Penjual dan pembeli berhak memilih meneruskan atau membatalkan akad selama keduanya belum berpisah (khiyar majlis)

Imam Tirmidzi : 1167

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَاهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فِي فَرَسٍ بَعْدَ مَا تَبَايَعَا وَكَانُوا فِي سَفِينَةٍ فَقَالَ لَا أَرَاكُمَا افْتَرَقْتُمَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ إِلَى أَنَّ الْفُرْقَةَ بِالْكَلَامِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَرُوِي عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ كَيْفَ أَرُدُّ هَذَا وَالْحَدِيثُ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَحِيحٌ وَقَوَّى هَذَا الْمَذْهَبَ وَمَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا بَيْعَ الْخِيَارِ مَعْنَاهُ أَنْ يُخَيِّرَ الْبَائِعُ الْمُشْتَرِيَ بَعْدَ إِيجَابِ الْبَيْعِ فَإِذَا خَيَّرَهُ فَاخْتَارَ الْبَيْعَ فَلَيْسَ لَهُ خِيَارٌ بَعْدَ ذَلِكَ فِي فَسْخِ الْبَيْعِ وَإِنْ لَمْ يَتَفَرَّقَا هَكَذَا فَسَّرَهُ الشَّافِعِيُّ وَغَيْرُهُ وَمِمَّا يُقَوِّي قَوْلَ مَنْ يَقُولُ الْفُرْقَةُ بِالْأَبْدَانِ لَا بِالْكَلَامِ حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Mae wedi dweud wrthym fod [Muhammad bin Basysyar] wedi dweud wrthym [Yahya bin Sa'id] o [Syu'bah] o [Qatadah] o [Salih bin Al Khalil] o [Abdullah bin Al Harith] o [Hakim bin Hizam] meddai; Dywedodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Mae gan y gwerthwr a'r prynwr yr hawl i khiyar cyn belled nad ydynt wedi gwahanu, os yw'r ddau yn onest ac yn egluro, yna byddant yn cael bendithion yn eu prynu a'u gwerthu, ond os yw'r ddau yn cuddio ac yn dweud celwydd, yna bydd bendithion eu prynu a'u gwerthu yn cael eu dileu'. Mae'r hadith hwn yn ddilys, a dyma sydd wedi'i adrodd gan Abu Barzah Al Aslami, bod dau ddyn wedi cwyno wrtho am y ceffylau yr oeddent wedi bod yn eu prynu a'u gwerthu, ar y pryd roeddent ar long. Felly atebodd; Welais i ddim chi'n gwahanu er i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ddweud: 'Mae gan y gwerthwr a'r prynwr yr hawl i ddewis cyn belled nad ydyn nhw wedi gwahanu'. Ac mae rhai ysgolheigion o bobl Kufa ac eraill wedi dadlau bod gwahanu trwy eiriau, dyma farn Sufyan Ats Thauri. Dyma sydd wedi'i adrodd gan Malik bin Anas a hefyd wedi'i adrodd gan Ibn al Mubarak ei fod wedi dweud: Sut alla i wrthod hyn pan fo'r hadith gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn ddilys ac yn cefnogi'r farn hon. Ystyr geiriau'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Ac eithrio prynu a gwerthu trwy khiyar - dewis -'. Yr hyn a olygir yw y dylai'r gwerthwr roi dewis i'r prynwr ar ôl gwneud y trafodiad gwerthu a phrynu, os yw'r gwerthwr wedi gwahodd y prynwr i ddewis ac mae'n dewis - i brynu ac yn cytuno i'r trafodiad - yna ar ôl hynny nid oes khiyar iddo wrth ganslo'r trafodiad gwerthu a phrynu er nad yw'r ddau wedi gwahanu. Dyma sut y dehonglodd Ash Syafi'i ac eraill. Ac ymhlith y rhai sy'n cefnogi'r farn sy'n dweud: Gwahanu trwy gorff nid trwy eiriau mae hadith Abdullah bin Amru gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam.