Hak Allah atas hamba adalah menyembah-nya tanpa menyekutukan-nya, dan hak hamba atas Allah adalah tidak disiksa jika tidak menyekutukan-nya

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ حَدَّثَهُ قَالَ بَيْنَمَا أَنَا رَدِيفُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلَّا آخِرَةُ الرَّحْلِ فَقَالَ يَا مُعَاذُ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ قَالَ ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ يَا مُعَاذُ بْنَ جَبَلٍ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ قَالَ ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ يَا مُعَاذُ بْنَ جَبَلٍ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ قَالَ هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلَا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا قَالَ ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ يَا مُعَاذُ بْنَ جَبَلٍ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ قَالَ فَهَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ إِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّ حَقَّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ أَنْ لَا يُعَذِّبَهُمْ حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ عَنْ مُعَاذٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ أَوْ مِثْلَهُ حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُعَاذٍ قَالَ كُنْتُ رِدْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلَّا آخِرَةُ الرَّحْلِ فَذَكَرَ نَحْوَهُ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި ޢަބްދުالله އަހަރެންގެ ބައްޕަގެ ވާހަކަ ކިޔައިދީފިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އައްފާން] ކިޔައިދީފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙައްމާމް] ކިޔައިދީފައި، [އަނަސް] ގެ ކިބައިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޤައްތަދާ] ކިޔައިދީފައިވަނީ [މުޢާޟް ބިން ޖަބާލް] އޭނާއަށް ކިޔައިދިން ވާހަކަ، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއްފަހަރަކު އަހަރެން ރަސޫލުالله އާއި އެކު ދުއްވަމުން ދިޔައިރު އަހަރެންނާއި ރަސޫލުالله އާއި ދެމެދު އުޅަނދުގެ ނިމުން ނޫން އެހެން ތަނެއް ނެތް ދެން އޭނާ ބުންޏެވެ؛ 'އޭ މުޢާޟް!' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ! ދެން ކުޑައިރުކޮޅަކު ހިނގައިގަނެފައި ބުންޏެވެ؛ ހައި މުޢާޟް!' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ! ދެން ކުޑައިރުކޮޅަކު ހިނގައިގަނެފައި ބުންޏެވެ؛ ހައި މުޢާޟް!' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ! ދެން ކުޑައިރުކޮޅަކު ހިނގައިގަނެފައި ބުންޏެވެ؛ ހައި މުޢާޟް!' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ! ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ މާ ރަނގަޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ‘އިންސާނުންގެ މައްޗަށް الله ގެ ޙައްޤަކީ، އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމާއި، އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް ކަމެއް ޝަރީކު ނުކުރުން ވާޖިބުވުމެވެ. ދެން ކުޑައިރުކޮޅަކު ހިނގައިގަނެފައި ބުންޏެވެ؛ ހައި މުޢާޟް!' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ! ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ މާ ރަނގަޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: الله އެމީހުންނަށް އަނިޔާއެއް ނުކުރައްވާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި ޢަބްދުالله އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދީފައި އޮތީ އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ހުދުބާ ބިން ޚޯލިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙައްމާމް] ކިޔައިދީފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޤައުތާދާ] ކިޔައިދީފައިވަނީ [އަނަސް] އިން [މުޢާޟް ބިން ޖަބާލް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ކަމަށް ހީވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި ޢަބްދުالله އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދީފައި އޮތީ އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ބަޙްޒް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޙައްމާމް] އިން [ޤަތަދާ] އިން [މުޢާޟް ބިން ޖަބާލް] ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ؛ އަޅުގަނޑު އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑާއި އެކަލޭގެފާނާ ދެމެދު ޕިގީބެކެއްގެ ގޮތުގައި އުފުއްލަވައިގެން އުޅުނުއިރު، އުޅަނދުގެ ނިމުން ނޫން އެހެން އެއްވެސް ހުސް ޖާގައެއް ނެތެވެ. އެފަދަ ޙަދީޘެއް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.