Ar Rahim
Imam Bukhari : 2467
حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ وَأَفْهَمَنِي بَعْضَهُ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الْإِفْكِ مَا قَالُوا فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِنْهُ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا وَبَعْضُهُمْ أَوْعَى مِنْ بَعْضٍ وَأَثْبَتُ لَهُ اقْتِصَاصًا وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ عَائِشَةَ وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا زَعَمُوا أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزَاةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ سَهْمِي فَخَرَجْتُ مَعَهُ بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجٍ وَأُنْزَلُ فِيهِ فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ وَقَفَلَ وَدَنَوْنَا مِنْ الْمَدِينَةِ آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى الرَّحْلِ فَلَمَسْتُ صَدْرِي فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ أَظْفَارٍ قَدْ انْقَطَعَ فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ فَأَقْبَلَ الَّذِينَ يَرْحَلُونَ لِي فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يَثْقُلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ وَإِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنْ الطَّعَامِ فَلَمْ يَسْتَنْكِرْ الْقَوْمُ حِينَ رَفَعُوهُ ثِقَلَ الْهَوْدَجِ فَاحْتَمَلُوهُ وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ فَجِئْتُ مَنْزِلَهُمْ وَلَيْسَ فِيهِ أَحَدٌ فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونَنِي فَيَرْجِعُونَ إِلَيَّ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ غَلَبَتْنِي عَيْنَايَ فَنِمْتُ وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ فَأَتَانِي وَكَانَ يَرَانِي قَبْلَ الْحِجَابِ فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ فَوَطِئَ يَدَهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُعَرِّسِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الْإِفْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ ابْنُ سَلُولَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ بِهَا شَهْرًا وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ مِنْ قَوْلِ أَصْحَابِ الْإِفْكِ وَيَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لَا أَرَى مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَمْرَضُ إِنَّمَا يَدْخُلُ فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ كَيْفَ تِيكُمْ لَا أَشْعُرُ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ حَتَّى نَقَهْتُ فَخَرَجْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ مُتَبَرَّزُنَا لَا نَخْرُجُ إِلَّا لَيْلًا إِلَى لَيْلٍ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الْأُوَلِ فِي الْبَرِّيَّةِ أَوْ فِي التَّنَزُّهِ فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ بِنْتُ أَبِي رُهْمٍ نَمْشِي فَعَثَرَتْ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلًا شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَتْ يَا هَنْتَاهْ أَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالُوا فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الْإِفْكِ فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي دَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَلَّمَ فَقَالَ كَيْفَ تِيكُمْ فَقُلْتُ ائْذَنْ لِي إِلَى أَبَوَيَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَيْتُ أَبَوَيَّ فَقُلْتُ لِأُمِّي مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَى نَفْسِكِ الشَّأْنَ فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتْ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلَّا أَكْثَرْنَ عَلَيْهَا فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَلَقَدْ يَتَحَدَّثُ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبِتُّ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ثُمَّ أَصْبَحْتُ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْيُ يَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ فَأَمَّا أُسَامَةُ فَأَشَارَ عَلَيْهِ بِالَّذِي يَعْلَمُ فِي نَفْسِهِ مِنْ الْوُدِّ لَهُمْ فَقَالَ أُسَامَةُ أَهْلُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا نَعْلَمُ وَاللَّهِ إِلَّا خَيْرًا وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقْ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ وَسَلْ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرِيرَةَ فَقَالَ يَا بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ فِيهَا شَيْئًا يَرِيبُكِ فَقَالَتْ بَرِيرَةُ لَا وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنْ رَأَيْتُ مِنْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا قَطُّ أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ الْعَجِينِ فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ يَوْمِهِ فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ ابْنِ سَلُولَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ يَعْذُرُنِي مِنْ رَجُلٍ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِي فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا خَيْرًا وَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلًا مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا مَعِي فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا وَاللَّهِ أَعْذُرُكَ مِنْهُ إِنْ كَانَ مِنْ الْأَوْسِ ضَرَبْنَا عُنُقَهُ وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنْ الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا فِيهِ أَمْرَكَ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلًا صَالِحًا وَلَكِنْ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَا تَقْتُلُهُ وَلَا تَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ وَاللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنْ الْمُنَافِقِينَ فَثَارَ الْحَيَّانِ الْأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَلَ فَخَفَّضَهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ وَبَكَيْتُ يَوْمِي لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ فَأَصْبَحَ عِنْدِي أَبَوَايَ وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا حَتَّى أَظُنُّ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي قَالَتْ فَبَيْنَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي إِذْ اسْتَأْذَنَتْ امْرَأَةٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فَأَذِنْتُ لَهَا فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَلَسَ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مِنْ يَوْمِ قِيلَ فِيَّ مَا قِيلَ قَبْلَهَا وَقَدْ مَكَثَ شَهْرًا لَا يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي شَيْءٌ قَالَتْ فَتَشَهَّدَ ثُمَّ قَالَ يَا عَائِشَةُ فَإِنَّهُ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً وَقُلْتُ لِأَبِي أَجِبْ عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ لِأُمِّي أَجِيبِي عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا قَالَ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لَا أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنْ الْقُرْآنِ فَقُلْتُ إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمْ سَمِعْتُمْ مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ وَوَقَرَ فِي أَنْفُسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَبَرِيئَةٌ لَا تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ وَلَئِنْ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلًا إِلَّا أَبَا يُوسُفَ إِذْ قَالَ{ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ }ثُمَّ تَحَوَّلْتُ عَلَى فِرَاشِي وَأَنَا أَرْجُو أَنْ يُبَرِّئَنِي اللَّهُ وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا ظَنَنْتُ أَنْ يُنْزِلَ فِي شَأْنِي وَحْيًا وَلَأَنَا أَحْقَرُ فِي نَفْسِي مِنْ أَنْ يُتَكَلَّمَ بِالْقُرْآنِ فِي أَمْرِي وَلَكِنِّي كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ فَوَاللَّهِ مَا رَامَ مَجْلِسَهُ وَلَا خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ
