي ثُمَّ أَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لِأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الِاسْتِحْيَاءُ يَوْمَئِذٍ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي وَلَكِنِّي اسْتَحَيْتُ أَنْ يُؤْثَرَ عَنِّي الْكَذِبُ فَصَدَقْتُهُ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ فِي الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قَالَ فَقُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قَالَ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ وَنَحْنُ نَخَافُ ذَلِكَ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ غَيْرُهَا لَأَخَافُ أَنْ يُؤْثَرَ عَنِّي الْكَذِبُ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ كَيْفَ كَانَتْ حَرْبُكُمْ وَحَرْبُهُ قَالَ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلًا سِجَالًا نُدَالُ عَلَيْهِ الْمَرَّةَ وَيُدَالُ عَلَيْنَا الْأُخْرَى قَالَ فَبِمَ يَأْمُرُكُمْ قَالَ قُلْتُ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ قَالَ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ لَهُ ذَلِكَ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَطُّ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ يُخَالِطُ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ يَكُونُ دُوَلًا يُدَالُ عَلَيْكُمْ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَيَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَحْدَهُ لَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصِّدْقِ وَالصَّلَاةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَهَذِهِ صِفَةُ نَبِيٍّ قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَإِنْ يَكُنْ مَا قُلْتَ فِيهِ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَاللَّهِ لَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَرَ بِهِ فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ يَعْنِي الْأَكَّارَةَ وَ { يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ } قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَصْتُ لَهُمْ قُلْتُ لَهُمْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا أَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ فَذَكَرَهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ فَذَكَرَهُ

Ул беҙгә бәйле булды [Йәғүб] әйтте; беҙгә [ағайым Ибнү Шиһабтың улына] абзыйынан, атап әйткәндә, [Мөхәммәт бин Мөслим], тигән; миңә [Ғабдулла бин Ғабдулла бин Ғотба бин Мәсғүд] хәбәр итте, [Ғабдулла бин Ғаббас] миңә хәбәр итте, тип, Аллаһ Рәсүле (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) Рим императорына хат яҙған - уның йөкмәткеһе - уны Дилих менән Исламға саҡырған, һәм. Рәсүлуллаһ ғәләйһис-сәләм уға уны Бушра чиновниктарына тапшырырға, унан һуң Рим императорына тапшырырға ҡуша. Ә Рим императорына килгәндә, Аллаһы Тәғәлә фарсы ғәскәрен еңелгәс, ул Химштан Илияға тиклем уның өсөн йәйелгән келәм өҫтөндә йәйәү йөрөгән. Абдулла бин Ғаббас әйткән; — Пәйғәмбәребеҙҙең хаты ҡулына килеп еткәс, шунда уҡ уҡып сыҡты ла әйтте; — Уның халҡынан Аллаһ Рәсүле ғәләйһис-сәләм тураһында һорай алырлыҡ кешене эҙләгеҙ. [Ибн Ғәббәс] әйтте; [Әбү Суфьян бин Хәрб] миңә быға тиклем сауҙаға килгән ҡурайш халҡы менән Сүриәлә булыуын, был хәл пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһи вәссәләм менән ҡурәйш кафырҙар араһында әле дошманлыҡ булғанда булғанын һөйләне. Әбү Суфьян әйтте; Рим императоры илсеһе миңә килде, шунан ул һәм мин дуҫтарым менән Илияға килеп еткәнсе барҙыҡ, шунан беҙҙе императорҙы ҡаршы алырға алып киттеләр, шул ваҡытта ул тәхетендә ултыра ине, башына таж ултырттылар, уның эргәһендә рим дәрәжәле кешеләре. Шунан тәржемәсеһенә: «Уларҙан һора: уларҙан ҡайһыһы үҙен пәйғәмбәр тип һанаған был кешегә нәҫел-нәсәпкә яҡын?» Әбү Суфьян яуап бирҙе; — Мин уға сиратта иң яҡын кеше. Император тағы ла: «Һинең уның менән мөнәсәбәтең ниндәй?» Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; — Ул абзыйымдың улы. Әбү Суфьян әйтте; Ә ул ваҡытта каруанда минән башҡа Бәни Абду Мәнәфтән килгән кеше юҡ ине. Ул әйтте; Шул саҡта Император әйтте; — Уны миңә яҡынайтығыҙ. Шунан дуҫтарыма арттан йөрөргә ҡушты. Шунан тәржемәсеһенә әйтте; — Дуҫтарына әйт, ысынында мин был кешенән үҙен пәйғәмбәр тип йөрөткән кеше тураһында һораясаҡмын. Әгәр ҙә ул ялған һөйләһә, уға ла алдаш». Әбү Суфьян әйтте; Ә инде Аллаһ менән ант итәм, әгәр ҙә шул ваҡытта минең оятым булмаһа, улар мине ялған һөйләйем тип әйтһәләр, ул минән һорағанда ла мин ялған һөйләр инем. Тик дуҫтарым алдаштым тиһә, оялдым, шуға дөрөҫөн әйттем. Император үҙенең тәржемәсеһенә әйтте; — Әйт уға, был кеше һеҙҙең арала ниндәй вазифа биләй? Әбү Суфьян яуап бирҙе; — Беҙҙең өсөн ул затлы нәҫелле кеше. Император тағы ла: «Уның элек әйткәндәрен берәйһе әйткәнме?» Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; 'Юҡ'. Император тағы ла һораны; — Әйткәнде әйткәнсе, алдағанын тотҡанһыңмы? Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; 'Юҡ'. Император тағы: «Уның ата-бабаларының береһе батша булғанмы?» Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; 'Юҡ'. Император тағы: «Улай булғас, кенәздәрме, әллә ябай халыҡмы уға эйәрерме?» Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; — Хатта уларҙы күбеһе ябай халыҡ. Император тағы ла: «Улар һаны артамы, әллә кәмейме?» Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; — Ысынында, ул артыуын дауам итә. Император тағы ла: «Дин ҡабул иткәндән һуң, динен нәфрәт итеп, диндән баш тартҡан кеше бармы?» Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; 'Юҡ'. Император тағы ла: «Ул ҡасан да булһа хыянат иткәнме?» Әбү Суфьян әйтте; Мин: «Юҡ», — тип яуап бирҙем. Ә беҙ әлеге ваҡытта тыныс, һәм был беҙ ҡурҡабыҙ». Әбү Суфьян әйтте; Ә был мөмкин түгел, минең өсөн нимәлер индереү һәм минең яуаптан башҡа нәмәне төшөрөп ҡалдырырға, мин ысынлап та борсолам, әгәр улар уны һағынып мине алдаҡсы тип атағыҙ. Император тағы ла: «Һин уның менән бер ҡасан да һуғышҡанһыңмы, әллә ул һинең менән һуғышҡанмы?» Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; 'Эйе'. Император һораны; — Һинең менән уның араһындағы һуғыш нисек? Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; — Уның позициялары алмашынып торҙо, беҙ уны бер тапҡыр еңдек, һуңынан ул беҙҙе киләһе тапҡыр еңдек. Император һораны; — Һеҙгә, егеттәр, нимә эшләргә ҡушты? Әбү Суфьян әйтте; Мин яуап бирҙем; — Ул беҙгә бер Аллаһҡа ғына ғибәҙәт ҡылырға һәм Уға тиңдәш тотмаҫҡа ҡушты. Ул беҙгә ата-бабаларыбыҙҙың илаһтарына табыныуҙы ла тыйҙы. Һәм беҙгә доға ҡылырға, дөрөҫөн әйтергә, намыҫыбыҙҙы һаҡларға, вәғәҙәләребеҙҙе үтәргә һәм ышанысыбыҙҙы үтәргә ҡушты». Әбү Суфьян әйтте; Шунан император, мин бөтәһен дә әйтеп бөткәс, үҙенең тәржемәсеһенә: — Әйт уға, Ысынында, мин һинән уның нәҫел-нәсәбе тураһында һораным, шунан һин уның хөрмәтле нәҫел-нәсәбе барлығын әйттең, илселәр шулай булған, уларҙы ебәргәндәр -ғаиләләрҙән- үҙ халҡы араһында затлы нәҫел-нәсәп булғандар. Мин һеҙҙән һораным, һеҙҙең арала быға тиклем берәйһе шылтыратҡанмы, һеҙ бер ҡасан да, минеңсә, тип яуап бирҙегеҙ. Әгәр ҙә быға тиклем берәйһе быға саҡырһа, мин әйтер инем; — Ул тик элек әйткәндәренә генә эйәреп йөрөй. Мин һораным, һеҙ уны ҡасан да булһа ғәйепләгәнһегеҙме, тип әйткәнсе, ул был һүҙҙәрҙе -пәйғәмбәр тип раҫлай-, һеҙ бер ҡасан да яуап бирҙегеҙ. Мин беләм, уның кешеләргә ялған һүҙҙәр ҡалдырып, һуңынан Аллаһы Тәғәләгә ғәззә вәжәлләгә ялған һөйләргә баҙнат итеүе мөмкин түгел. Олаталарының береһе лә батша булғанмы, тип һораным, һеҙ юҡ тип яуап бирҙегеҙ. Минеңсә, әгәр уның олаталарының береһе батша булып китһә, мин мотлаҡ әйтер инем; — Ул ата-бабаларының көсөн тергеҙергә генә теләй. Мин һеҙҙән һораным, йәмәғәт етәкселәре уның артынан эйәргәндәрме, әллә улар араһында көсһөҙ кешеләрме, һеҙ яуап бирҙегеҙ, был көсһөҙ кешеләр уның артынан эйәргән. -Мин беләм-, ысынлап та көсһөҙ кешеләр илселәрҙең эйәрселәре. Артамы, кәмейме тип һорағайным, гел арта тип яуап бирҙегеҙ. Иман камил булғанға тиклем шулай була. Мин һеҙҙән һораным, динен ҡабул иткәндән һуң нәфрәтләнеп, диндән баш тартҡан кеше булдымы, һеҙ юҡ, тип яуап бирҙегеҙ. Иман да шулай, үҙенең һөйкөмлөлөгөн күңел менән ҡатыштырғас, уны бер кем дә нәфрәт итмәй. Мин һинән һораным, бер ҡасан да һиңә хыянат иткәне бармы, һин яуап бирҙең, бер ҡасан да. Илселәр шулай булған, бер ваҡытта ла хыянат итмәгәндәр. Мин һеҙҙән һораным, һеҙ уның менән