Rasulullah mengadakan perjanjian damai dengan penduduk Hudaibiyah dan bersedia menghapus kata ‘Muhammad Rasulullah’
Imam Ahmad : 18166
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ بَنِ الْحَكَمِ يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَمَانَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشْرَةَ مِائَةً مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْهَدْيَ وَأَشْعَرَهُ وَأَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ وَبَعَثَ بَيْنَ يَدَيْهِ عَيْنًا لَهُ مِنْ خُزَاعَةَ يُخْبِرُهُ عَنْ قُرَيْشٍ وَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِغَدِيرِ الْأَشْطَاطِ قَرِيبٌ مِنْ عُسْفَانَ أَتَاهُ عَيْنُهُ الْخُزَاعِيُّ فَقَالَ إِنِّي قَدْ تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ قَدْ جَمَعُوا لَكَ الْأَحَابِشَ وَجَمَعُوا لَكَ جُمُوعًا وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشِيرُوا عَلَيَّ أَتَرَوْنَ أَنْ نَمِيلَ إِلَى ذَرَارِيِّ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَعَانُوهُمْ فَنُصِيبَهُمْ فَإِنْ قَعَدُوا قَعَدُوا مَوْتُورِينَ مَحْرُوبِينَ وَإِنْ نَجَوْا وَقَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ مَحْزُونِينَ وَإِنْ يَحْنُونَ تَكُنْ عُنُقًا قَطَعَهَا اللَّهُ أَوْ تَرَوْنَ أَنْ نَؤُمَّ الْبَيْتَ فَمَنْ صَدَّنَا عَنْهُ قَاتَلْنَاهُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّمَا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَلَمْ نَجِئْ نُقَاتِلُ أَحَدًا وَلَكِنْ مَنْ حَالَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ قَاتَلْنَاهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرُوحُوا إِذًا قَالَ الزُّهْرِيُّ وَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا قَطُّ كَانَ أَكْثَرَ مَشُورَةً لِأَصْحَابِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ فَرَاحُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةً فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُوَ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ وَسَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يَهْبِطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ وَقَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ بَرَكَتْ بِهَا رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَلْ حَلْ فَأَلَحَّتْ فَقَالُوا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ بِهِ قَالَ فَعَدَلَ عَنْهَا حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ إِنَّمَا يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا فَلَمْ يَلْبَثْهُ النَّاسُ أَنْ نَزَحُوهُ فَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَطَشُ فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ قَالَ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ وَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ مَعَهُمْ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهَكَتْهُمْ الْحَرْبُ فَأَضَرَّتْ بِهِمْ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ فَإِنْ أَظْهَرُ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا وَإِلَّا فَقَدْ جَمَوْا وَإِنْ هُمْ أَبَوْا وَإِلَّا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي أَوْ لَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ قَالَ يَحْيَى عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ حَتَّى تَنْفَرِدَ قَالَ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْنَاهُمْ مُدَّةً قَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا فَقَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ عِنْدِ هَذَا الرَّجُلِ وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلًا فَإِنْ شِئْتُمْ نَعْرِضُهُ عَلَيْكُمْ فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لَا حَاجَةَ لَنَا فِي أَنْ تُحَدِّثَنَا عَنْهُ بِشَيْءٍ وَقَالَ ذُو الرَّأْيِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ قَالَ قَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ الثَّقَفِيُّ فَقَالَ أَيْ قَوْمُ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي قَالُوا لَا قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظٍ فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَيَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى فَقَالَ إِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَأَتَاهُ قَالَ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَيْ مُحَمَّدُ أَرَأَيْتَ إِنْ اسْتَأْصَلْتَ قَوْمَكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنْ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنْ الْأُخْرَى فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَى وُجُوهًا وَأَرَى أَوْبَاشًا مِنْ النَّاسِ خُلُقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ امْصُصْ بَظْرَ اللَّاتِ نَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلَا يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لَأَجَبْتُكَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُلَّمَا كَلَّمَهُ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ وَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَرَبَ يَدَهُ بِنَصْلِ السَّيْفِ وَقَالَ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَفَعَ عُرْوَةُ يَدَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَالَ أَيْ غُدَرُ أَوَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا الْإِسْلَامُ فَأَقْبَلُ وَأَمَّا الْمَالُ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَيْءٍ ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَيْنِهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمُوا خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنْ يَتَنَخَّمُ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمُوا خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا فُلَانٌ وَهُوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ الْقَوْمُ يُلَبُّونَ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلَاءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ قَالَ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ فَلَمْ أَرَ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ فَقَالَ دَعُونِي آتِهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مِكْرَزٌ وَهُوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَهُ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ مَعْمَرٌ وَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِك
