Al Mumit

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال

Bize [Hisam bin Ammar] gürrüň berdi; bize [Hatim bin Ysmaýyl] gürrüň berdi; bize [Ja'far bin Muhammed] [kakasyndan] gürrüň berdi, ol şeýle diýdi: "Men bir gezek [Jabir bin Abdullahy] görmäge geldim. Biz onuň bilen duşuşanymyzda, ol adamlaryň hal-ýagdaýyny sorady, soň bolsa men barada sorady. Men: "Men Muhammed bin Ali bin Huseýn" diýip jogap berdim. Şeýdip, ol ýokarky we aşaky düwmelerimi açyp, elini kelläme goýdy, soňra egnini döşümiň arasyna goýdy we şol wagt men henizem ululyk ýaşyna ýeten çagadym. Ol: "Hoş geldiň, näme isleseň sora" diýdi. Men ondan kör bolandygy üçin soradym. Namaz wagty gelýänçä, ol namazlyk halysynyň üstünde durdy, eger ol ökjelerini namazlyk halysynyň gapdallaryna goýsa, namazlyk halysynyň kiçiligi sebäpli çekilýärdi, şaly bolsa egninden düşüp, bize ýolbaşçylyk edip namaz okady." Soňra men: "Resulullahyň haj etmegini bize gürrüň ber!" diýip soradym. Ol eli bilen yşarat edip, dokuz barmagyny uzadyp: "Hakykatdan-da, Resulallah sallallahu aleýhi wesellem dokuz ýyllap haja gitmedi, soňra onuňjy ýylda adamlary haja çagyrdy. Pygamber sallallahu aleýhi wesellem haja gitdi, soňra köp adam Medinä geldi, olaryň hemmesi Pygamber sallallahu aleýhi wesellem bilen ýygnanyp, onuň ýaly etmek isledi. Şeýdip, ol gitdi, biz hem onuň bilen gitdik. Zul Huleýfa gelenimizde, Asma bint Umaýs Muhammed ibn Abu Bekr dünýä indi, şonuň üçin ony: "Men näme etmeli?" diýip soramaga iberdiler. Soňra ol Asma: "Ýuwun we mata bilen berk daň we yhrama gir" diýdi. Soňra Resulallah sallallahu aleýhi wesellem metjitde namaz okady, soňra Kaşwa düýesine mündi we düýe ony Sahara çölüniň üstünden göterip, göni turdy. Jabir şeýle diýdi: "Men onuň öňünde, ulag sürüjileri bilen pyýadalaryň arasynda, şeýle hem onuň sagynda, çepinde we arkasynda köp adamy gördüm - köp adam görünýärdi -. Resulullah sallallahu aleýhi wesellem biziň aramyzdady, oňa Gurhan inýärdi we ol onuň tekwilini gowy bilýärdi. Ol näme etse, biz hem ony edýäris. Ol töwhid sesini galdyryp: "Men seniň çagyryşyňy ýerine ýetirýärin, eý Alla. Men seniň çagyryşyňy ýerine ýetirýärin, men seniň çagyryşyňy ýerine ýetirýärin. Seniň üçin şärik ýok, men seniň çagyryşyňy ýerine ýetirýärin. Hakykatdan-da, öwgüler, lezzetler we patyşalyk diňe saňa degişlidir, seniň şärikleriň ýok" diýdi. Adamlar hem okaýan tilawetleri bilen seslerini galdyrdylar we ol sallallahu aleýhi wesellem olaryň hereketleri barada hiç zat aýtmady. Ol sallallahu aleýhi wesellem telbiýany okamagyny dowam etdirdi". Jabir radiallahu anhu ýene-de şeýle diýdi: "Biziň haj etmekden başga niýetimiz ýok we heniz umra barada bilmeýäris". Biz onuň bilen Beýtullaha gelenimizde, ol derrew Tawafyň başlangyjynda Rukuny öpdi, soňra üç aýlaw ylgap, galan dört aýlawda adaty ýöredi. Soňra ol Makam Ybraýyma baryp, "Makam Ybraýymy namaz mekany ediň" aýatyny okady. Şeýle hem, ol Makam Ybraýym bilen Beýtullah Käbäniň arasynda durdy. Kakam şeýle diýdi: "Men Pygamberiň Makam Ybraýymda iki rekagat namazda "Käfirun" we "Yhlas" sürelerini okandygyny Pygamberimizden aýtmadyk bolsa, bilmeýärin. Soňra ol Beýtullaha gaýdyp geldi, soňra Tawafyň başlangyjynda Rukuny öpdi ýa-da salam berdi, soňra Käbäniň gapysyndan Şafa depesine tarap gitdi." Şafa golaýlaşanda, ol şeýle okady: "Hakykatdan-da, Şafa we Merwe Allanyň alamatlaryndandyr, biz Alla Subhanahu we Tagala başlan zatdan -sa'i- başlaýarys". Ol Safadan namaz okamaga başlady, soňra Käbäni görýänçä depä çykdy, soňra tekbir, seljer we