Al Mumit

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال

Mae wedi dweud wrthym [Hisyam bin Ammar]; mae wedi dweud wrthym [Hatim bin Isma'il]; mae wedi dweud wrthym [Ja'far bin Muhammad] gan [ei dad], dywedodd; 'Unwaith des i weld [Jabir bin Abdullah]. Pan gyfarfuom ag ef, gofynnodd sut roedd pobl, nes iddo ofyn amdanaf. Felly atebais; 'Muhammad bin Ali bin Husain ydw i'. Felly rhoddodd ei law ar fy mhen wrth ddadfotymio fy fotymau uchaf ac isaf, yna rhoddodd ei ysgwydd rhwng fy mrest ac ar y pryd roeddwn i'n dal yn blentyn a oedd wedi cyrraedd oedolaeth. Dywedodd; 'Croeso, gofynnwch beth bynnag a fynnwch'. Gofynnais iddo oherwydd ei fod yn ddall. Hyd nes ei bod hi'n amser gweddïo, roedd yn sefyll ar ei fat gweddi, a fyddai, pe bai'n gosod ei sodlau ar ochrau'r mat gweddi, yn tynnu oherwydd maint bach y mat gweddi, tra bod ei siôl yn hongian dros ei ysgwyddau ac roedd yn gweddïo yn ein harwain.' Yna gofynnais; 'Dywedwch wrthym sut y gwnaeth Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam Hajj! ' Felly fe wnaeth ystumio â'i law ac estynnodd ei naw bys, a dywedodd; 'Yn wir, ni aeth Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam ar yr Hajj am naw mlynedd, yna galwodd ar bobl i berfformio'r Hajj yn y ddegfed flwyddyn. Aeth y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ar Hajj, yna daeth llawer o bobl i Medina, roeddent i gyd eisiau ymgynnull gyda'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a gwneud fel y gwnaeth ef. Felly aeth, ac aethon ni gydag ef. Pan gyrhaeddon ni Dzul Hulaifah, rhoddodd Asma' bint Umais enedigaeth i Muhammad bin Abu Bakr, felly anfonwyd hi i ofyn; 'Beth ddylwn i ei wneud? ' Yna dywedodd wrth Asma: 'Cymerwch faddon a'i glymu'n dynn â lliain ac ewch i mewn i'r ihram'. Yna gweddïodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yn y mosg yna marchogaeth ar gamel Qashwa, a safodd y camel yn syth yn ei gario dros anialwch y Sahara. Dywedodd Jabir; 'Gwelais hyd y gallwn weld llawer o bobl o'i flaen, rhwng gyrwyr cerbydau a cherddwyr, hefyd ar y dde, chwith a thu ôl iddo - roedd llawer o bobl yn weladwy -. Roedd Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yn ein plith, tra daeth y Qur'an i lawr ato, ac roedd yn ymwybodol iawn o'i takwil. Beth bynnag y mae'n ei wneud, rydym ni'n ei wneud hefyd. Cododd ei lais unduwiaeth trwy ddweud: 'Rwy'n cyflawni Dy alwad, O Allah. Rwy'n cyflawni Dy alwad, rwy'n cyflawni Dy alwad. Nid oes partner i Ti, rwy'n cyflawni Dy alwad. Yn wir, dim ond i Ti y mae clod, mwynhad a theyrnas, nid oes gennych bartneriaid'. Cododd y bobl eu lleisiau hefyd gyda'r adroddiadau yr oeddent yn eu hadrodd, ac ni ddywedodd ef sallallaahu 'alaihi wasallam ddim am eu gweithredoedd. Parhaodd ef sallallaahu 'alaihi wasallam i ddarllen ei talbiyah'. Dywedodd Jabir radiallahu 'anhu eto; 'Nid oes gennym unrhyw fwriad heblaw cyflawni'r Hajj, ac nid ydym yn gwybod am yr Umrah eto.' Pan gyrhaeddon ni Baitullah gydag ef, rhwbiodd - cusanodd - y Rukun - dechrau'r Tawaf - ar unwaith, yna lonciodd dair lap a cherddodd yn normal y pedwar lap arall. Yna aeth at Maqam Ibrahim, gan ddarllen yr adnod: 'A gwnewch Maqam Ibrahim yn lle gweddi'. Safodd ei hun hefyd rhwng Maqam Ibrahim a Baitullah - y Kaaba -. -Dywedodd fy nhad; - 'ac nid wyf yn gwybod oni bai ei fod wedi sôn amdano gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, fod y Proffwyd wedi darllen surahs Al Kaafiruun ac Al Ikhlaash yn y ddwy weddi rak'ah - yn Maqam Ibrahim-. Yna dychwelodd i Baitullah, yna rhwbiodd - cusanodd neu gyfarchodd - y Rukun - dechrau'r Tawaf -, yna aeth allan o ddrws - y Kaaba - tuag at fryn Shafa. A phan nesaodd at Shafa, darllenodd: 'Yn wir mae Shafa a Marwa ymhlith arwyddion Allah, rydym yn dechrau -sa'i- gyda'r hyn y mae Allah Subhanahu Wa Ta'ala wedi'i ddechrau'. Dechreuodd berfformio'r weddi o Safa, yna dringodd y bryn nes iddo weld y Kaaba, yna dywedodd takbir, tahlil a tahmid gan ddweud: 'Nid oes duw ond Allah yn unig nad oes ganddo bartneriaid. Iddo Ef y mae'r deyrnas ac iddo Ef y mae'r holl glod. -Ef- yw'r Hollalluog sy'n rhoi bywyd a'r Hollalluog sy'n lladd, ac Mae'n hollalluog dros bopeth. Nid oes duw ond Allah yn unig, nad oes ganddo bartner, sy'n cyflawni Ei addewidion, yn cynorthwyo Ei weision ac yn trechu pob grŵp ar ei ben ei hun'. Yna gweddïodd rhwng y darlleniadau, yna dywedodd y darlleniad dair gwaith. Yna aeth i lawr i Marwa, wrth gerdded fel pan oedd ei goesau'n syth, ei fod yn loncian yng nghanol y dyffryn. Pan oedd ei goesau wedi dringo, cerddodd nes iddo gyrraedd Marwa. Ym Marwa gwnaeth yr hyn a wnaeth yn Shafa. A phan ddaeth ei Tawaf i ben ym Marwa, dywedodd: 'Pe bawn i'n wynebu'r hyn yr oeddwn y tu ôl iddo, yna ni fyddwn yn arwain yr anifail a laddwyd -al hadyu-, a byddwn yn ei wneud yn Umrah. Pwy bynnag ohonoch nad yw'n dod ag anifail aberthwyd, yna derbyniwch ef a'i wneud yn weithred o addoliad'. Felly roedd pawb yn tahallul ac yn byrhau eu gwallt ac eithrio'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a'r bobl a ddaeth ag anifeiliaid a laddwyd. Yna cododd Suraqah bin Malik bin Ju'syum a dweud; "O Negesydd Allah, a yw hyn yn berthnasol i'r flwyddyn hon, neu am byth?" -Yr adroddwr- meddai; 'Plethodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ei fysedd â'i fysedd ac atebodd: 'Mae Umrah wedi'i gynnwys yn yr Hajj - hajj tamattu' - dyma sut mae'n cael ei wneud'. Dywedodd hynny ddwywaith ac yna dywedodd: 'Na - dim ond i'r flwyddyn hon y mae hyn yn berthnasol - ond am byth''. -Yr adroddwr- meddai; 'Daeth Ali radliallahu 'anhu gyda chamel -al hadyu- y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, yna daeth o hyd i Fatima, un o'r bobl oedd yn sefyll yng nghanol gwisgo dillad lliw a gwisgo mygydau llygaid. Beiodd Ali hi, felly dywedodd Fatimah; 'Mae fy nhad - y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam - wedi dweud wrthyf i wneud hyn'. Dywedodd Ali radiallahu 'anhu tra yn