Yau me zabisama na beto [‘Abdurrazaq] katuka na [Ma’mar], [Azzuhri] tubaka, yau me zabisa mono [Urwah bin Zubair] katuka na [Miswar bin Makhramah] ti [Marwan bin Hakam] yina yonso zole ndimisaka hadith ya banduku na bau, yandi tubaka nde: kiteso ya nkama mosi na kumi na nsambwadi tii na nkama mosi na uvwa ya banduku na yandi, tii kuna ntangu bo kumaka na Dzul Hulaifah, Ntumwa ya Nzambi tulaka nsinga ya kibende na mbisi na yandi ya bo fwaka, yandi yidikaka ntu na yo sambu yo basisa menga, yandi salaka ihram na ntwala na yandi sambu na Umrah mpi. Kimvuka yai ya kusosa bantu katukaka na Bani Khuza’ah ti lukanu ya kukanga bansangu sambu na yandi ya me tala bansangu ya ba Quraysh. 10:10, 11. 10 Ntangu yandi kumaka na Ghadir Ashthtath pene-pene ya Usfan, bantu na yandi ya ke sosaka kuzaba mambu yina katukaka na Bani Khuza’ah kutanaka ti yandi mpi tubaka nde: ‘Mono me katuka na Ka’b bin Lu’ay mpi na Amr bin Lu’ay, bo ke vukisa ntalu ya basoda ya Quraïsh yina ke vukisaka basoda mpi ke vukisaka basoda mingi. Bau kele bantu yina ta nwanisa beno mpi ta kanga beno nzila ya kukwenda na Baitullah, Kaaba. Profete tubaka nde, ‘Beno pesa beto bandongisila, yo ke monana nde beno ke ndima kana beto nwanisa bana ti bankento ya bantu yina me sadisa bo, yo yina beto ke nwanisa bo!’ Kana bo me bika, bo me vutula mbi na beto mpi bo me nwana ti bo! Mpi kana bo guluka --- na ntangu Yahya bin Sa’id tubaka na mutindu ya kusonika ‘Kana bo yambulaka, bo ta vanda na kikalulu ya mawa mpi kana bo yambulaka bo--, pana Allah ta zenga bo ntulu! Mpi keti beno ke ndima nde kana beto kwenda na Baitullah, ebuna konso muntu yina ta kwisa na nzila na beto, beto ta nwana? Abu Bakr vutulaka nde: ‘Allah ti Ntumwa na yandi me zaba mbote, O Ntumwa ya Nzambi, sambu na luyantiku beto vandaka kukwenda kaka na Umrah, beto vandaka kukwenda ve kunwana ti muntu mosi, kansi muntu yonso yina ta kanga beto nzila ya kukwenda na Kaaba, beto ta nwana ti yandi’. Profete tubaka nde 'Na nima, landa, kwisa!' --Abu Hurairah tubaka nde: 'Mono me monaka ntete ve muntu mosi ya me solulaka mingi ti banduku na yandi kuluta mfumu ya insi--. Azzuhri tubaka na hadith ya Miswar bin Makhramah ti Marwan bin Hakam ti mukanda ya ke tuba nde: ‘Bo landaka kukwenda, tii kuna ntangu bo kumaka na nzietelo mosi, profete tubaka nde: ‘Yo ke monana nde Khalid bin Khalid vandaka dezia na Ghamim na zulu ya kamio ya Qurayish. Na zina ya Nzambi, Khalid bin Walid waka ve nsudi ya kukwisa na bo tii kuna yandi monaka putulu ya basoda ya ntama. Na mbala mosi, Khalid bin Walid kwendaka ntinu na nzo sambu na kukebisa bantu ya Qurayche. Ntumwa kulandaka nzietelo na yandi tii kuna ntangu yandi kumaka na Tsaniyyah, yina bo vandaka kusadila na ntangu yina bonso kisika ya kubasika sambu na kukutana ti ba Quraysh, shamo na yandi vandaka kubula makelele. -[Yahya bin Sa’id] ya [Ibnul Mubarak] tubaka na mutindu ya kusonika ‘Bashamo na yandi vandaka kubula makelele kuna--. Na nima, Ntumwa Saw na bluff na shamo na yandi ntangu yandi vandaka kutuba nde ‘Hus,, huss,,. Kansi shamo na yandi vandaka kaka kuboka. Banduku na yandi tubaka nde, ‘Wow, yo ke monana nde shamo na yandi kele ntu-ngolo’. Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam tubaka mbala mosi nde, 'Qashwa na mono - zina ya shamo na yandi - me bika ve sambu na ba mpusa na yandi mosi, sambu yandi vandaka ata fioti ve ti kikalulu ya mutindu yina, kansi yandi vandaka Muntu yina kangaka kimvuka ya banzawu yina kangaka shamo na mono. Na nima yandi tubaka nde: ‘Na zina ya Allah, ba Quraysh lombaka mono ve kima mosi ya bo fwete sala na ntwala ti lukanu ya kutombula lukumu ya Allah, katula kaka nde mono ta lungisa yo. Na nima Ntumwa nganinaka shamo na yandi, qashwa, yandi pumbukaka mpi katulaka yo na Tsanniyah tii kuna yandi telamaka na Hudaibiyah yina vandaka ntama mingi, kibeni na kisina ya masa kisika masa vandaka kubasika mwa fioti. Kuna banduku bakaka mwa masa, mpi yo bakaka ve ntangu mingi na ntwala nde bo vukisa yo tii kuna masa yumaka. Na nima, bo zabisaka nzala ya masa ya banduku yina na profete. Ntumwa katulaka tolo-tolo na yandi na kitunga na yandi, mpi yandi songaka banduku na yandi na kukanga yo na nto ya masa. Na Allah, nto ya masa landaka kubasisa masa tii kuna banduku katukaka na lweka. Marwan tubaka nde, ntangu beto vandaka mutindu yina, Budail bin Warqa’ alkhuza’i kwisaka ti kimvuka mosi ya bantu na yandi, bo vandaka bantu ya Tihamah yina na mbala mosi vandaka ti makuki ya kupesa bangindu na Ntumwa ya Nzambi. Budail tubaka nde: ‘Mono me katuka na Ka’b ben Lu’ay mpi Amir ben Lu’ay me telama na bisika mingi ya masa ya Hudaibiyah ti bana mpi bankento, baleke ti bambuta, bo ta nwana ti beno mpi ta kanga beno nzila ya kukatuka na Baitullah. Rasulullah vutulaka nde ‘Beto me kwisa ve sambu na kunwana ti muntu mosi, kansi sambu na kusala Umrah.’ Ba Qurasiy vandaka me kabwana na mvita mpi yo tulaka bo na kigonsa. Kana bo zola, mono ta pesa bo retard sambu na kupesa lusilu ya ngemba na Hudaibiyah sambu mono ti bantu kusolula na kimpwanza yonso. Kana mono nunga, yo ke tadila bo na kukota na dibundu yina bantu ke kota, kana ve, bo lenda pema fioti ata bo kele ti keti-keti. Kana ve, na nzila ya Muntu yina ke yala luzingu na mono, mono ta nwana kibeni ti bo sambu na kisalu na mono ya kusamuna, tii kuna mukanda yai ya ngemba ta bikala kaka mukanda - disongidila mvita -, to Allah ta nunga kisalu na bo ya kusamuna. --Yahya tubaka katuka na Ibnul Mubarak ti mukanda ya 'Tii ntangu mukanda ya nsiku ta bikala mukanda ya nsiku, Ntumwa tubaka, kana bo zola pana mono ta pesa bo nsungi ya ntangu sambu na kupesa lusilu ya ngemba---.' Budail tubaka nde ‘mono ta songa bo mambu ya nge tubaka. Budail landaka kukwenda tii kuna yandi kutanaka ti Quraish. Budail tubaka nde: ‘Mono me kwisa na nge na muntu yai - Muhammad - mpi mono me wa yandi ke tuba mambu ya mutindu yina, kana nge zola, mono ta songa nge.’ Ba zoba ya Quraïsh tubaka nde ‘Beto kele na mfunu ve nde nge songa beto mambu yina yandi tubaka ata fioti’. Kansi bantu ya mayele ya Quraïsh tubaka nde ‘Pardon songa beto mambu yina yandi tubaka’. Budail tubaka nde ‘mono me waka Muhamadi ke tuba mambu ya mutindu yina. Budail songaka bo mambu yina Ntumwa (Ntumwa) tubaka. Urwah bin Mas’ud atstsaqofi telamaka na mbala mosi mpi tubilaka bantu ya Quraysh nde ‘O bantu na mono, keti beno me kumaka ve batata? Bangogo ‘Urwah, keti mono kele kaka ve mwana?’. Ee’ bo vutulaka. ‘Urwah’ tubaka, keti nge ke pesa mono kaka ndola? 