hi byerile [Abu Ar Rabi’ Sulaiman bin Daud] naswona [Ahmad] u ndzi nyikile ku twisisa ko karhi, u hi byerile [Fulaih bin Sulaiman] ku suka eka [Ibnu Syihab Az Zuhriy] ku suka eka [’Urwah bin Az Zubair] na [Sa’id bin Al Musayyab] na [’Alqamah bin Waqashsh Al Laitsiy] na [’Ubaidullah bin ‘Abdullah 'Uqbah] ku suka eka ['Aisyah radiallahu 'anha] nsati wa Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam loko vamangaleri va n'wi byela leswi va swi vuleke kutani Allah a n'wi basisa eka ku lumbeta loku ko biha. Az Zuhriy u te; naswona hinkwavo va ndzi byele nhlengeleto wa switori swa 'Aisyah, swin'wana swa swona a swi ri ntiyiso ku tlula swin'wana naswona switori swa swona a swi tiyile, kutani ndzi languta hadith ya un'wana na un'wana wa vona leyi va ndzi byeleke yona ku suka eka 'Aisyah. Ti hadith leti ti tiyisisana, ti hehla leswaku ‘Aisyah radiallahu ‘anha u te: ‘Murhumiwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam a ri loko a kunguhata ku ya eka riendzo, u hoxe vuhlolotwana exikarhi ka vasati va yena. Loko vito ra un’wana wa vona ri huma, swi vula leswaku u famba na Yena. Siku rin’wana u hi dirole mavito yo tala eka nyimpi leyi a yi lwa, kutani vito ra mina ri humile ku kondza ndzi hlanganyela na yena endzhaku ka loko ndzimana ya hijab yi paluxiwile, ndzi yisiwe endlwini leyitsongo ndzi vekiwa endzeni ka yona. Hi sukile, ku kondza loko Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam a hetile nyimpi hi tlhelele ekaya. Loko a ri kusuhi ni ku va ekusuhi na Medina, u tivise leswaku u ta tshika ntirho vusiku byebyo. Hiloko ndzi tshika nkarhi lowu yena na ntlawa wa yena va nga yima kutani ndzi famba ku kondza ndzi tshika masocha. Endzhaku ka loko ndzi hetile ku hetisisa swilaveko swa mina, ndzi tlhelele eka ntlawa kambe ndzi twe xifuva xa mina kutani ndzi kuma leswaku necklace ya mina leyi endliweke hi agate yi wile. Hiloko ndzi tlhelela endzhaku ndzi ya lava xihuku xa mina. Kutani vavanuna lava a va ndzi tisile va rhangele kamela va tlhelela endzhaku, va ehleketa leswaku se ndzi le ndzeni ka kamela. Hakunene, emasikwini wolawo, vavasati a va olova, a va nga tiki, naswona a va nga dyi nyama; hinkwaswo leswi a va swi dya a ku ri xiphemu xa swakudya, lerova vanhu a va nga swi koti ku hambanisa ntiko wa kamela loko yi tlakusiwa hambi ku ri wansati endzeni kumbe e-e. A ndzi ri nhwanyana hi nkarhi wolowo. Hiloko va rhangela tikamela va famba. Nakona ndzi tlhele ndzi kuma necklace ya mina ntsena endzhaku ka loko masocha ma hundzile. Hiloko ndzi ya laha ntlawa a wu yimile kona, kambe a ku nga ri na munhu kwalaho, kutani ndzi tlhelela laha a ndzi yimile kona, ndzi ri na ntshembo wa leswaku va ta swi vona leswaku ndzi lahlekile kutani va vuya eka mina. Loko ndzi tshama ehansi, ndzi titwe ndzi khomiwe hi vurhongo lerova ndzi hetelele ndzi khomiwe hi vurhongo. I Sufwan bin Al Mu’aththol as-Sulamiy adz-Dzakwan loyi a humaka endzhaku ka ntlawa wa masocha ku kondza a fika laha a ndzi ri kona kutani a vona swikombiso swa leswaku ku ni munhu loyi a etleleke. Hiloko a ta eka mina. Loko ndzimana ya hijab yi nga si paluxiwa, a a ndzi vonile. Ni pfuke hi ku sungula loko a yimisa mount ya yena a yi ehlisa leswaku ni ta kota ku yi khandziya, ivi a yi rhangela ku kondza hi kota ku khoma ntlawa endzhaku ka loko va yimile ku wisa loko siku ri ri eka nhlohlorhi ya rona. Kutani un’wana ni un’wana loyi a nga lova u lovisiwile. Naswona munhu loyi a hoxeke xandla eku hangalaseni ka xihehlo lexi a ku ri Abdullah ibn Ubay ibn Salul. Hi fikile eMedina naswona ndzi xanisekile hi mavabyi ku ringana n’hweti loko vanhu va sungula ku kuceteriwa hi mahungu lawa ya mavunwa - ku hehliwa - naswona va ndzi siye ndzi ri eka xiyimo xa mina xo vabya, ngopfu-ngopfu tanihi leswi a ndzi nga voni eka Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam ku olova loku ndzi talaka ku ku kuma loko ndzi vabya. U ndzi endzerile ntsena a ndzi xeweta a tlhela a vutisa hi xiyimo xa mina ntsena hi ku ndzi kombetela loko ndzi nga swi tivi leswaku ku humelela yini. Ku fikela loko ndzi hola hakatsongo-tsongo eka vuvabyi bya mina, ndzi humile na Umm Misthoh hi ya endhawini leyi hi ntolovelo hi ti ntshunxaka eka yona. A hi nga humi kwalahaya handle ka vusiku, leswi akuri loko hinga se teka xisirhelelo ekusuhi na yindlu ya hina, mukhuva wa hina hi nkarhi walowo akuri mukhuva wa ma-Arab ya khale - ma-Arab ya ndzhavuko - loko hiri ehandle ka yindlu kumbe ensin’wini leyi pfulekeke. Kutani, mina na Umm Misthoh bint Abi Ruhum a hi famba kutani a rhetela hikwalaho ka xiambalo xa yena kutani a rhukana a ku: 'Khombo eka Misthoh!' Ndzi te: ‘Leswi u swi vuleke swi bihile hakunene. Xana u sola munhu loyi a hlanganyeleke eNyimpini ya le Badr?’ U te: ‘Oho wansati wa mina, xana a wu swi twanga leswi va bulaka ha swona?’ Kutani a ndzi hangalasa mahungu ya mavunwa - swihehlo swo nyenyetsa -. Xiendlakalo lexi xi engetele ku vava ka mina ku tlula ku vava loku se a ndzi ku twa. Loko ndzi tlhelela endlwini ya mina, Murhumiwa wa Allah (ku rhula na mikateko ya Allah a swi ve eka yena) u nghene ku ta ndzi hlanganisa, a ndzi xeweta, kutani a ku: ‘U njhani?’. Ndzi hlamule ndzi ku: ‘Ndzi nyike mpfumelelo wo ya ekaya eka vatswari va mina.’ 'Aisha u te: 'Hi nkarhi wolowo a ndzi lava ku lava ku tiyisisiwa eka vatswari va mina.' Kutani Murhumiwa wa Allah (ku rhula ni mikateko ya Allah a swi ve ehenhla ka yena) u ndzi nyike mpfumelelo, kutani ndzi ye eka vatswari va mina ndzi vutisa manana ndzi ku: ‘Xana vanhu va vulavula hi yini?’. Manana u hlamule a ku: ‘Wena n’wana, teka mhaka leyi yi ku humelelaka yi nga ri ya nkoka. Hakunene, hi Allah, a swi talanga swinene leswaku wansati a tshama ni nuna loyi a n’wi rhandzeke hambileswi a nga ni nsati un’wana, kambe vavasati lavan’wana va ta hangalasa tingana ta yena.’ Ndzi te: 'Subhanallah, xana vanhu va bula hi mhaka leyi hakunene?' Aisyah u te: ‘Kutani ndzi hete vusiku byebyo ku fikela nimixo ndzi ri na mihloti leyi a yi nga ha koti ku khuluka hikuva a yi herile naswona a ndzi nga ha koti ku etlela hikwalaho ka swona ku fikela nimixo, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam u vitanile ‘Ali bin Abi Talib na Usamah bin Zaid loko nhlavutelo a yi nga si fika ehansi ku va rhamba ku burisana hi pulani yo dlaya vukati bya yena. Loko ku ri Usamah, u n’wi kombe xikombiso hi leswi a swi tivaka kahle hikwalaho ka rirhandzu ra yena eka ndyangu wa Murhumiwa wa Allah. Usamah u te: ‘Ndyangu wa Hosi ya wena, Wena Murhumiwa wa Allah, hi Allah a hi tivi nchumu handle ka vunene ntsena’. Hi nkarhi walowo ‘Ali bin Abi Talib u te: ‘Oho Murhumiwa wa Allah, Allah anga karhati Hosi ya wena hikuva kuna vavasati van’wana votala handle ka yena naswona vutisa vanghana va yena va xisati leswaku vata tiyisisa Hosi ya wena’. Kutani Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam u vitanile Barirah kutani a ku: ‘O Barirah, xana u vona eka Aisha nchumu lowu u kanakana ha wona?’