Irac: 'Yna es i ofyn i Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam am gyngor a chwyno am weithredoedd Fatimah a wadais i. Felly atebodd: 'Mae hi - Fatimah - yn iawn, mae hi'n iawn. Beth ddywedais i pan oeddech chi eisiau perfformio'r Hajj yn gyntaf? ' Atebodd Ali; 'Dywedais i; 'O Allah, rwy'n codi'r llais a godwyd gan Eich Negesydd sallallaahu 'alaihi wasallam'. Dywedodd: 'Yn wir, des i ag anifail aberthol, felly peidiwch â chymryd rhan yn yr tahallul'. -Yr adroddwr- dywedodd; Roedd nifer yr anifeiliaid aberthol a ddygodd Ali o Yemen ac a ddygodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam o Medina yn gant. Yna rhoddodd pawb eu pennau at ei gilydd a byrhau eu gwallt ac eithrio'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a'r bobl a ddygodd yr anifeiliaid aberthol. Pan ddaeth diwrnod Tarwiyah aethant i gyd i Mina a gweiddi eu bwriad i Hajj. Aeth y Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam i mewn i gerbyd, ac yno perfformiodd y gweddïau canol dydd, Asr, Maghrib, Isha' a Fajr. Yna aros ychydig nes i'r haul godi, yna gorchymyn codi'r gromen yn Mash'aril, mae'n haram, felly mae wedi'i blannu yn Namirah. Yna cerddodd y Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam fel y gwnaeth y Quraysh fel arfer, ond stopiodd yn Mash'aril Haram neu Muzdalifah. Caniataodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam iddo gyrraedd Arafat. A phan nesaodd at y gromen a godwyd yn Namirah, arhosodd yno. Pan fachludodd yr haul, gorchmynnodd ddod â'i gamel - Qashwa - i'w ddwyn, yna marchogodd arni nes iddo gyrraedd gwaelod y dyffryn. Yna pregethodd i'r dorf: 'Yn wir, mae eich gwaed, eich cyfoeth, eich anrhydedd a'ch hapusrwydd - eich gogoniant - yn haram fel y mae haram yn y dydd hwn, yn eich mis ac yn eich gwlad, cofiwch, yn wir mae pob peth y jahiliyyah wedi'i gywilyddio o dan fy nhraed, mae gwaed y jahiliyyah wedi'i gywilyddio a'r gwaed a ddirmygais gyntaf oedd gwaed Rabi'ah bin Harith - a ofynnodd am gynhaliaeth gan y Bani Sa'ad yn flaenorol ac a laddwyd Hudzail-, mae usuri jahiliyyah wedi'i ddiddymu tra bod yr usuri cyntaf a ddiddymais yn ein usuri ni, sef usuri a gyflawnwyd gan Abbas bin Abdul Muthallib, mae pob un ohonynt wedi'u diddymu.' Felly ofnwch Allah rhag menywod, oherwydd eich bod wedi eu gwneud yn wragedd gyda gorchymyn Allah ac wedi gwneud farji yn gyfreithlon gyda geiriau Allah. Mewn gwirionedd, eich hawl drostynt yw nad ydynt yn gadael i bobl eraill rydych chi'n eu casáu gysgu yn eich gwely. Os yw eich gwragedd yn gwneud hyn, yna tarwch nhw ag ergyd nad yw'n brifo. Ac iddynt ddarparu ar eich cyfer a'ch dilladu mewn ffordd dda. Rwy'n gadael dau beth i chi, os byddwch chi'n glynu wrthynt, ni fyddwch chi'n mynd ar gyfeiliorn, sef Llyfr Allah. Ac rydych chi'n gyfrifol i mi. Yna beth ydych chi am ei ddweud? ' Atebasant; 'Rydym yn tystio eich bod wedi cyfleu, cyflawni tasgau a rhoi cyngor. Felly dywedodd, gan bwyntio ei fys i'r awyr: 'O Allah, gwyliwch! O