Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Ahmad : 20197
حَدَّثَنِي أَبُو عُثْمَانَ عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو يَعْنِي ابْنَ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الشَّامِيَّ يَزْعُمُ أَوْ يَقُولُ لَيْسَ مُوسَى صَاحِبَ خَضِرٍ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ خَطِيبًا فَقَالُوا لَهُ مَنْ أَعْلَمُ النَّاسِ قَالَ أَنَا فَأَوْحَى اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِلَيْهِ أَنَّ لِي عَبْدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ رَبِّ فَأَرِنِيهِ قَالَ قِيلَ تَأْخُذُ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُمَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ قَالَ فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ وَجَعَلَ هُوَ وَصَاحِبُهُ يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ رَقَدَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ فَوَقَعَ فِي الْبَحْرِ فَحَبَسَ اللَّهُ عَلَيْهِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَاضْطَرَبَ الْمَاءُ فَاسْتَيْقَظَ مُوسَى فَقَالَ لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } وَلَمْ يُصِبْ النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الَّذِي أَمَرَهُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بِهِ قَالَ فَقَالَ { أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ } { فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَجَعَلَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا قَالَ أَمْسَكَ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ عَلَيْهِ مِثْلُ الطَّاقِ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَكَانَ لِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام عَجَبًا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى عَلَيْهِ ثَوْبٌ فَسَلَّمَ مُوسَى عَلَيْهِ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ { أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا } قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَا تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ فَمَرَّتْ سَفِينَةٌ فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحُمِلَ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمْ يُعْجِبْهُ وَنَظَرَ فِي السَّفِينَةِ فَأَخَذَ الْقَدُومَ يُرِيدُ أَنْ يَكْسِرَ مِنْهَا لَوْحًا فَقَالَ حُمِلْنَا بِغَيْرِ نَوْلٍ وَتُرِيدُ أَنْ تَخْرُقَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا { قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ إِنِّي نَسِيتُ وَجَاءَ عُصْفُورٌ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ قَالَ الْخَضِرُ مَا يُنْقِصُ عِلْمِي وَلَا عِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ تَعَالَى إِلَّا كَمَا يُنْقِصُ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ هَذَا الْبَحْرِ فَانْطَلَقَا حَتَّى أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَرَأَى غُلَامًا فَأَخَذَ رَأْسَهُ فَانْتَزَعَهُ فَقَالَ { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ سُفْيَانُ قَالَ عَمْرٌو وَهَذِهِ أَشَدُّ مِنْ الْأُولَى قَالَ فَانْطَلَقَا فَإِذَا جِدَارٌ يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ وَأَرَانَا سُفْيَانُ بِيَدَيْهِ فَرَفَعَ يَدَيْهِ هَكَذَا رَفْعًا فَوَضَعَ رَاحَتَيْهِ فَرَفَعَهُمَا بِبَطْنِ كَفَّيْهِ رَفْعًا فَقَالَ { لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَانَتْ الْأُولَى نِسْيَانًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوْ كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِ حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا } حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا الْجِدَارُ يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ بِيَدِهِ فَرَفَعَهُمَا رَفْعًا حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنِي سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ إِمْلَاءً عَلَيَّ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبِي كَتَبْتُهُ عَنْ بَهْزٍ وَابْنِ عُيَيْنَةَ حَتَّى أَنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِصَاحِبِ الْخَضِرِ قَالَ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ قَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ قَالَ بَلْ عَبْدٌ لِي عِنْدَ مَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ خُذْ حُوتًا فَاجْعَلْهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلِقْ فَحَيْثُمَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ مُوسَى وَمَعَهُ فَتَاهُ يَمْشِيَانِ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَرَقَدَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ فَخَرَجَ فَوَقَعَ فِي الْبَحْرِ فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ مِثْلَ الطَّاقِ وَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَقَالَ سُفْيَانُ فَعَقَدَ الْإِبْهَامَ وَالسَّبَّابَةَ وَفَرَّجَ بَيْنَهُمَا قَالَ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الْغَدِ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يَجِدْ النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أُمِرَ { قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا قَالَ وَكَانَ لِمُوسَى أَثَرُ الْحُوتِ عَجَبًا وَلِلْحُوتِ سَرَبًا فَذَكَرَ الْحَدِيثَ
A fen ereniei [Apu Uthman Amru bin Muhammad bin Bukair An Naqid] a erenikem [Sufyan bin Uyainah] seni [Amru bin Dinar] seni [Sa’id bin Jubair] a apasa, ‘Ua eisini [Ibnu Abbas], ‘Nauf Asy Hiami a ekieki pwe ewe Musali esap noun Israel,’? Iwe, Ibn Abbas a pölüweni, ‘Nauf ewe chon oput Allah a kapas chofona. [Ubay bin Ka’b] a fen ereniei seni ewe Soufos, pwe Musa a uta me afanafan me mwen ekkewe noun Israel, ra eisini, ‘Io ewe aramas mi tipachem seni meinisin?’ Musa a pölüweni, ‘Ngang iei’. Iwe, a pwäri ngeni pwe a wor eman nöün chon angang mi tipachem seni i, nge Musa a apasa, ‘O nei Rabb, kopwe pwäri ngeniei’. Ibn Abbas a apasa, ‘Iwe, a apasa ngeni Musa, ‘Kopwe angei ewe ik me isoni non ewe pasikit, ia chok epwe morono senikemi, ina ewe neni epwe nom ie’. Ibn Abbas a sopweno ewe poraus, ‘Iwe, Musa a angei ewe ik me a isoni non ew pasikit, mwirin ena i me emon chienan ra fetan won ewe sat tori ra churi ew watten atake. Iwe, Moses a annut, nge ekkewe iik lon ewe pasikit ra ässäw tori ra turulong lon ewe matau. fiti ewe konik me ewe konik a rokopwanieno. Musa a mwitir nennelo seni an annut o apasa ngeni chienan we -chon angang-, '-Kopwe uweato ikei ach mongo; ennetin sia mefi apwangapwang pokiten ach sai-' -Qs. Iwe, 62-. Iwe, Musa esap mefi apwangapwang tori a fetal won ewe leni usun met Kot a allük ngeni. Ibn Abbas a sopweno ewe poraus, 'Iwe Musa a apasa, '-Ka sinei pwe nupwen am aua kutta nenien op non ewe fau, ua wesewesen monuki -pwe upwe aporausa usun- ewe ik me ese wor emon a monuki an epwe aporausa ngeniei usun tiwenon chok ewe satan...Iwe ir me ruemon ra niwin, ra tapweno mwirin ar kewe popun fetan-' -Qs. Iwe, 63-64-. Iwe, ir me ruuemon ra tapwelo mwirin ar kewe popun fetan, nge ewe ik a su pwe epwe kutta an epwe tolong lon ewe matau.’ Ibn Abbas a sopweno an poraus, ‘A pinepin ren ewe konikin sat mi pochokun minne a usun ita pwe ina ewe asamwachon ewe imw, ina minne ewe ik a tonong non ewe sat. Ei mettoch a amwarar ngeni Moses ina minne a tori eu fau mi watte. Iwe a fis pwe mi wor emon mwan ikewe ie a ufouf echo mangaku mi rokopwanieno mokuran, Musa a mwitir aitieta poun pwe epwe kapong ngeni iwe a ponuweni, ‘Enlet amanau a nom won fonufan’. Moses a apasa, ‘Ngang Moses’. Ewe mwan a aisini, ‘Moses seni Israel?’ Musa a ponuweni, 'Ewer, '-ua tapweno mwirum pwe kopwe aiti ngeniei ewe sinenap mi pung me nein ekkewe sinenap ka fen kaeo?' -Ks. Al Kaf: 66-. Ewe mwan a polueni, ‘O Musa, ngang mi nom lon ewe sile ussun Allah Tabaraka Wa Ta’ala minne en kese silei. Iwe, oua pwal nom lon ewe Silei usun Allah minne Allah a aiti ngenikemi’. Iwe ir me ruemon ra fetan won ewe sat, mwirin ew wa a fetan, iwe ekkewe aramas won ewe wa ra sinei Hidlir, iwe ra angei Hidlir nge ese wor niwinin, nge ena ese amwarar ngeni. Khidlir a mwitir nenengeni ewe wa, a angei ew ax me a mochen atai ewe stem non ewe wa. Nge Moses a apasa, ‘Ra angeikem nge esap wor liwinin, nge oua mochen keni tori ekewe chon wawa ra mäla!’ '-Khidhr- a pölüweni: ‘Use apasa: ‘Enlet, kosap fokun mosonottam ngeniei-’ -Qs. Iwe, 72-. Musa a apasa, ‘Ua monuki’. Iwe, ra feito ekkewe kukkun man mi fitikoko lon ewe matau, Khidlir a apasa, ‘Ai sile me om sile ese wor och mettoch epwe aukuuku watteen an Allah sile, lukun chok ussun chok ekkena kukkun man mi unumi konikin ewe matau’. Iwe, ekewe ruoman ra feila; ina minne nupwen ir me ruemon ra tori chon ew fonu, ra tingorei chon ena fonu pwe repwe etiwa ir, nge chon ena fonu rese mochen etiwa ir, iwe ra kuna emon kukkun semirit, iwe a amwochu mokuran me a atai nepekin. '-Moses a apasa: Pwota ka niela . emon soul mi nimenimoch, esap pokiten a nieno pwan emon? Enlet, ka fen fori och mettoch mi mwaal’. Khidlir a apasa: ‘Use erenuk pwe ren enletin kosap tongeni mosonoson ngeniei?- ’ -Qs. Al: 74-75-. Sufyan a apasa, Amru a apasa, ‘Me ei a kon pochokun nap seni ewe aewin’. Iwe ekkewe ruemon ra fetan tori a wor ew wall mi arapakan epwe turutiw - iwe Sufyan a ngeni ew signal ren an aitieta poun kewe ruemon usun ei -. Iwe ir me ruemon rese mut ngeni me ra soposopono ne awena ewe tit mi turutiw me mwirin ra awenechara sefan. '-Moses a apasa: 'Ika ka mochen, kopwe fen angei liwinin'. Khidhr a apasa: ‘Iei ewe kinikin lefilen ngang me en...- ’ -Qs. Iwe, 77-78-. Ibn Abbas a apasa, ‘Ewe aewin pokiten monuki. Iwe, a apasa: ‘Amwo Kot epwe ümöümöch ngeni Musa, ika pwe a mosonottam epwe fen ereni meinisin an kewe osukosuk’. A fen erenikich [Amru An Naqid] a fen erenikich [Sufyan] seni [Amru] seni [Sa’id bin Jubair] seni [Ibn Abbas] seni [Ubay bin Ka’b] seni [Ubay bin Ka’b] seni ewe Soufos a apasa: ‘Ika ka mochen kopwe angei liwinin’. Amru An Naqid a fen erenikich Sufyan seni Amru seni Sa’id bin Jubair seni Ibn Abbas seni Ubay bin Ka’b seni ewe Soufos, pwe mwitir chok a wor eu tit mi arapakan epwe turutiu, iwe, a awenechara -a apasa ei ren an aitieta poun-’. A fen erenikem [Bahz bin Asad] a fen ereniei [Sufyan bin Uyainah] ren an apasa ngeniei, seni [Amru] seni [Sa’id bin Jubair] a apasa, ‘Ua ereni [Ibn Abbas] a apasa, ‘Semei we a makkei seni Bahz me Ibn Uyainah inaamwo ika esap Mu’sad? A apasa, Iwe, a apasa Ubay, ‘Met sokkun kapas chofona ewe chon oput Allah’. Ubay bin Ka’b a fen erenikich seni ewe Soufos, a apasa: ‘Moses a uta a afalafal mwen ekkewe noun Israel me ra eisini, ‘Io ewe mwan mi tipachem seni meinisin?’ A pölüweni, ‘Ngang iei’. Iwe, Allah a pwäratä ngeni pwe Allah a wor emön chon angang mi tipachem seni i lefilen ekkewe ruu matau, Musa a apasa, ‘O ai Samol, ifa usun ai upwe tongeni churi i?’ Allah a ponueni: ‘Kopwe angei ewe ik me kopwe isoni non ewe pasikit, iwe kopwe feino. Iwe ia ka lus ie ewe ik, ina ikewe a nom ie’. Iei mine Musa a fetal me nöün we chon angang won ewe matau tori a churi eu achau, mürin a möür. Non ena fansoun ewe ik a fitikoko tori a soposopono ne turutiw non ewe sat. Ina minne, Allah a angei ekkewe ik ren ekkewe wa mi rokopwanieno usun chok ewe puun imw, iwe, ekkewe ik ra tonong non ewe sat.’ Sufyan a mwitir apasa ren an amwochu poun me poun, mwirin a suuki ekkewe ruemon. Ewe chon kuno seni Allah a sopweno: ‘Iwe, ekkewe ruemon ra feino, tori ewe ran mwirin a apasa ngeni noun we chon kaeo: ‘Kopwe uweato ikei am mongo; Ennetin, sia mefi apwangapwang pokiten ach sai’. Iwe rese mefi netipengaw tori ar ra fetan won ewe neni ikewe ra fen annuku ngenir -pwe repwe kutta i-. Moses a apasa: ‘Ina -ewe leeni- sia kutta’. Mwirin ir me ruemon ra niwin, ra tapweno mwirin ar kewe popun fetan. Iwe Moses a kuna ewe neni ikewe ewe ik a suki me a angei an we aan ngeni ewe sat me a fori pwe epwe ta’ajub... iwe a apasa ewe hadith’.