Sujud sahwi: sujud dua kali sebelum atau setelah salam, ketika lupa rakaat shalat

इमाम तिर्मिधी : 357

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى وَأَبُو دَاوُدَ قَالَا حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ السَّائِبِ الْقَارِئَ كَانَايَسْجُدَانِ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ التَّسْلِيمِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ بُحَيْنَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ يَرَى سَجْدَتَيْ السَّهْوِ كُلِّهِ قَبْلَ السَّلَامِ وَيَقُولُ هَذَا النَّاسِخُ لِغَيْرِهِ مِنْ الْأَحَادِيثِ وَيَذْكُرُ أَنَّ آخِرَ فِعْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَلَى هَذَا و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ إِذَا قَامَ الرَّجُلُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ فَإِنَّهُ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ السَّلَامِ عَلَى حَدِيثِ ابْنِ بُحَيْنَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ ابْنُ بُحَيْنَةَ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَالِكٍ وَهُوَ ابْنُ بُحَيْنَةَ مَالِكٌ أَبُوهُ وَبُحَيْنَةُ أُمُّهُ هَكَذَا أَخْبَرَنِي إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمَدِينِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي سَجْدَتَيْ السَّهْوِ مَتَى يَسْجُدُهُمَا الرَّجُلُ قَبْلَ السَّلَامِ أَوْ بَعْدَهُ فَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنْ يَسْجُدَهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ و قَالَ بَعْضُهُمْ يَسْجُدُهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مِثْلِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَرَبِيعَةَ وَغَيْرِهِمَا وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَتْ زِيَادَةً فِي الصَّلَاةِ فَبَعْدَ السَّلَامِ وَإِذَا كَانَ نُقْصَانًا فَقَبْلَ السَّلَامِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ و قَالَ أَحْمَدُ مَا رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَجْدَتَيْ السَّهْوِ فَيُسْتَعْمَلُ كُلٌّ عَلَى جِهَتِهِ يَرَى إِذَا قَامَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ عَلَى حَدِيثِ ابْنِ بُحَيْنَةَ فَإِنَّهُ يَسْجُدُهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ وَإِذَا صَلَّى الظُّهْرَ خَمْسًا فَإِنَّهُ يَسْجُدُهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَإِذَا سَلَّمَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِنْ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَإِنَّهُ يَسْجُدُهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَكُلٌّ يُسْتَعْمَلُ عَلَى جِهَتِهِ وَكُلُّ سَهْوٍ لَيْسَ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذِكْرٌ فَإِنَّ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ السَّلَامِ و قَالَ إِسْحَقُ نَحْوَ قَوْلِ أَحْمَدَ فِي هَذَا كُلِّهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ كُلُّ سَهْوٍ لَيْسَ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذِكْرٌ فَإِنْ كَانَتْ زِيَادَةً فِي الصَّلَاةِ يَسْجُدُهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَإِنْ كَانَ نُقْصَانًا يَسْجُدُهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ

आम्हाला [मुहम्मद बिन बशीय्यार] यांनी सांगितले की त्यांना [अब्दुल आला] आणि [अबू दावूद] यांनी सांगितले, दोघांनीही म्हटले: आम्हाला [हिशाम] यांनी [यह्या बिन अबी कथीर] यांच्याकडून आणि त्यांनी [मुहम्मद बिन इब्राहिम] यांच्याकडून सांगितले की [अबू हुरैरा] आणि [अब्दुल्ला बिन अस-सैब अल-क़ारी'] यांनी सलाम करण्यापूर्वी दोन प्रणाम केले." अबू ईसा म्हणाले: "इब्न बुहैनाह यांचा हदीस हसन सहीह दर्जाचा आहे. काही विद्वान या हदीसप्रमाणे عمل करतात. आणि अल-शफीई यांनीही हाच दृष्टिकोन स्वीकारला आहे. त्यांच्या मते विस्मरणानिमित्त दोन प्रणाम सलामपूर्वी केले जातात. त्यांनी म्हटले, "ही हदीस इतर हदीसांवर प्राधान्य पावते," आणि असेही सांगितले की पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी शेवटी याच पद्धतीने प्रणाम केला होता. अहमद आणि इशाक म्हणाले: 'जर एखादी व्यक्ती दुसऱ्या रकातात उभी राहते, तर तिने इब्न बुहैनाह यांच्या हदीसच्या आधारे सलाम करण्यापूर्वी दोन प्रणाम करणे आवश्यक आहे.' आणि अब्दुल्ला इब्न बुहैनाह हे अब्दुल्ला इब्न मलिक आहेत. तेच इब्न बुहैनाह आहेत; त्यांच्या वडिलांचे नाव मलिक आणि त्यांच्या आईचे नाव बुहैनाह होते. अली बिन अब्दुल्ला बिन अल-मदीनी यांनी मला असेच कथन केले आहे." अबू ईसा म्हणाले: "विद्वानांमध्ये विस्मरण प्रणाम कधी करावा, सलामपूर्वी की सलामनंतर, यावर मतभेद आहेत. त्यापैकी काहींच्या मते तो सलामनंतर केला जातो. हा दृष्टिकोन सुफ्यान अत-तसौरी आणि कुफाह येथील लोकांनी स्वीकारला होता. तर इतरांच्या मते तो सलामपूर्वी केला जातो. हा दृष्टिकोन मदीनातील न्यायशास्त्रज्ञांमध्ये, जसे की याह्या बिन सईद, रबीआह आणि इतरांमध्ये, मोठ्या प्रमाणावर मानला जातो. हा दृष्टिकोन इमाम शफीई यांनीही स्वीकारला आहे. काही विद्वान म्हणतात, 'जर ती भरती असेल, तर प्रणामानंतर प्रणाम केला जातो; परंतु जर ती रकातातली कमतरता असेल, तर प्रणामपूर्वी.' हा दृष्टिकोन मलिक बिन अनस यांनी मांडला आहे. इमाम अहमद म्हणाले: "नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्याकडून विस्मृतीच्या दोन सज्द्यांबाबत काहीही वर्णन केले गेलेले नाही; म्हणून हदीस तिच्याभोवतालच्या परिस्थितीनुसार लागू केली जाते. जर एखादी व्यक्ती दुसऱ्या रकातात उभी असेल, जसे इब्न बुहैनाह यांच्या हदीसमध्ये आहे, तर तो सलामपूर्वी दोन सज्द्या करतो. जर तो झुहरची पाच रकातची नमाज अदा करतो, तर तो सलाम झाल्यानंतर दोन सज्दा करतो. आणि जर तो झुहर किंवा असरच्या दुसऱ्या रकातात सलाम फिरवतो, तर तो सलाम झाल्यानंतर सज्दा करतो. या प्रत्येक बाबतीत विशिष्ट परिस्थितीनुसार हे केले जाते. आणि कोणत्याही विस्मृतीबाबत पैगंबर (स.) यांच्याकडून कधीही काहीही वर्णन आढळलेले नाही, कारण विस्मृतीचे दोन सज्दा सलामपूर्वीच केले जातात. या बाबतीत इमाम इसहाक यांनीही इमाम अहमद यांच्याप्रमाणेच मत मांडले, फक्त ते म्हणाले, "आणि कोणत्याही वजाबाबतीच्या बाबतीत पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांचे कोणतेही वर्णन आढळलेले नाही; जर प्रार्थनेत काही वाढवणे (इजाफा) झाले, तर तो सलामपूर्वी सज्दा करतो, परंतु जर रकातांच्या संख्येत कमतरता (नुकसान) झाली, तर तो सलामपूर्वी सज्दा करतो."