һуғышҡанмы, ул һеҙҙең менән һуғышҡанмы, һеҙ яуап бирҙегеҙ, шулай булды, тип, һәм һеҙҙең уның менән һуғыш тигеҙ булды. Ҡайһы саҡта еңәһең, ҡайһы саҡта еңеләһең. Шулай уҡ илселәр, улар төрлө һынауҙар үткән, һуңынан яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшкән. Мин һеҙҙән нимә ҡушты, тип һорағайным, һеҙ Аллаһы Тәғәләгә генә ғибәҙәт ҡылырға ҡушты, Уға бер нәмәне лә тиңдәш итмәҫкә ҡушты, дөрөҫөн әйтергә, намаҙ уҡырға, намыҫты һаҡларға, вәғәҙәләрҙе үтәргә һәм мандаттарҙы үтәргә ҡушты, тип яуап бирҙегеҙ. Пәйғәмбәрҙең тәбиғәте шулай. Мин уның ебәреләсәген белдем, әммә һеҙҙең -милләттән- булыр тип уйламаным. Әгәр ҙә һинең әйткәндәрең дөрөҫ булһа, тимәк, ул минең ике аяғымды ла аяҡҡа баҫтырырға мөмкин буласаҡ. Валлаһи, әгәр ҙә мин уның менән осрашасағыма ышаныслы була алһам, мотлаҡ осрашыуҙы һайлар инем. Әгәр мин уның эргәһендә булһам, мин мотлаҡ рәүештә уның аяҡтарын йыуыр инем -хөрмәт формаһы булараҡ-'. Әбү Суфьян әйтте; Шунан пәйғәмбәребеҙҙән хат һорап, уны уҡырға ҡуша. Хаттың йөкмәткеһе; БИСМИЛЛӘҺИРРӘХМӘНИРРӘХИИМ -Рәхмәтле, Рәхимле Аллаһ исеме менән-. Аллаһтың һәм Уның илсеһенең ҡоло Мөхәммәттән башлап, Рим хакимы Гераклийға тиклем ҡотҡарыу күрһәтмәләрҙе үтәгән һәр кем менән булһын -хәҡиҡәтте-. Амма Ба'ду. Ысынлап та Мин һеҙҙе Ислам диненең саҡырыуын үтәргә саҡырам, Исламға инегеҙ һәм һеҙ имен-аман булырһығыҙ. Һәм Ислам динен ҡабул итегеҙ, һис шикһеҙ, Аллаһ һеҙгә икеләтә сауап бирәсәк. Әммә әгәр ҙә һин -баш тартһаң-, тимәк, һин рим халҡының бөтә гонаһтарын, һабансы кеүек, үҙ өҫтөңә аласаҡһың. Һәм әйтегеҙ: «Эй, китап әһелдәре, әйҙәгеҙ, беҙҙең менән һеҙҙең арала бәхәс булмаһын, беҙ Аллаһтан башҡа бер кемгә лә табынмайбыҙ, Уға бер нәмә лә тиңдәш тотмайбыҙ, беребеҙ ҙә Аллаһтан башҡа илаһтар тип ҡабул итмәйбеҙ», - тип әйтегеҙ. әгәр улар йөҙ сөйөрһә, уларға әйт: «Бына беҙ Аллаһҡа буйһонғандар». Әбү Суфьян әйтте; Ул һөйләп бөткәс, уның тирәһендәге Рим түрәләре араһында шау-шыу ҡупты, шау-шыу тағы ла көсәйҙе, хатта мин уларҙың нимә һөйләгәнен белмәнем. Шунан приказ сыҡты, беҙҙе сығарҙылар. Әбү Суфьян әйтте; Дуҫтарым менән сығып, улар менән эшемде тамамлағас, мин уларға; «Ибн Әбү Ҡабсяның эштәре уны Бәни Әл Әшфәр батшалары -һары тиреле- ҡурҡыта. Әбү Суфьян әйтте; Аллаһ ризалығы өсөн. Мин һәр ваҡыт уның уңышҡа өлгәшәсәгенә ышандым, ниһайәт, Аллаһ Тәғәлә минең күңелемә Ислам динен һалды, ҡасан мин уны нәфрәт иттем'. Һөйләне [Йәғүб] беҙгә [атайыма] [Сәлих бин Ҡайсандан] һөйләне, тине; [Ибн Шиһаб] әйтте; беҙгә [Ғабдулла бин Ғабдулла бин Ғотба бин Мәсғүдкә] [Ғабдулла бин Ғаббас] уға Рәсүлуллаһ шәллаллаһу ғәләйһи вәссәләм хат яҙғанын хәбәр иткән, һәм ул өҫтәге хәҙисте телгә алған. Беҙгә [Мәғмәрҙән] [Ғәбдүррәзаҡ] һөйләне, һуңынан өҫтәге хәҙисте телгә алды.