. Barirah u hlamurile aku: ‘Hi Loyi a rhumeleke Hosi ya Yena hi ndlela leyinene, andzi se tshama ndzi vona tingana eka Aisyah leti ndzi nga ti tirhisaka ku paluxa tingana ta yena, hambi loko ndzi vona nchumu eka yena akuri nchumu handle ka nchumu wuntsongo, leswaku loko ari ntsongo swinene u tshame a khomiwa hi vurhongo loko ari karhi a hlayisa nhlama ya yena ya xinkwa, kutani swifuwo swita swita dya nhlama’. Kutani siku rin’wana Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam u yimile a kombela ‘Abdullah bin Ubay bin Salul leswaku a va na vutihlamuleri. Murhumiwa wa Allah (ku rhula ni mikateko ya Allah a swi ve eka yena) u te: “I mani loyi a nga ndzi tisaka nandzu hikwalaho ka munhu loyi ndzi n’wi tweke a vavisa ndyangu wa mina?” Hi Allah, a ndzi tivi nchumu hi ndyangu wa mina handle ka vunene. Va boxe wanuna – leswi vulaka Shofwan, loyi ku vulavuriwaka leswaku u vile na vuxaka bya rimbewu – loyi ndzi nga n’wi tiviki handle ka vunene, loyi a nga si tshamaka a ta endyangwini wa mina kambe a tshama a ri na mina.” Kutani Sa’d bin Mu’adh u yimile kutani a ku: “Oho Murhumiwa wa Allah, ndzi ta rihisela eka ku rhuketela loku hikwalaho ka wena. Loko a a huma eka nyimba ya Aus, a hi ta n’wi tsema nhamu, naswona loko a a huma eka vamakwerhu, nyimba ya Khazraj, hi lerisa, hakunene a hi ta hetisisa xileriso xa wena.” Kutani Sa’d bin ‘Ubadah, murhangeri wa rixaka ra Khazraj, loyi khale a a ri munhu wo lulama kambe siku rero a rhwariwe hi ku rhuketela ka rixaka, u yimile a ku: “U hemba, a wu nge pfuki u swi kotile ku n’wi dlaya naswona a wu nge swi koti ku n’wi rihisela.” Kutani Usaid bin Hudhoir a yima a ku: ‘Hakunene hi wena u hembaka, hakunene hi ta n’wi dlaya u hundzuke mukanganyisi hikuva u sirhelela vakanganyisi.’ Kutani ku vile na nyimpi ya marito exikarhi ka tinxaka ta Aus na Khazraj ku kondza va lava ku humesa vukarhi bya vona loko Murhumiwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam a ha yime epulpiti ku kondza eku heteleleni a va rhurisa ku kondza eku heteleleni va miyela naswona a miyela Hiloko ndzi rila mihloti ya mina hinkwayo ku kondza mihloti ya mina yi nga ha koti ku wa hikuva a yi omile naswona a ndzi nga ha koti ku etlela hikwalaho ka swona ku kondza eku heteleleni ka mina vatswari a va ri etlhelo ka mina loko ndzi ri karhi ndzi rila vusiku byimbirhi ni siku rin’we ku kondza ndzi ehleketa leswaku mbilu ya mina yi nga ha tshoveka.’ Aisha u te: ‘Loko vatswari va mina va tshamile ekusuhi na mina loko ndzi ri karhi ndzi ya emahlweni ndzi rila, hi xitshuketa wansati un’wana wo huma eAnsar u kombele mpfumelelo wo nghena, kutani ndzi n’wi pfumelela ivi a tshama a rila na mina Loko ndzi ri eka xiyimo xo fana na xexo, hi xitshuketa Murhumiwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam u tile a tshama ehansi, kambe a nga tshamanga ekusuhi na mina tanihi loko a hundzisela leswi ndzi humeleleke khale, hambileswi xiendlakalo lexi a xi hundzile n’hweti naswona nhlavutelo a yi nga si fika ehansi ku hlamusela mhaka leyi leyi ndzi humeleleke.’ Aisyah u te: ‘Hikokwalaho u nyikele vumbhoni bya leswaku u hlayile swivulwa swimbirhi swa shahadah ivi a ku: ‘O ‘Aisyah, hakunene mahungu ya ndzi fikile hi wena hi ndlela leyi na yo fana na leyi, Allah u ta ku basisa hakunene Kambe, loko u wela eka xidyoho kutani kombela ku rivaleriwa eka Allah ivi u hundzuka eka Yena hikuva loko nandza a pfumela leswaku u dyohile kutani Allah a hundzuka hakunene u ta amukela ku hundzuka ka yena'. Endzhaku ka loko Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam a hetile xivulwa xa yena, mihloti ya mina yi omile ku kondza ndzi nga swi koti ku twa na thonsi rin'we: 'Hlamula Murhumiwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam hi mina' mikateko ya Allaah a yi ve ehenhla ka yena)." Kutani ndzi ku eka manana, "Hlamula Murhumiwa wa Allah (ku rhula na mikateko ya Allaah a swi ve na yena) mayelana na mina mayelana na leswi a nga ha ku swi vula." Manana u te, "Hi Allah, a ndzi tivi leswaku ndzi nga vula yini eka Murhumiwa wa Allah (ku rhula na mikateko ya Allaah a swi ve ehenhla ka yena). 'Aisha u te, "Ndzi nhwanyana lontsongo ntsena naswona a ndzi hlayi ngopfu Qur'an." Ndzi ku, "Hi Allah, ndza swi tiva leswaku mi swi twile leswi vanhu va swi vulaka naswona mi swi tekile etimbilwini ta n'wina mi swi pfumela. Loko a ndzi ta mi byela leswaku ndzi basile, naswona hi Allah, Wa swi tiva leswaku ndzi tengekile, a mi nga ta ndzi pfumela eka leswi. Naswona loko ndzi pfumela eka n'wina hi mhaka leyi, kasi Allaah a swi tiva leswaku ndzi basile, hakunene a mi ta ndzi pfumela eka swona." Hi Allah, a ndzi kumi xikombiso xin'wana exikarhi ka mina na n'wina handle ka xa tata wa Muprofeta Yusuf loko a ku: "Lehisa mbilu hi ku lehisa mbilu lokunene, naswona Allah hi yena loyi a lavaka mpfuno eka hinkwaswo leswi u swi hlamuselaka." -QS. Yusuf 18-. Kutani endzhaku ka sweswo ndzi ye emubedweni wa mina ndzi ri ni ntshembo wa leswaku Allah u ta ndzi basisa, kambe hi Allah, a ndzi nga langutelanga leswaku Allah u ta rhumela nhlavutelo ehansi malunghana ni mhaka leyi leyi ndzi humeleleke. Hikuva a swi fanelanga leswaku Quran yi paluxiwa ku burisana hi mhaka leyi ya mina. Kambe a ndzi tshemba ntsena leswaku Murhumiwa wa Allah shallallahu 'alaihi wasallam u ta kuma nhlavutelo hi norho wa leswaku Allah u ta ndzi basisa. Naswona hi Allah, a nga si ya enhlengeletanweni ya yena kumbe un’wana wa va Ahlul Bayt a a fambile, ku kondza nhlavutelo yi paluxiwa eka yena. Kutani u amukele nhlavutelo tanihi leswi hi ntolovelo a yi amukelaka a ri eka xiyimo xa ku hisa ka miri lokukulu swinene hi nyuku lowu khulukaka ehansi. Loko nhlavutelo yi hetile ku ta eka yena, u vonake a hleka naswona xivulwa xo sungula lexi a xi vuleke a ku ri loko a ku eka mina: "O 'Aisha, ku dzuneka a ku dzunisiwe Allah, hakunene Allah u ku basisile." Kutani manana a ku eka mina: ‘Pfuka u ya hlangana na Murhumiwa wa Allah’. Ndzi byele manana ndzi ku: ‘Hi Allah, a ndzi nge yimi ndzi hlangana na yena naswona a ndzi nge dzunisi munhu handle ka Allah Ta’ala. Kutani Allah u paluxe ndzimana leyi -'Hakunene, lava hangalasaka mahungu ya mavunwa exikarhi ka n'wina na vona va huma eka ntlawa wa n'wina.' U nga swi teki swi ri swo biha, ematshan'wini ya sweswo swi ku pfuna...'-. -QS. Annur 11-. Loko ndzimana leyi yi paluxiwile leyi hlamuseleke ku ntshunxiwa ka mina eka swihehlo hinkwaswo, Abu Bakr as-Shiddiq radliallahu 'anhu loyi a tshamaka a seketela vutomi bya Mistah bin Utsatsah hikuva a ri xaka u te: ‘Hi Allah, endzhaku ka leswi a ndzi nge he swi koti ku wundla Mistah hilaha ku nga heriki hikuva u hlanganyerile eku hangalaseni ka mahungu ya mavunwa mayelana na ‘Aisha’. Kutani Allah u paluxe ndzimana leyi: -'Naswona lava nga na swipfuno na ku anama exikarhi ka n'wina va nga hlambanyiwi leswaku va nga nyiki eka .....ku kondza ndzimana.... Allah is Oft-Forgiving, Most Merciful'- -QS. Annur 22-.. Kutani Abu Bakr u te: 'Ina, hi Allah, ndzi navela ngopfu leswaku Allah a ndzi rivalela'. Kutani Abu Bakr u tlhelele eku nyikeni ka nseketelo eka Misthah ku fana ni le ku sunguleni. Naswona Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam u vutisile Zainab bint Jahsy hi xiphiqo xa mina, a ku: 'Oho Zainab, u tiva yini naswona u ehleketa yini?' Kutani Zainab u te: ‘Oho Murhumiwa wa Allah, ndzi rindza ku twa na ku vona ka mina, hi Allah a ndzi tivi nchumu hi yena handle ka vunene’. 'Aisyah u te: 'Hambi leswi Zainab khale a titwa a ri wa xiyimo xa le henhla ku tlula mina, Allah u tlhele a n'wi sirhelela hi vutlhari'. U te,, naswona u hlamuserile na hina [Fulaih] ku suka eka [Hisyam bin 'Urwah] ku suka eka ['Urwah] ku suka eka ['Aisyah radliallahu 'anha] na ['Abdullah bin Az Zubair] ku fana na hadith leyi. U te,, naswona u hi byerile [Fulaih] ku suka eka [Rabi’ah bin ABi ‘Abdurrahman] na [Yahya bin Sa’id] ku suka eka [Al Qasim bin Muhammad bin Abu Bakr] ku fana na leswi na swona.