tahmid aýdyp: "Şerigi bolmadyk ýeke-täk Alladan başga hudaý ýok. Patyşalyk Oňa degişli we ähli şükürler Oňa degişli. Ol dirilik berýän we öldürýän Beýik Alladyr we ähli zada güýji ýetýän. Diňe Alladan başga hudaý ýok, şerigi bolmadyk, wadalaryny ýerine ýetirýän, gullaryna kömek edýän we ähli toparlary ýeke özi ýeňýän" diýdi. Soňra okaýyşlaryň arasynda namaz okady, soňra okaýyşy üç gezek okady. Soňra aýaklary göni bolanda jülgäniň ortasynda ylgamak üçin ýöräp, Marwa düşdi. Aýaklary çykanda, Marwa ýetýänçä ýöräp gitdi. Marwada Şafada eden işini etdi. Tawafy Merwede tamamlananda, ol şeýle diýdi: "Eger men yzymdaky zada ýüz tutsam, onda kesilen haýwany - hadyu - alyp barmazdym we ony umra ederdim. Siziň araňyzda kim gurbanlyk getirmese, ony kabul edip, ony ybadat ediň". Şeýdip, Pygamber sallallahu aleýhi wesellemden we kesilen haýwanlary getiren adamlardan başga hemmeler tahallul etdiler we saçlaryny gysgaltdylar. Soňra Suraka bin Malik bin Ju'sýum ýerinden turup: "Eý, Allanyň Resuly, bu şu ýyla ýa-da ebedilikmi degişli?" - diýdi. - Rowaýatçy - şeýle diýdi: "Pygamber sallallahu aleýhi wesellem barmaklaryny barmaklary bilen birleşdirip: "Umra haja girýär - haj tamattu - şeýle edilýär" - diýip jogap berdi. Ol muny iki gezek aýtdy we soňra: "Ýok - bu diňe şu ýyla degişlidir - ýöne ebedilik" - diýdi. - Rowaýatçy - şeýle diýdi; "Aly razyýallahu anhu düýe bilen geldi -al hadyu- Pygamber sallallahu aleýhi wesellem, soňra ol Fatimany tapdy, ol reňkli eşikler geýip, gözlerini daňyp duran adamlaryň biridi. Aly ony günäkärledi, şonda Fatima: "Kakam - Pygamber sallallahu aleýhi wesellem - maňa şeýle etmegi tabşyrdy" diýdi. Ali razyýallahu anhu Yrakda bolanda şeýle diýdi: "Soňra men Allahyň Resulyndan sallallahu aleýhi wesellem maslahat soramaga gitdim we Fatimanyň hereketleri barada şikaýat etdim, men bolsa ony inkär etdim. Şonda ol: "Ol - Fatima - dogry aýdýar, ol dogry aýdýar. Sen ilki haj etmek isleýäniňde näme diýdim?" diýip jogap berdi. Aly: "Men: "Eý, Alla, men Seniň Resulyň sallallahu aleýhi wesellemiň galdyran sesini galdyrýaryn" diýdim. Ol: "Hakykatdanam, men gurbanlyk malyny getirdim, şonuň üçin tahallula gatnaşma" diýdi. -Rowaýatçy- şeýle diýdi; Alynyň Ýemenden getiren we Pygamberiň sallallahu aleýhi wesellemiň Medineden getiren gurbanlyk mallarynyň sany ýüz boldy. Soňra Pygamber sallallahu aleýhi wesellemden we gurbanlyk mallaryny getiren adamlardan başga hemmeler başlaryny birleşdirip, saçlaryny gysgaltdylar. Tarwiýa güni gelende, olaryň hemmesi Minada haja gitmek niýetlerini gygyrdylar. Resul sallallahu aleýhi wesellem ulaga mündi we şol ýerde günortan, asyr, magrib, işa we ertir namazlaryny okady. Soňra gün dogýança biraz garaşyň, soňra gümmezi Maşarilde gurmagy buýuryň, ol haram, şonuň üçin ol Namirada oturdylýar. Soňra Resul sallallahu aleýhi wesellem kureýşleriň adatdakysy ýaly ýöräp gitdi, ýöne Maşaril Haramda ýa-da Muzdalifada saklandy. Pygamber sallallahu aleýhi wesellem oňa Arafata ýetmäge rugsat berdi. Namirada gurlan gümmeze golaýlaşanda, şol ýerde saklandy. Gün ýaşanda, ol düýesini - Kaşwany - getirmegi buýurdy, soňra jülgäniň düýbüne ýetýänçä onuň bilen gitdi. Soňra ol märekä wagyz etdi: "Hakykatdan-da, siziň ganyňyz, baýlygyňyz, abraýyňyz we bagtyňyz - şöhratyňyz - şu gün, siziň aýyňyzda we ýurduňyzda haram bolan ýaly haramdyr. Ýadyňyzda bolsun, jahiliýetiň ähli zatlary meniň aýaklarymyň aşagynda haram edildi, jahiliýetiň gany haram edildi we meniň ilkinji ýigrenýän ganym Rabia bin Harisiň ganydy - ol ozal