'Ve'. Pesa bo mvutu. Bangogo ‘Urwah, nge zaba ve nde kilumbu mosi mono vukisaka bantu ya Ukaz, ye ntangu bau vandaka na keti-keti -buyaka-, mono nataka sambu na nge dibuta na mono ti muntu yonso yina lemfukilaka mono?’Yau kele kieleka’. Pesa bo mvutu. ‘Urwah landaka na kutuba nde, ‘Ya kieleka, muntu yai - disongidila Muhammad - me pesa nge dikabu ya mbote, yo yina ndima dikabu na yandi, mpi bika mono kukutana ti yandi’. Pardo beno kutana,’ Quraish vutulaka. Urwah mpi kutanaka ti Profete. Marwan tubaka, na nima Urwah bin Mas’ud bingaka disolo ti Ntumwa saw. Ntumwa monisaka emvitasio na yandi mutindu yandi songaka Budail. Urwah tubaka nde: ‘O Muhammad, keti nge ke bakisa ve nde kana nge bwisa bantu na nge, keti nge me wa nde muntu ya Arabi lenda fwa dibuta na yandi na ntwala na nge? Mpe kana ve, na Allah, mu me mona bizizi mpe na makanda mingi kele na bimvuka ya bantu ke zola kutina mpe kubika beno! Abu Bakr zengaka mbala mosi disolo ya Urwah na kutubaka nde, ‘Sukisa binama ya nitu ya kiteki ya Latta, beto kele bantu yina yambulaka kiteki na nge ya Latta mpi tinaka yo – yai mambu yina Abu Bakr tubaka sambu na kufinga Urwah bin Mas’ud. ‘Urwah yulaka nde ‘Muntu yai kele nani kibeni! -Na ntangu yina Urwah zabaka ve Abu Bakar-- Banduku vutulaka nde 'Yau kele Abu Bakar'. 'Urwah bin Mas'ud vutulaka 'Kana yau vandaka ve sambu na mfuka ya mono kele na yau yina mono me zwa ve ntangu ya kufuta, mono zolaka kupesa mvutu na mambu ya nge tubaka'. Urwah bin Mas’ud ke landa m . bo bingaka Ntumwa sambu na kusolula. Konso ntangu Urwah vandaka kubinga yandi na kusala disolo, yandi vandaka kubenda mandefu ya Profete. Na ntangu yina, Mughirah bin Syu’bah telamaka na zulu ya ntu ya Ntumwa ntangu yandi vandaka kunata mbele ti mpu ya kibende. Konso ntangu Urwah vandaka kuzola kubenda mandefu ya Ntumwa na diboko na yandi, Mughirah vandaka kubula diboko na yandi ti nsinga ya mbele na yandi mpi kutuba nde ‘He, katula diboko na nge na mandefu ya Ntumwa sallallaahu’alaihiwasallam! Urwah tandulaka diaka diboko mpi yulaka nde ‘Muntu yai kele nani! Banduku vutulaka nde ‘O, yo kele Mugirah bin Syu’ba! Urwah tubaka nde; ‘Inki kuyekula ya nkaka yai, keti mono lenda vutudila nge ve kuyekula na nge! -Na ntangu ya kukonda kuzaba, Mughirah bakaka kibeni kimfumu ya bantu mosi, na nima yandi fwaka bo mingi mpi yibaka bima na bo, kaka na nima yandi kumaka Islam-Na nima Ntumwa tubaka nde; 'Kana mu ndima Islam, kana ve kimvwama, mu kele na mfunu ya ata fioti ve'. Na nima, Urwah talaka Ntumwa saw na meso yonso zole, mpi tubaka na kati na yandi nde, na zina ya Nzambi, Ntumwa ya Nzambi saw vandaka kulosila ve mate katula kaka kana mate yina kubwaka na zulu ya diboko ya nduku na yandi mosi mpi yandi vandaka kusadila yo sambu na kuyobisa luse mpi mpusu na yandi, mpi kana Ntumwa ya Nzambi longaka yandi. salaka ablution, bo vandaka pene-pene ya kufwa bo na bo sambu na kubaka ablution na yandi yina bikalaka. Kana bo ke tuba, bo ke kulumusa ndinga na lweka na yandi. Mpi muntu mosi ve talaka yandi na luzitu sambu na yandi, yo yina Urwah kwendaka na nzo na bantu na yandi mpi tubaka nde; 'O bantu na mono, na zina ya Allah, mono me kuma kinati-nsangu ya bantotila, mono me kuma mpi kinati-nsangu ya Ntotila-Nkento ti kisra, mpi mpi Najasyi. Na zina ya Allah, mono me monaka ntete ve ntotila mutindu banduku ya Muhammad vandaka kuzitisa Muhammad. Na zina ya Allah, yandi basisaka ve mvindu, katula kaka mvindu na yandi bwaka na zulu ya diboko ya mosi na kati na bau, na nima yandi sadilaka yau sambu na kuyobisa luse ti mpusu na yandi. Kana yandi pesa bo bantuma, bo ke lungisaka mbala mosi bantuma na yandi, kana yandi me yobila nitu, bo ke kudifwaka pene-pene sambu na kubaka yobila na yandi yina me bikala, kana bo tuba, bo ke kulumusaka ndinga na lweka na yandi, mpi bo ke talaka yandi ve na makasi bonso kima ya ke monisa nde bo ke zitisa yandi, mpi yandi me ndima dikabu ya mbote mutindu yina!’ Muntu mosi ya bwala Bani Kinana tubaka nde; ‘Bika mono kwenda na yandi! Urwah tubaka nde ‘Pardo kwisa! Ntangu yandi monaka mpi pusanaka pene-pene ya Ntumwa ti banduku na yandi, Ntumwa tubaka nde ‘Yai kele mutindu yina mpi mutindu yina yina me katuka na bantu yina ke zitisaka bambisi ya kimenga, pardo beno yidika bambisi ya kimenga bonso bima ya kuyibuka sambu na yandi!’. Na nima, yidika mbisi yina bo me fwa bonso suvenire sambu na yandi. Banduku na yandi pesaka yandi mbote mpi tubaka nde yandi me kwisa mbote. Na nima ya kumona bikalulu ya profete ti banduku na yandi na mutindu yina, yandi tubaka nde, ‘Subhanallah, yo me fwana ve nde bo kanga bantu yai nzila ya kubasika na tempelo. Marwan to Miswar tubaka nde, ntangu muntu ya Bani Kinanah kwisaka na nzo sambu na kukutana ti banduku na yandi, yandi tubaka nde, ‘Mono me monaka bambisi yina bo me fwa bo me tula ba collier mpi bo me yidika bibongo na bo, mono ke yindula ve nde bo fwete kanga bo nzila ya kubasika na tempelo. Ebuna mosi na kati na bo yina bo ke bingaka mbala mingi Mikraz bin Hafs tubaka nde; 'Pardon pesa munu nzila ya kukwenda na yandi'. Bo vutulaka nde; ‘Pardo kwisa na yandi!’ Ntangu Mikraz kumaka na kati ya banduku, Ntumwa tubaka nde ‘Yai Mikraz, yandi kele muntu ya mbi’. Na nima, Mikraz bingaka Ntumwa saw na kutuba. Ntangu yandi lombaka yandi na kutuba, na kintulumukina Suhail bin ‘Amru kwisaka -- [Ma’mar] tubaka nde, yandi zabisaka mono [Ayyub] katuka na [Ikrimah], ntangu Suhail kwisaka, profete saw. Hari tubaka na hadith na yandi, Suhail bin Amru kwisaka mpi tubaka nde ‘Kwisa nswalu, sonika kuwakana na kati na beto ti nge’. Na nima, Rasulullah bingaka sekretere na yandi mpi tubaka nde: ‘Sonika mambu ya mbi. Suhail buyaka nde ‘Mu me zaba ve Arrahman, inki yo kele? --ntangu Ibnul Mubarak tubaka ti mukanda mosi ya yandi sonikaka, inki yo kele, kansi sonika mutindu nge me sonika-Na nima Bamizilma tubaka nde ‘Beto ta sonika yo ve katula kaka Bismillahirrohmanirrahim. Na nima, Ntumwa tubaka nde ‘Sonika kaka bismikalloohumma’. Na nima yandi tubaka nde ‘Yai kele kuwakana yina Muhammad Rasulullah tulaka’. Suhail monisaka diaka kukonda kundima na yandi mutindu yandi tubaka nde ‘Kana mono zabaka nde nge kele Ntumwa ya Nzambi, beto zolaka ve kukanga nge nzila na Baitullah to kunwana ti nge, kansi Muhammad bin Abdullah sonikaka’. Na nima, Ntumwa tubaka nde ‘Na zina ya Nzambi, mono kele Ntumwa ya Nzambi, kana nge ke kusa mono, sonika Muhammad bin Abdullah’. Azzuhri tubaka, yina kele ntendula ya bangogo ya profete ‘Bo ke lombaka mono ve dikabu ti lukanu ya kutombula lukumu ya Allah, katula kaka kana mono ndima yo’. Na nima, Ntumwa tubaka nde ‘Pardon beno kota ve na nzila na kati na beto ti Baitullah sambu beto sala Tawaf.’ Suhail tubaka na nima nde ‘Beno bika ve nde ba arabe kutuba nde bo ke niokula beto na ngolo, beno lenda sala Tawaf kansi mvula ke kwisa! Na nima, sekretere ya profete kusonikaka yo. Suhail tubaka na nima nde ‘Diaka na nsiku nde konso nduku na beto yina ta kwisa na beno, ata yandi me balula ntima na dibundu na beno, katula yina beno fwete pesa yandi na maboko na beto’. Bamizilma vutulaka nde ‘Subhanallah, inki mutindu bo lendaka kupesa yandi na maboko ya bantu yina vandaka kusambila banzambi mingi, ata yandi kwisaka bonso Muzuluma’. Ntangu disolo mosi ya ngolo bonso yai vandaka kusalama, na kintulumukina Abu Mufwidi kwisaka ti nitu na yandi ya kukangama kaka. Na ntangu Yahya ya Ibn Mubarak tubaka ti mukanda ya zulunalu ‘Bo me kanga yandi na bansinga na yandi’, yandi tinaka na nsi ya Mecque tii kuna yandi kudilosaka na kati ya bamizilma. Suhail tubaka na mbala mosi nde ‘O Muhammad, yai kele kuwakana ya ntete ya mono salaka na kati na mono ti nge, nge fwete vutudila mono yo’. 10:10, 11. 10 Beto me baka ve lukanu na yina me tala kuwakana yina sesepi yai. Suhail tubaka nde ‘Kana nge kele mutindu yina, mono ta lomba nge ve na kusala ngemba sambu na kima mosi ata fioti!’ Na nima, Ntumwa tubaka nde ‘Ee, pesa mono kuwakana sesepi yai’. Suhail tubaka nde ‘Keti mono fwete sala yo ntangu yai!’. Profete vutulaka nde ‘Pardon, sala yo!’Mono ta sala yo ve’. Suhail tubaka nde. Na mbala yai Mikraz vutulaka nde ‘Ee, beto ke pesa nge ntangu yai lusilu ya kuwakana! Na nima Abu Jandal tubaka nde ‘O Bamizilma yonso, keti bo ke vutudila mono bantu ya ke kwikilaka na banzambi mingi ata mono kwisaka bonso Muzuluma? Nge ke mona ve mpasi ya mono me mona? Na ntangu yina Abu Jandal monaka mpasi ya mutindu yina na nzila ya Allah yina lenda tendulama ve. Umar tubaka, tii kuna mono pusanaka pene-pene ya Ntumwa mpi mono tubaka nde ‘Keti nge kele ve ntumwa ya Nzambi?’. Ee, mono kele mbikudi ya Allah’. Profete vutulaka. Mono - Umar - tubaka nde ‘Keti beto kele ve na kieleka na ntangu bambeni na beto kele na luvunu?’. Yau kele mutindu yina' mvutu ya Ntumwa ya Allah. Mono - Omar - tubaka nde ‘Ebuna sambu na inki beto ke ndima kundima nde bo pesa beto nsoni mpi bo finga beto na dibundu na beto?’. Ntumwa ya Allah vutulaka na mbala mosi nde, ‘Mono kele ntumwa ya Allah mpi mono ta lemfukila yandi ve, yandi kele muntu ya ke taninaka mono. Mono - Omar - tubaka nde ‘Keti nge songaka beto ve nde beto ta kwenda kutala Baitullah mpi kusala Tawaf kuna?’ Profete landaka kuyula nde ‘Kansi keti mono songaka nge nde beto fwete kwenda na Baitullah mvula yai?’. Ve’ Mono vutulaka -Umar-. Profete tubaka nde: ‘Ya kieleka nge ta kwenda kibeni na yandi mpi ta sala tawaf kuna. Na yau, mono kwendaka na Abu Bakri mpi mono yulaka yandi nde: ‘O Abu Bakri, keti yai kele ve mbikudi . ah kibeni? Yandi vutulaka nde ‘Ya kieleka’. Mono tubaka nde, ‘Keti beto kele ve na zulu ya kieleka ntangu bambeni na beto kele na luvunu? Abu Bakr vutulaka nde ‘Ya kieleka’. Mono - Omar - tubaka nde ‘Ebuna sambu na inki beto ke finga dibundu na beto ? Na mbala mosi yandi vutulaka nde ‘He, yandi kele Ntumwa ya Nzambi, yandi ta kolama ve na Mfumu na yandi ‘azza wajalla sambu Yandi kele nsadisi na yandi, m .