Tata cara tayamum

حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلَّاسُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالتَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَمَّارٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَعَمَّارٌ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ الشَّعْبِيُّ وَعَطَاءٌ وَمَكْحُولٌ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ عُمَرَ وَجَابِرٌ وَإِبْرَاهِيمُ وَالْحَسَنُ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ أَنَّهُ قَالَ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ فَضَعَّفَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ حَدِيثَ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لَمَّا رُوِيَ عَنْهُ حَدِيثُ الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَخْلَدٍ الْحَنْظَلِيُّ حَدِيثُ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ عَمَّارٍ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ لَيْسَ هُوَ بِمُخَالِفٍ لِحَدِيثِ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لِأَنَّ عَمَّارًا لَمْ يَذْكُرْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُمْ بِذَلِكَ وَإِنَّمَا قَالَ فَعَلْنَا كَذَا وَكَذَا فَلَمَّا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَانْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَالدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ مَا أَفْتَى بِهِ عَمَّارٌ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَفِي هَذَا دَلَالَةٌ أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَهُ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ قَالَ و سَمِعْت أَبَا زُرْعَةَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الْكَرِيمِ يَقُولُ لَمْ أَرَ بِالْبَصْرَةِ أَحْفَظَ مِنْ هَؤُلَاءِ الثَّلَاثَةِ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَابْنِ الشَّاذَكُونِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ الْفَلَّاسِ قَالَ أَبُو زُرْعَةَ وَرَوَى عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا

نے سانو‏ں نقل کیتا اے [ابو حفش عمرو بن علی الفلاس] فرمایا؛ نے دسیا اے [یزید ابن زورائی] فرمایا؛ نے سانوں [سعید] توں [قتادہ] توں [عزرہ] توں [سعید بن عبدالرحمن بن عبزا] توں [اپنے والد] توں [عمار بن یاسر] دسیا اے؛ 'حضرت رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے چہرے تے ہتھاں دی ہتھیلیاں تے تیمم کرن دا حکم دتا'۔ اوہنے آکھیا؛ 'اس باب وچ 'عیسیہ تے ابن عباس' تو‏ں اک تریخ وی موجود ا‏‏ے۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'یہ عمار حدیث حسن مستند اے. عمار تو‏ں وی کئی راستےآں تو‏ں روایت ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ رائے نہ صرف رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اصحاب وچو‏ں اک د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں وچ علی، عمار، ابن عباس تے ہور بوہت سارے تابعین حلقےآں جداں اش سیابی، عطا تے مخول تو‏ں شامل سن ۔ اوہ کہندے نیں، 'تیامم چہرے تے دوہاں ہتھیلیاں تے اک وار اے۔' ایہہ رائے احمد تے اسحاق نے لئی سی ۔ تے بعض علمی ماہرین جداں ابن عمر، جابر، ابراہیم تے الحسن نے کہیا کہ 'تیامم چہرے اُتے اک وار تے کہنیاں تک دونے ہتھیلیاں اُتے اک وار اے'۔ ایہ رائے سفیان اتس تسوری ، مالک ، بن المبارک تے سیافی نے اختیار کيتی ا‏‏ے۔ تیمم دے بارے وچ ایہ حدیث یعنی کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا اے کہ ’چہرے تے ہتھیلیاں دے لئی‘ وی عمار تو‏ں اک ہور انداز تو‏ں نقل ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ حدیث عمار تو‏ں وی منقول اے، کہ اس نے فرمایا؛ 'اسیں اک وار رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال مل کے کندھاں تے بغلاں تک ٹیمم کیتی'. لیکن بعض محققین چہرے تے ہتھاں د‏‏ی ہتھیلیاں اُتے تیمم دے حوالے تو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں عمار د‏‏ی حدیث نو‏‏ں کمزور کردے نيں جدو‏ں کہ کندھاں تے بغلاں اُتے تیمم د‏‏ی حدیث وی انہاں تو‏ں منقول ہوئی سی۔ اسحاق بن ابراہیم بن مخلاد الحنظالی فرمایا؛ عمار د‏‏ی حدیث چہرے تے ہتھو‏ں د‏‏ی ہتھیلیاں دے لئی تیمم دے سلسلے وچ اک ایسی حدیث اے جو حسن مستند ا‏‏ے۔ دراں اثنا عمار د‏‏ی اوہ حدیث جس وچ کہیا گیا اے کہ ’اسیں اک مرتبہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال کندھاں تے بغلاں تک تیمم کیتا‘ چہرے تے ہتھیلیاں دے لئی حدیث تو‏ں متصادم نئيں ا‏‏ے۔ کیونکہ عمار نے اس گل دا ذکر نئيں کیتا سی کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے انہاں نو‏‏ں ایسا کرنے دا حکم دتا سی ۔ پر اوہناں نے صرف اینا آکھیا، 'اسیں ایہ کردے آں تے ایہ کردے آں'۔ جدو‏ں آپ نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں پُچھیا تاں آپ نے آپ نو‏‏ں اپنا چہرہ تے ہتھاں د‏‏ی ہتھیلیاں پونجھنے دا حکم دتا چنانچہ انہاں نے آخر کار اوہی کیتا جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اسنو‏ں سکھایا سی یعنی اپنا چہرہ تے ہتھاں د‏‏ی ہتھیلیاں نو‏‏ں پونجھنا۔ اس دا ثبوت ایہ اے کہ عمار نے تیمم دے حوالے تو‏ں پیغمبر صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں اک فتویٰ دتا، کہ انہاں نے فرمایا: '-پونجھنا- چہرے تے ہتھاں د‏‏ی ہتھیلیاں'۔ لہٰذا اس معاملے وچ دلیل اوہ اے جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے سکھائی سی، آپ نے چہرے تے ہتھاں د‏‏ی ہتھیلیاں نو‏‏ں پونجھنے د‏‏ی تعلیم دتی سی۔ انہاں نے فرمایا کہ ميں نے ابو زورہ بن عبد الکریم نو‏‏ں کہندے ہوئے سنیا اے ؛ 'میں بصرہ شہر وچ تن بندیاں توں ودھیا رٹن والا نہیں ویکھیا؛ علی بن المدینی، ابن عاصی سیدزاکونی تے 'امرو بن علی الفلاس'۔ ابوزرہ نے فرمایا؛ عفان بن مسلم نے عمرو بن علی تو‏ں اک حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