Bani Sa'addan iýmit sorap, Huzzaýl tarapyndan öldürildi - jahiliýetiň süýthorlugy ýatyryldy, meniň ilkinji ýatyran süýthorlugym bolsa biziň süýthorlugymyzdy, ýagny Abbas bin Abdul Mutallibiň eden süýthorlugydy, olaryň hemmesi ýatyryldy. Şonuň üçin aýallardan Allahdan gorkuň, sebäbi siz olary Allahyň emri bilen aýal etdiňiz we Allahyň sözleri bilen farji halal etdiňiz. Aslynda, olaryň üstündäki hakyňyz, ýigrenýän başga adamlaryň düşegiňizde ýatmagyna ýol bermezligidir. Eger aýallaryňyz şeýle etse, olara agyrtmaýan urgular bilen uruň." Size ryzk we geýim bermekleri üçin. Size iki zady galdyrýaryn, eger olara eýerseňiz, ýoldan çykmazsyňyz, ýagny Allanyň Kitaby. Siz meniň üçin jogapkärsiňiz. Onda näme diýjek bolýarsyňyz? Olar jogap berdiler: "Biz siziň ýetirendigiňize, işleri ýerine ýetirendigiňize we maslahat berendigiňize şaýatlyk edýäris." Şeýdip, ol barmagyny asmana görkezip: "Eý Alla, gözegçilik et! Eý Alla, şaýat" diýdi. Ol muny üç gezek aýtdy. Soňra Bilal azan aýtdy, soňra ikamat aýtdy, soňra zuhur namazyny okady. -Şondan soň - Bilal kamata gaýdyp geldi, soňra asyr namazyny okady we ikisiniň arasynda hiç hili namaz okamady. Soňra Resulullah sallallahu aleýhi wesellem ulagyny wukuf ýerine ýetýänçä sürdi. Soňra düýesini - düýäniň garny meýdana degýänçä - oturtdy we öňüne ýöremek üçin ýüp goýdy, soňra kybla tarap öwrüldi. Gün ýaşança we sarymtyl şöhle biraz ýitip, günüň topy batýança wukuf etmegini dowam etdirdi. Soňra ol Usama bin Saidiň yzyna düşüp, gitdi. Şeýle hem, ol Kaşwany jylaw bilen daňdy, şonuň üçin onuň kellesi münýän ulagynyň aýaklarynyň aşagyna degýärdi. Sag eli bilen yşarat edip: "Eý, adamlar, asuda boluň, asuda boluň!" diýdi. Ol her gezek düýesiniň jylawyny uzadanda, düýe biraz galkyndy. Soňra ol Muzdalifä geldi, soňra ol ýerde bir azan we iki ikamat bilen Şam we Ýat namazyny okady. Ikisiniň arasynda hiç hili namaz okamady. Soňra ol daň atýança ýatdy. Daň atandygy aýdyň bolanda, bir azan we bir ikamat bilen daň namazyny okady. Soňra ol Maşaril Haramda ýetýänçä Kaşwany mündi, soňra depä çykdy we Allaha şükür etdi, ony şöhratlandyrdy we tassyklady. Ol Gün doly ýagty bolýança Wukuf etmegini dowam etdirdi, soňra Gün dogmazdan öň gitdi. Ol Fadl bin Abbasy - gowy saçly, ak derili we owadan bir adamy - arkasynda göterip barýardy. Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem gidip barýarka, ylgap barýan aýallaryň ýanyndan geçip, olara seredip, elini beýleki tarapa goýdy. Şol bir wagtyň özünde Fadl ýüzüni beýleki tarapa öwürdi. Muhassara gelip, biraz hereket etdi, soňra Kubra - Akabe - Jumra tarap gysga ýol bilen gitdi we derrew agajyň gapdalyndaky Jumra ýetdi. Soňra her zyňyşda tekbir bilen ýedi daş zyňdy, olarda sapançadan çykan daş ýaly uly daşlar bardy. We ony jülgäniň garnyndan zyňdy. Soňra gurbanlyk mallarynyň kesilýän ýerine gitdi. Ol ýerde özi altmyş üç gurbanlyk malyny kesdi we galanlaryny gurbanlyk mallary bilen birlikde Aly-a berdi. Soňra kesýän her gurbanlyk malyndan bir bölek etiň aýrylmagyny, soňra gazana salmagyny we soňra bişirilmegini buýurdy. Resulullah we Aly hem iýip, sousy içdiler. Soňra Resulullah sallallahu aleýhi wesellem Käbä gitdi - Ifadaha tawafyny etmek üçin - soňra Mekkede öýlän namazyny okady we zemzem suwuny ýygnaýan Bani Abdul Muttalibiň ýanyna geldi. Ol: "Al, eý Bani Muttalib. Eger adamlar saňa suw bermekde senden öňe geçmedik bolsalar, men seniň bilen bilelikde onuň üçin göreşerdim" diýdi. Soňra olar oňa sallallahu aleýhi wesellem bir bedre berdiler we ol şondan içdi."