Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Muslim : 4385
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ النَّاقِدُ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ كُلُّهُمْ عَنْ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَاللَّفْظُ لِابْنِ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ سَمِعْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قَامَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ قَالَ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى أَيْ رَبِّ كَيْفَ لِي بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ مَعَهُ فَتَاهُ وَهُوَ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ فَحَمَلَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام حُوتًا فِي مِكْتَلٍ وَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يَمْشِيَانِ حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَقَدَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَفَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ الْمِكْتَلِ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ قَالَ وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ حَتَّى كَانَ مِثْلَ الطَّاقِ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتِهِمَا وَنَسِيَ صَاحِبُ مُوسَى أَنْ يُخْبِرَهُ فَلَمَّا أَصْبَحَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يَنْصَبْ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا } قَالَ مُوسَى { ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } قَالَ يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَأَى رَجُلًا مُسَجًّى عَلَيْهِ بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ أَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لَا أَعْلَمُهُ وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا } قَالَ لَهُ الْخَضِرُ { فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا } قَالَ نَعَمْ فَانْطَلَقَ الْخَضِرُ وَمُوسَى يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمَاهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا { لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } ثُمَّ خَرَجَا مِنْ السَّفِينَةِ فَبَيْنَمَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ إِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ فَقَالَ مُوسَى { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ وَهَذِهِ أَشَدُّ مِنْ الْأُولَى { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ } يَقُولُ مَائِلٌ قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ هَكَذَا فَأَقَامَهُ قَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا { لَوْ شِئْتَ لَتَخِذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا } قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْتُ أَنَّهُ كَانَ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَخْبَارِهِمَا قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ حَتَّى وَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ ثُمَّ نَقَرَ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ الْبَحْرِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَكَانَ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا
Swi hlanganisiwe na hina [‘Amru bin Muhammad An Naqid] na [Ishaq bin Ibrahim Al Handzali] na [‘Ubaidullah bin Sa’id] na [Muhammad bin Abu ‘Umar Al Makki] hinkwavo va huma eka [Ibn ‘Uyainah] naswona lafazh leyi i ya Ibn Abu ‘Umar; U hi byerile [Sufyan bin 'Uyainah]; U hi byerile [‘Amru bin Dinar] ku suka eka [Sa’id bin Jubair] u te; 'Ndzi byele [Ibnu Abbas] leswaku Nauf Al Bikali u vule leswaku Musa 'Alaihis Salam loyi ari exikarhi ka Bani Israel akuri Musa loyi anga heleketa Muprofeta Khidhir'. -Ibn Abbas- u te; 'Hemba nala wa Allah.' Ndzi tshame ndzi twa [Ubay bin Ka’ab] a ku; Ndzi twe Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam a ku: ‘Nkarhi wun’wana Muprofeta Musa ‘Alaihis Salam u yimile ku endla nkulumo emahlweni ka Bani Israel’. Endzhaku ka sweswo, un’wana u n’wi vutisile; 'Oho Musa, i mani munhu loyi a nga na vutivi byo tala ehenhla ka misava leyi? ' Muprofeta Musa u hlamurile; 'Hi mina munhu loyi a nga na vutivi byo tala ehenhla ka misava leyi'. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam u te: Hikwalaho, Allah u sola swinene Musa 'Alaihis Salam. Hikuva a nga swi xiyanga leswaku vutivi lebyi a byi kumeke a ku ri nyiko leyi humaka eka Xikwembu. Kutani Allah a hlavutela Muxe; 'Oho Musa, hakunene kuna nandza wa mina loyi anga na vutivi byotala naswona a tlharihile kutlula wena naswona sweswi u le ku hlanganeni ka malwandle lawa mambirhi'. Muprofeta Musa 'Alaihis Salam u vutisile; 'Oho Hosi, ndzi nga hlangana njhani na nandza wa Wena? ' Ku hlamuriwile; 'Tisa nhlampfi eka xirhundzu lexi endliweke hi matluka ya date palm.' Loko nhlampfi yi tlula, hi kona laha nandza wa Mina a nga ta va kona'. Kutani Musa u ye endhawini yoleyo a heleketiwa hi xichudeni lexi vuriwaka Yusya’ bin Nun. Muprofeta Musa hi yexe a rhwale nhlampfi eka xirhundzu lexi endliweke hi matluka ya date palm. Lava vambirhi va fambe va kongoma endhawini yoleyo. Loko va fika eribyeni lerikulu, havumbirhi bya vona va khomiwe hi vurhongo. Hi xitshuketa, tinhlampfi leti a ti ri exikhwameni ti rhurhumerile kutani ti nghena elwandle. Muprofeta (ku rhula na mikateko ya Allah a swi ve eka yena) u te: "Allah u pfale mati lawa nhlampfi yi hundzaka eka wona, ku kondza ma hundzuka mugodi. Nhlampfi yi endle ndlela ya yona elwandle, kasi Musa na mudyondzisiwa wa yena va hlamarisiwe hi xivono xo hlawuleka. Eku heteleleni, havumbirhi bya vona va ye emahlweni na riendzo ra vona vusiku na nhlikanhi. Swi tikomba onge, mudyondzisiwa wa Muprofeta Musa u rivele ku n'wi byela." Nimixo, Muprofeta Musa a ku eka mudyondzisiwa wa yena: “Hi tisele swakudya swa hina! Hakunene hi karhele hi riendzo ra hina." Muprofeta (ku rhula na mikateko ya Allah a swi ve eka yena) u te: "Ku nga ri kule na ndhawu leyi a lerisiweke ku yi lava eka yona, mudyondzisiwa wa yena u te: 'Xana wa swi tiva leswaku loko hi ri karhi hi lava vutumbelo eribyeni lerikulu, ndzi rivele ku mi byela hi nhlampfi, naswona a ku na nchumu lowu a wu ta ndzi rivala ku mi byela hi yona handle ka Sathana, kutani nhlampfi yi endle ndlela ya yona ku ya e lwandle hi ndlela yo hlamarisa swinene." Musa u te: "Hi yona ndhawu leyi a hi yi lava." Kutani lavambirhi va tlhelela endleleni ya vona yo sungula. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam u te: 'Kutani havumbirhi bya vona va tlhele va landzelela magoza ya vona nakambe'. Endzhaku ka loko lavambirhi va fikile eribyeni lerikulu, va vone wanuna loyi a etlele a funengetiwe hi lapi. Kutani Muprofeta Musa 'Alaihis Salam a n'wi amukela. Prophet Khidhir asked Musa; 'How is peace in your country? ' Moses said; 'I am Moses'. Prophet Khidhir was shocked and asked; 'Moses of the Children of Israel'. Prophet Musa answered; 'Yes'. Prophet Khidhir said to Musa; 'Indeed, you got some of Allah's knowledge which He taught you which I did not know and I got some of Allah's knowledge leyi A ndzi dyondzisile yona leyi a wu nga yi tivi' oppose you in any matter'. Khidhir answered; 'If you continue to follow me, then don't ask anything until I myself explain it to you'. Moses answered; 'Okay'. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam said: 'Then Musa and Khidhir walked along the beach. Not long after, a boat passed by. Then the two asked for a boat ride. It turned out that the vanhu va swikepe a va n’wi tiva kahle Muprofeta Khidhir, kutani eku heteleleni va va rhwale lavambirhi handle ko kombela muholo.’ Kutani Muprofeta Khidhir a tshinelela rin’wana ra mapulanga lawa a ma ri ebyatsweni ivi a ri humesa, Musa u n’wi tshinyile a tlhela a n’wi holovela, kambe hikwalaho ka yini u endle khumbi ebyatsweni bya vona leswaku u ta nwela vakhandziyi va kona, ‘Xana a ndzi ku byelanga leswaku a wu nge pfuki u ta na Musa’ ku vula hi ndlela yo kanganyisa: ‘U nga ndzi xupuli hikwalaho ka ku honisa ka mina naswona u nga ndzi tikiseli hi ku nonoka kwihi na kwihi eka timhaka ta mina’ Loko va ri karhi va famba eribuweni, hi xitshuketa n’wana lontsongo a ri karhi a tlanga na vanghana va yena Kutani, Muprofeta Khidhir u hatle a khoma - a soholota - nhloko ya yena vukarhi, Muprofeta Musa u ringetile ku tshinya Muprofeta Khidhir: ‘Ha yini u dlaye moya-xiviri lowu nga riki na nandzu, kasi n’wana yoloye a nga si tshama u dlaya?’ Khidhir u te: ‘Xana a ndzi ku byelanga leswaku a wu nge swi koti ku lehisa mbilu eku ndzi landzeleleni naswona leswi swi tlula khale’ Ndzi pfumeleleni ndzi ku heleketa Khidhir u hatle a yi olola - a yi lunghisa - Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam u te: 'Rirhangu ri rhendzelekile - loko a ri karhi a kombetela hi voko ra yena - kutani Khidhir u ri ololoxe' Musa u te eka Khidhir; vuyelo bya ku lunghisa marhangu ya yindlu Eku heteleleni Khidhir u te; ku lehisa mbilu, leswaku xitori xa Musa na Khidhir xi ta hi byeriwa hi ku leha lokukulu, ‘Murhumiwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam u te: ‘Xivangelo xa ku hambana a ku ri hikuva Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam u te: ‘Ku nga ri khale, xinyenyana lexitsongo xi tile xi ri karhi xi peta mati ya lwandle hi nomu wa xona Khidhir u te eka Musa: ‘Hakunene, vutivi bya mina na vutivi bya wena na vutivi lebyi hi byi kumaka eka Allah swi fana ntsena na ku nwa mati ya lwandle lama kumiweke hi xinyenyana xexo lexitsongo exikarhi ka ku anama ka lwandle ra vutivi leri Allah a nga na rona.’ [Sa’id bin Zubair] u te;