Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius
Imam Bukhari : 4188
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى عَنْ هِشَامٍ عَنْ مَعْمَرٍ ح و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ قَالَانْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ قَالَ وَكَانَ دَحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ قَالَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالُوا نَعَمْ قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأُجْلِسْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا أَنْ يُؤْثِرُوا عَلَيَّ الْكَذِبَ لَكَذَبْتُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ أَيَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لَا بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قَالَ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا قَالَ وَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يُزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمْ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قَالَ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ إِلَى قَوْلِهِ اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغَطُ وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَدَعَا هِرَقْلُ عُظَمَاءَ الرُّومِ فَجَمَعَهُمْ فِي دَارٍ لَهُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرَّشَدِ آخِرَ الْأَبَدِ وَأَنْ يَثْبُتَ لَكُمْ مُلْكُكُمْ قَالَ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَقَالَ عَلَيَّ بِهِمْ فَدَعَا بِهِمْ فَقَالَ إِنِّي إِنَّمَا اخْتَبَرْتُ شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ مِنْكُمْ الَّذِي أَحْبَبْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ
ndzi byerile [Ibrahim bin Musa] ku suka eka [Hisham] ku suka eka [Ma’mar]; Hilaha ku fanaka yi hlamuseriwa ku suka eka ndlela yin’wana, Naswona yi ndzi byerile [‘Abdullah bin Muhammad]; U hi byerile [‘Abdur Razzaq]; U vikile eka hina [Ma'mar] ku suka eka [Az Zuhri] u te; Swi vikiwile eka mina [‘Ubaidullah bin ‘Abdullah bin ‘Utbah] u te; Swi byeriwile eka mina [Ibn ‘Abbas] u te; Leswi a ndzi byeleke [Abu Sufyan] ku suka enon’wini wa yena ku ya eka wa mina, u te; Ndzi sukile hi nkarhi lowu Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam a rhumeriweke ha wona. Naswona loko ndzi ri eSyria, a ku ri na papila leri humaka eka Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam eka Mufumi Ramawi, loyi a tiseke papila leri a ku ri Dahyah Al Kalbi, kutani a ri nyiketa eka vatirhela-mfumo va Basrah, kutani vatirhela-mfumo va Basrah va ri nyiketa eka Kaisra Ramawi. Abu Sufyan u te; Hiloko Mufumi a ku; Xana u kona laha ku humaka eka ntlawa lowu wa vanhu lava tivulaka vaprofeta? Va hlamula va ku; 'Ina'. Kutani ndzi vitaniwile ni vanhu va Quraish. Hi nghene hi ya hlangana na Mufumi, kutani hi komberiwa ku tshama emahlweni ka yena. Mufumi u te; Hi wihi eka n’wina loyi a nga ekusuhi swinene na munhu loyi a tivulaka muprofeta hi rixaka? Abu Sufyan u te; Ndzi hlamurile; 'MINA'. Kutani va ndzi tshamise emahlweni swinene. Hi nkarhi wolowo vanghana va mina va tshame endzhaku ka mina. Kutani ku vitaniwile mutoloki. Mufumi u te; Byela munhu loyi, leswaku ndzi ta n’wi vutisa hi munhu loyi a tivulaka muprofeta, loko a hemba, kutani a hemba. Abu Sufyan u te; Hi Allah, loko ku hemba a ku ta ndzi vuyerisa hakunene a ndzi ta hemba. Mufumi u vutise mutoloki wa yena; Hi