Allah, tyst'. Dywedodd hynny dair gwaith. Yna dywedodd Bilal yr alwad i weddïo, yna'r iqamat, yna offrymodd weddi Zhuhur. -Ar ôl hynny- dychwelodd Bilal i'r qamat, yna offrymodd weddi Asr ac ni pherfformiodd unrhyw weddïo rhyngddynt. Yna gyrrodd y Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ei gerbyd nes iddo gyrraedd lle'r wukuf. Yna eisteddodd ar ei gamel - fel bod bol y camel yn cyffwrdd â'r cae - a rhoi rhaff gerdded o'i flaen, yna wynebu'r Qibla. Parhaodd i berfformio wukuf nes i'r haul fachlud a'r golau melynaidd wasgaru ychydig a phêl yr haul suddo. Yna fe glustiodd Usamah bin Said a gadael. Clymodd y Qashwa hefyd ag awenau, fel bod ei ben bron yn cyffwrdd â gwaelod coesau'r cerbyd yr oedd yn ei reidio. Wrth ystumio â'i law dde, dywedodd: 'O bobl, byddwch yn dawel, byddwch yn dawel! ' Bob tro y byddai'n estyn awenau ei gamel, byddai'n ymlacio ychydig fel bod y camel yn codi ychydig. Yna cyrhaeddodd Muzdalifah, yna perfformiodd y gweddïau Maghrib ac Isha' yno gydag un alwad i weddïo a dau iqamat. Ac ni pherfformiodd unrhyw weddïau rhyngddynt. Yna sallallaahu 'alaihi wasallam gorweddodd i lawr tan y wawr. Offrymodd weddi’r wawr pan ddaeth yn amlwg iddo ei bod hi’n wawr, gydag un alwad i weddïo ac un iqamat. Yna marchogodd y Qashwa nes iddo gyrraedd Mash'aril Haram, yna dringodd y bryn a chanmol Allah -bertahmid-, gan ei ogoneddu -bertakbir- a’i gadarnhau -bertahlil-. Parhaodd i berfformio Wukuf nes bod yr haul yn hollol llachar, yna gadawodd cyn i’r haul godi. Roedd yn cario Fadl bin Abbas - dyn â gwallt da, croen gwyn a golygus - ar ei gefn. Pan oedd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn gadael, pasiodd heibio i fenywod oedd yn rhedeg, felly edrychodd arnynt ac yna rhoi ei law i’r ochr arall. Yn y cyfamser, trodd Fadl ei wyneb i’r ochr arall. Gan gyrraedd Muhassar, symudodd ychydig yna cymerodd lwybr byr i’r Kubra -Aqabah- Jumrah, a chyrhaeddodd y Jumrah ar unwaith a oedd ar ochr y goeden. Yna taflodd saith carreg fach gyda takbir ar bob tafliad, -gyda- cerrig bach mor fawr â cherrig bach o slingshot. Ac fe'i taflodd o ganol y dyffryn. Yna aeth i'r lle lle'r oedd yr anifeiliaid aberthol yn cael eu lladd. Yno lladdodd chwe deg tri o anifeiliaid aberthol ei hun, a rhoi'r gweddill i Ali ynghyd â'r anifeiliaid aberthol. Yna gorchmynnodd roi darn o'r cig o'r neilltu o bob anifail aberthol a laddodd, yna ei roi mewn pair, yna ei goginio. Bwytaodd a sipian y saws gan y Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam hefyd. Yna aeth y Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam i'r Kaaba - i berfformio Tawaf Ifadhah -, yna perfformiodd y Weddi Hanner Dydd ym Makkah a daeth at y Bani Abdul Muththalib oedd yn casglu dŵr Zamzam. Dywedodd: 'Cymerwch hi, O Bani Muthtalib. Pe na bai'r bobl wedi rhagori arnoch chi wrth roi eich diod i chi, byddwn i wedi ymladd drosto gyda chi'. Yna rhoddasant fwced iddo sallallaahu 'alaihi wasallam, ac yfodd ohono.