Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius

Imam Muslim : 3322

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ رَافِعٍ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ أَخْبَرَهُ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيهِ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ يَعْنِي عَظِيمَ الرُّومِ قَالَ وَكَانَ دَحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَاهُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ لَهُ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا مَخَافَةُ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَيَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ وَمَنْ يَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لَا بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا قَالَ فَوَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَهُ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَدْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمْ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُنْ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ { يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ } فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغْطُ وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ قَالَ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ و حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَقَالَ إِثْمَ الْيَرِيسِيِّينَ وَقَالَ بِدَاعِيَةِ الْإِسْلَامِ

Беҙгә [Исхаҡ бин Ибраһим Әл Хәнжәли] һәм [Ибнү Әбү Ғүмәр], шулай уҡ [Мөхәммәт бин Рәфиғ] һәм [Ғабд бин Хөмәйд] һөйләгән, ә Ибнү Рафиғ, Ибнү Рәфиғ һәм Ибнү Әбү Ғүмәрҙән килгән лафаҙҙар әйткән; беҙгә һөйләгән, ә ҡалған икеһе әйткән; беҙгә [Ғәбдүррәзәҡ] [Мәғмәр] [Әз Зөһриҙән] [Ғөбәйҙулла бин Абдулла бин Ғотбахтан] [Ибн Аббастан] [Әбү Суфьян] үҙ ауыҙынан түбәндәгесә риүәйәт иткән: «Минең һәм Мәсихүллаһ араһындағы тыныслыҡ килешүе төҙөлгән ваҡытта Сүриә ерендә сауҙа итеү. Мин унда булғанда кемдер император Гераклийға, бөйөк Рим хакимы, Рәсүлуллаһтан хат ебәргән, ул хатты, Дихьйә Әл Кәлбиҙе, Бушра чиновниктарына алып килгән, шунан Бушра чиновниктары уны Гераклийға еткергән. Шул саҡта Гераклий: «Бында уның ырыуынан үҙен ошо пәйғәмбәр - Рәсүлуллаһ - тип йөрөткән кеше бармы?» — тип яуап бирҙеләр. Шунан мине Ҡөрәйш ырыуынан булған ҡайһы бер дуҫтарым менән бергә Ираклий алдына сығырға саҡырҙылар, беҙ инеп, Ираклийға ҡарап ултырҙыҡ. Шунан һуң Гераклий: «Пәйғәмбәр тип йөрөгән кешегә һеҙҙең арала ҡайһығыҙ ҡан туғанлығы бар?» Әбү Суфьян: «Шунан һуң мин: «Мин», — тип яуап бирҙем. Шунан мин алдан ултырҙым, ә дуҫтарым арттан ултырҙы. Шунан тәржемәсеһен саҡырҙы, шунан тәржемәсеһенә: «Әйт уларҙы, мин уларҙан Пәйғәмбәр тип йөрөгән кеше тураһында һораным, әгәр ул алдаша икән, алдаған тип