xihi xiyimo exikarhi ka n’wina? Ndzi hlamurile; u ni xikhundlha exikarhi ka hina. Mufumi u te; Xana a ku ri ni hosi exikarhi ka vakokwa wa yona? Ndzi hlamurile; 'A ku na yin'we'. Mufumi u vutisile; Xana a wu n’wi teka a ri muhembi a nga si chumayela rungula rakwe? Ndzi hlamurile; E-e'. Mufumi u vutisile; 'Xana lava va n'wi landzelaka va huma eka lava tlakukeke kumbe va huma eka lava tsaneke?' Ndzi hlamurile; 'Hambi ku ri ku suka eka lava tsaneke.' Mufumi u vutisile: ‘Xana nhlayo ya vona ya andza kumbe ya hunguteka?’ Ndzi hlamurile; 'Ku andza.' Mufumi u te; 'Xana un'wana wa valandzeri va yena loyi a hambukeke endzhaku ka loko a amukele Vuislem, hikwalaho ko tisola na ku n'wi venga?' Ndzi hlamurile; 'Hava.' Mufumi u vutisile; 'Xana u lwile na yena?' Ndzi hlamurile; 'Ina.' Mufumi u vutisile; 'U n'wi lwile njhani?' Ndzi hlamurile; 'Hi lwile na yena hi ku cincana, minkarhi yin'wana hi hlule, naswona minkarhi yin'wana hi hluriwile.' Mufumi u vutisile; 'Xana u hi xengile?' Naswona a hi swi tivi leswaku u endla yini sweswi. Abu Sufyan u te; 'Hi Allah, a ndzi na nchumu xo xi vula handle ka sweswo.' Kutani Mufumi a ku; 'Xana u kona loyi a vitaneke emahlweni ka yena leswi a swi vitaneke?' Ndzi hlamurile; 'E-e.' Kutani Mufumi a ku eka muhundzuluxeri wa yena; 'N'wi byele, 'Hakunene, ndzi ku vutisile hi rixaka ra yena, kutani u vula leswaku una rixaka ro xiximeka, hakunene hi yona ndlela leyi varhumiwa vanga xiswona, va rhumeriwile - kusuka eka mindyangu - lavangana rixaka ra xiyimo xale henhla exikarhi ka vanhu va vona.' Ndzi mi vutisile loko ku ri na un’wana exikarhi ka n’wina loyi a nga tshama a vitana leswi, u te a nga si tshama, hi ku vona ka mina, loko ku ri na munhu loyi a nga vitana eka leswi khale, hakunene a ndzi ta va ndzi te: ‘U landzelela ntsena marito lama vuriweke khale’. Ndzi vutisile loko u tshame u n'wi hehla hi ku hemba a nga si vula leswi - a tivula muprofeta -, u te never. Ndza swi tiva leswaku a swi koteki leswaku a siya marito yo hemba eka vanhu then a va na xivindzi xo hembela Allah 'azza wajalla. Ndzi vutisile loko ku ri na vakokwa wa yena loyi a tshameke a va tihosi, u te e-e. Hi ku vona ka mina, loko un’wana wa vakokwa wa yena a a ri tihosi, a ndzi ta va ndzi te: ‘U lava ntsena ku vuyisela matimba ya vakokwa wa yena’. Ndzi mi vutisile, xana varhangeri va vaaki i valandzeri va yena kumbe vanhu vo tsana exikarhi ka vona, u hlamurile, i vanhu vo tsana lava a va n'wi landzela. -Ndza swi tiva-, hakunene vanhu lava tsaneke i valandzeri va vaapostola. Ndzi ku vutisile leswaku va andza kumbe va hunguteka, u hlamule leswaku va tshama va ri karhi va andza. Swi tano hi ripfumelo kukondza ri hetiseka. Ndzi ku vutisile, xana a ku ri na munhu loyi a hambukeke hikuva a venga vukhongeri bya yena endzhaku ko byi amukela, u hlamurile, e-e. Sweswo swi tano hi ripfumelo, loko ri hlanganise ku tsakisa ka rona ni mbilu, a nga kona loyi a ri vengaka. Ndzi ku vutisile loko a tshame a ku xenga, u hlamule, a nga si tshama a ku xenga. Hi yona ndlela leyi vaapostola a va ri ha yona, a va si tshama va xenga. Ndzi ku vutisile, loko u lwile na yena na yena a lwa na wena, u hlamurile, leswaku swi humelerile, naswona nyimpi ya wena na yena yi ringana. Minkarhi yin’wana wa hlula kasi minkarhi yin’wana wa hluriwa. Hilaha ku fanaka, vaapostola, va endliwe swikambelo swo hambana-hambana ivi va kuma vuyelo lebyinene. Kutani Mufumi a vutisa; 'U mi byerile yini vafana?' Abu Sufyan u te; Ndzi hlamurile; 'U hi byerile leswaku hi gandzela Allah ntsena naswona hi nga tihlanganisi nchumu na Yena.' Nakambe u hi yirise ku gandzela swikwembu swa vakokwa wa hina. Naswona u hi byerile leswaku hi khongela, hi vula ntiyiso, hi hlayisa ku xiximeka ka hina, hi hlayisa switshembiso swa hina ni ku hetisisa ku tshemba ka hina’. Mufumi u te; Lowu i ntumbuluko wa muprofeta. A ndzi swi tiva leswaku u ta rhumeriwa, kambe a ndzi nga langutelanga leswaku u ta huma eka -tiko- ra n'wina. Loko leswi u swi vuleke swi ri ntiyiso, kutani u ta swi kota ku yima milenge ya mina yimbirhi. Hi Allah, loko ntsena ndzi nga tiyiseka leswaku ndzi ta hlangana na yena, hakunene a ndzi ta hlawula ku hlangana na yena. Loko a ndzi ri etlhelo ka yena, a ndzi ta n'wi hlamba milenge hakunene -tanihi xivumbeko xa xichavo-'. Abu Sufyan u te; Kutani u kombele Papila ra Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam kutani a ri hlaya. Leswi nga endzeni ka papila; BISMILLAHIRRAHMANIRRAHIIM -hi vito ra Allah, Musa wa Tintswalo swinene, wa Tintswalo-. Ku suka eka Muhammad, nandza wa Allah na Murhumiwa wa Yena ku ya eka Heraclius, mufumi wa Rhoma, onge ku ponisiwa ku nga va eka mani na mani loyi a landzelaka swiletelo -ntiyiso-. Amma Ba'du. Entiyisweni, ndzi mi vitana ku hetisisa xirhambo xa Islam, nghena eka Islam kutani mi ta hlayiseka. Naswona hundzukela eka Islam, Allah hakunene u ta ku nyika hakelo ya Yena leyi phindhiweke kambirhi. Kambe loko u fularhela -u ala-, kutani u ta rhwala swidyoho hinkwaswo swa vanhu va Rhoma. Naswona 'Vula: 'O Vanhu va Buku, a hi -namarheleni- xivulwa -xileriso- xa leswaku a ku na ku kanetana exikarhi ka hina na n'wina, leswaku a hi gandzeli un'wana handle ka Allah naswona a hi hlanganisi nchumu na Yena naswona na un'we wa hina a nga teki van'wana tanihi Swikwembu handle ka Allah'. loko va fularhela kutani u va byela u ku: 'Vonani, hi lava va titsongahateke -eka Allah-''. Endzhaku ka loko a hetile ku hlaya, ku ve ni mpfilumpfilu exikarhi ka vatirhela-mfumo va le Rhoma lava a va n’wi rhendzerile, naswona wu sungule ku huwelela swinene, lerova a ndzi nga swi tivi leswaku va vula yini. Kutani xileriso xi huma, kutani hi humesiwile. Abu Sufyan u te; Loko mina na vanghana va mina hi humile hi ya heta bindzu ra mina na vona, ndzi te eka vona; 'Timhaka ta Ibn Abu Kabsyah ti n'wi endle a chaviwa hi tihosi ta Bani Al Ashfar -xikhumba xo tshwuka-'. Abu Sufyan u te; Hikwalaho ka Allah. Minkarhi hinkwayo a ndzi pfumela leswaku Muhammad u ta fikelela ku vangama, ku kondza eku heteleleni Allah a nghenisa Vuislem embilwini ya mina. Az Zuhri u te; Kutani Mufumi Ramawi u vitane vatirhela-mfumo va Ramawi kutani a va hlengeleta endlwini yakwe. U huwelerile; Wena rixaka ra Rum, xana u lava ku hlula ni ku hlula hilaha ku nga heriki? Naswona mfumo wa wena wu ta tshama hilaha ku nga heriki? Kutani va xandzuka hi ku hlundzuka, va hoxa maribye enyangweni, kukondza wu pfala. Kutani Mufumi a ku; Entiyisweni, a ndzi lava ntsena ku ku kambela loko wa ha rhandza vukhongeri bya wena kumbe e-e, naswona hakunene ndzi ku vonile u ri eka xiyimo lexi ndzi xi tsakelaka. Kutani va nkhinsama va tsakisiwa hi marito ya mufumi.