әйтегеҙ», — тигән. Әбү Суфьян: «Аллаһ менән ант итәм, әгәр ҙә миңә ялғансы тигән мөһөр ҡуйылыуҙан ҡурҡмаһам, уларға ла ялған һөйләр инем», — тигән. Шунан Гераклий тәржемәсеһенә: «Һеҙҙең арала был кешенең ниндәй милләттән икәнен һорағыҙ», — тигән. Әбү Суфьян: «Мин: «Ул беҙҙең арала затлы кеше», — тип яуап бирҙем. Ул: «Ул батша нәҫеленәнме?» Мин: «Юҡ», — тип яуап бирҙем. Ул: «Пәйғәмбәр булғанға тиклем һин уны ялғансы тип әйткәнһеңме?» Мин: «Юҡ», — тип яуап бирҙем. Ул: «Уның артынан эйәргән кешеләр ҙур етәкселәр араһынанмы, әллә бәләкәй кешеләр генәме?» Мин яуап бирҙем: “Бәләкәй кешеләр генә”. Ул: «Уның артынан барыусылар һәр ваҡыт артамы?» Мин яуап бирҙем: “Улар һәр ваҡыт арта”. Ул: «Уның шәкерттәре араһында ул үҫтергән динде нәфрәт иткәнгә мөртәттәр бармы?» Мин: «Юҡ», — тип яуап бирҙем. Ул: «Һеҙ уның менән һуғыштығыҙмы?» Мин: «Эйе, бар», — тип яуап бирҙем. Ул: «Уға ҡаршы һуғышығыҙ нисек барҙы?» Мин: «Беҙҙең һуғыш еңеү менән еңелеү араһында алмашынып бара», — тип яуап бирҙем. Ҡайһы саҡта беҙ еңәбеҙ, ул отола, ә ҡайһы саҡта беҙ отолабыҙ, ул еңә'. Ул: «Ҡасан да булһа һүҙендә торғанмы?» Мин: “Юҡ, ысынында беҙ әлеге ваҡытта тыныслыҡ килешүендәбеҙ, йәғни уға һөжүм итмәйәсәкбеҙ”, – тип яуап бирҙем. Мин белмәйем, нимә эшләйәсәк ул килешеп'. Әбү Суфьян артабан: «Аллаһ менән ант итәм, был һөйләмдәрҙән башҡа беҙ әйтә алырлыҡ һөйләм юҡ», — тигән. Ул: «Уға тиклем үҙен уның кеүек пәйғәмбәр тип раҫлаусы башҡа берәйһе булғанмы?» Мин: «Юҡ», — тип яуап бирҙем. Шунан тәржемәсеһенә: «Әйт уға: «Мин һинән уның милләте — социаль статусы тураһында һораным, шунан һин уның дворяндарҙан икәнен әйттең», — тигән. Ысынлап та, бөтә рәсүлдәр менән дә шулай булған, улар үҙ халҡының аҫыл заттар араһынан үҫтерелгән. Мин дә һеҙҙән һорайым: ул батшалар нәҫеленәнме? Һеҙҙең яуап “юҡ”, атаһы менән олатаһы батша булһа, әлбиттә, ата-бабаларының власын тергеҙергә теләйәсәк тигән шик бар. Мин дә уның эйәрселәре тураһында һораштым, улар бәләкәй кешеләрҙәнме, әллә ҙур кешеләрҙәнме? Һеҙ яуап бирҙегеҙ 'ул тик бәләкәй кешеләрҙән тора', ысынлап та, улар раса эйәрселәре ул. Мин дә һорайым, быға тиклем уны алдаҡсы тип ғәйепләгәнегеҙ бармы? Һин 'юҡ' тип яуап бирҙең, мин беләм, ул бер ҡасан да кешеләргә алдамаясаҡ, Хоҙайға алдауҙы әйтеп тораһы ла юҡ. Мин һеҙҙән һорайым; уның эйәрселәренең береһе мөртәтлек кисергәнме йәки яңы динде ҡабул иткәндән һуң нәфрәтләнгәнме? Яуабың “юҡ”, шулай була, кемдеңдер күңеленә иман һалынған икән. Мин һеҙҙән һорайым, уның эйәрселәре кәмейме? Һеҙ яуап бирҙегеҙ 'ысынында улар һәр ваҡыт арта', иман шулай була, тик ул камил үҫә. Мин дә һораным, һеҙ уның менән көрәшкәнегеҙ бармы? Һеҙҙең яуап 'эйе беҙ һуғышабыҙ, һәм һуғыштар килә һәм китә, ​​ҡайһы саҡта беҙ еңәбеҙ, ҡайһы саҡта беҙ отолабыҙ'. Был, ысынлап та, шулай, илселәр һәр ваҡыт һынау үткән. Шулай ҙа финал еңеүе һәр саҡ улар яғында. Мин дә һораным, вәғәҙәһен боҙғаны бармы? Һеҙҙең яуап 'бер ҡасан да', дөрөҫ, илселәр вәғәҙәләрен боҙа алмаған. Мин дә һеҙҙән һорайым, унан алда уның кеүек үҙен пәйғәмбәр тип йөрөгән кеше булғанмы? Һеҙҙең яуап 'юҡ', шулай, әгәр ҙә элек уның кеүек Пәйғәмбәр тип йөрөгән кеше булған икән, бәлки, ул элекке кеше менән бергә генә эйәреп йөрөгәндер'. Шунан: «Һиңә нимә ҡушты?» Мин: «Ул беҙгә намаҙ уҡырға, зәҡәт түләргә, дуҫлыҡ ептәрен урынлаштырырға, намыҫыбыҙҙы һаҡларға ҡушты», — тип яуап бирҙем. тип әйтте: «Әгәр ҙә һеҙҙең әйткәндәрҙең барыһы ла дөрөҫ булһа, тимәк, был кешенең Пәйғәмбәр булыуына шик юҡ, мин уның күренәсәген белдем, әммә һеҙҙең арағыҙҙан күренәсәген көтмәнем, әгәр ҙә мин уны осрата алһам, мин уның эргәһендә булғанда, шул саҡта мин ысынлап та уның аяҡтарын йыуыр инем». Ә киләсәктә уның биләмәһе минең биләмәгә килер». Әбү Суфьян әйтә: «Шунан һуң ул Рәсүлуллаһтан хат һорап уҡый һәм уны уҡый, унда былай тип яҙылған: «Рәхмәтле, Рәхимле Аллаһ исеме менән Мөхәммәт Рәсүлуллаһтан Рим хакимы Ираклийға». Күрһәтмәләрҙе үтәгәндәр өсөн хәүефһеҙлек, ысынында мин һеҙҙе ислам динен ҡабул итергә саҡырам, исламға инегеҙ һәм һеҙ мотлаҡ имен-аман буласаҡһығыҙ. Ислам динен ҡабул итһәң, Аллаһы Тәғәлә һиңә күп тапҡырға артыҡ сауап бирер. Әгәр ҙә һеҙ баш тартһағыҙ, тимәк, һеҙ ғәрисийюндың гонаһтарын үҙ өҫтөгөҙгә аласаҡһығыҙ. '-Эй, китап әһелдәре, әйҙәгеҙ, -бер һөйләмгә -фарманға- эйәреп, беҙҙең менән һеҙҙең арала бәхәс булмаһын, беҙ Аллаһтан башҡа бер кемгә лә табынмаҫбыҙ һәм Уға бер нәмәне лә тиңләштермәҫбеҙ һәм беҙҙең беребеҙ ҙә Аллаһтан башҡа башҡаларҙы Илаһ итеп ҡабул итмәҫбеҙ. әгәр улар баш тартһа, уларға әйт: «Бына беҙ -Аллаһҡа буйһонғандар-' -Qs. Али Ғимран: 64- Ул хатты уҡып бөткәс, ҡапыл уның тирәһендә шау-шыу ҡупты. Ул беҙгә сығырға ҡушты. Мин тышҡа сыҡҡас, мин дуҫтарыма әйттем: «Ниндәй ғәҙәттән тыш эш Ибн Әбү Ҡабся - йәғни Аллаһ Рәсүле - булды, тик уның артынан Бәни Әшфәр батшаһы - һары тәнле милләт -, шуға күрә мин һәр ваҡыт ышанған, тип дине пәйғәмбәребеҙҙең етәкселек итә, ниһайәт, ислам һәм саллаллаһу. йөрәгемә инә'. Һәм беҙгә [Хәсән Әл Хулвани] һәм [Ғабд бин Хөмәйд] икеһе лә әйтте; - тип һөйләне [Йәғүб] - атап әйткәндә, Ибн Ибраһим бин Сәғд - беҙгә [атайымдан] [Салихтан] [Ибн Шиһабтан] был иснад менән һөйләне, һәм ул үҙенең хәҙисендә өҫтәне: «Аллаһ фарсы ғәскәрен еңгәндән һуң, уның өҫтөнән фарсы ғәскәрен еңгәндән һуң, Император Химша рәхмәте формаһында Аллаһҡа тиклем йөрөп китте». Ә шул хәҙистә шулай уҡ: «Аллаһтың ҡоло һәм рәсүле Мөхәммәттән», — тип әйтелә. Ә ул шулай уҡ «Ярисийиндар гонаһтары»н да телгә алды. Һәм ул: «Ислам саҡырыуы менән», — тине.