Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 3149
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ بَلَى لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَيْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ وَرُبَّمَا قَالَ فَهُوَ ثَمَّهْ وَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الْغَدِ{ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ قَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا }فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا قَالَ لَهُ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ مُوسَى فَرَدَّ عَلَيْهِ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي{ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا }قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لَا تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لَا أَعْلَمُهُ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ{ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا إِلَى قَوْلِهِ إِمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلَّا وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا{ لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَلَمَّا خَرَجَا مِنْ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلَامٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ }مَائِلًا أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلًا إِلَّا مَرَّةً قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوْ كَانَ صَبَرَ لَقُصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ
hi byerile ['Ali bin 'Abdullah] u hi byerile [Sufyan] u hi byerile ['Amru bin Dinar] u te, u ndzi byerile [Sa'id bin Jubair] u te; Ndzi te eka [Ibn ‘Abbas radliallahu ‘anhuma]; 'Nauf Al Bakaly u teka leswaku Musa, munghana wa Khadlir, a a nga ri Musa Bani Israa'il, kambe a a ri Musa un'wana. Ibn 'Abbas radliallahu 'anhu u te: ‘Nala wa Allah u hemba, entiyisweni u hi byerile [Ubay bin Ka’ab] ku suka eka Muprofeta sallallaahu’alaihiwasallam: ‘Musa yoloye a a yime emahlweni ka Bani Isra’il a ri karhi a nyikela dyondzo naswona u vutisiwile: ‘I mani munhu loyi a ‘nga chava Xikwembu’ swinene. Yena 'Alaihissalam u hlamurile: 'Hi mina'. Hi ku hatlisa Allah Ta’ala u n’wi soholote hikuva a nga nyikiwanga vutivi hi mhaka leyi. Kutani Allah Ta’ala u n’wi hlamusele a ku: ‘Ku ni nandza exikarhi ka malandza ya Mina loyi a tshamaka laha malwandle mambirhi ma hlanganaka kona loyi a nga ni vutivi byo tlula wena.’ Kutani Muxe a ku: ‘We Hosi, xana ndzi nga endla munghana wa mani leswaku ndzi hlangana na yena?’ Sufyan u hlamuserile hi xivulwa xin’wana; 'Oho Hosi, ndzi nga hlangana njhani?' Allah u te: 'Teka nhlampfi u yi veka exikhwameni naswona nkarhi wun'wana na wun'wana loko u lahlekeriwa hi yona, sweswo i xikombiso eka yona.' Sufyan u tlhele a hlamusela hi xivulwa xin’wana; 'Yoleyo i ndhawu ya wanuna yoloye.' Hiloko Muxe a teka nhlampfi a yi hoxa exikhwameni, kutani a famba ni xichudeni xa yena lexi vuriwaka Yusya’ bin Nun kukondza loko va fika eribyeni lerikulu, havambirhi va veka tinhloko ta vona eribyeni kukondza Muxe a etlela. Kutani nhlampfi yi huma exikhwameni hi ku miyela yi tlula yi teka ndlela ya yona elwandle -QS al-Kahfi ndzimana 61-. Kutani Allah u sivele ku khuluka ka mati lawa tinhlampfi ti hundzaka eka wona leswaku ma vumba ku fana ni lwangu ra muako kutani ma vumba mfungho. Hiloko Muxe a ku; 'Xolexo i xikombiso lexi vumbekeke kufana na lwangu'. Hiloko lavambirhi va ya emahlweni ni riendzo ra vona ra vusiku ni nhlikanhi. Ku fikela ninhlikanhi, Musa u byele mudyondzisiwa wa yena: ‘Hi tisele swakudya swa hina, hakunene hi karhele swinene eka riendzo leri’. --QS al-Kahfi ndzimana ya 62-. Musa a nga titwi a karhele ku kondza a fika laha a yaka kona tani hi leswi a lerisiweke hi Allah Ta’ala. Hiloko mudyondzisiwa wakwe a ku eka yena: ‘Xana wa swi tiva leswaku loko hi ri karhi hi lava vutumbelo eribyeni, ndzi rivele ku boxa tinhlampfi. Naswona a nga kona loyi a ndzi rivalaka handle ka Sathana'-. Musa aku: -'Hi yona ndhawu leyi a hi yi lava.' Kutani lavambirhi va tlhelele eka tinsimu ta vona to sungula’. -QS al-Kahfi ndzimana ya 63-. Hi nkarhi walowo, nhlampfi yi teke ndlela ya yona elwandle naswona eka vona havambirhi leswi akuri nchumu wo hlamarisa. Musa aku: 'Hi yona ndzhawu leyi ahi yi lava'. Kutani lavambirhi va vuyile va landzela tindlela ta vona to sungula’. -QS al-Kahfi ndzimana ya 64-. Lava vambirhi va tlhelela endzhaku va landzelela ndlela leyi nga hundza ku kondza va tlhela va fika eribyeni kutani swi kumeka leswaku se a ku ri na wanuna loyi a ambaleke swiambalo swo anama kutani Muxe a n'wi xeweta. Mukhalabye u tlherisele ku xeweta kutani Muxe aku; 'U xeweta njhani ematshan'wini ya wena?' Muxe a hlamula a ku: ‘Hi mina Muxe’. Mukhalabye u vutisile a ku: ‘Muxe wa Vana va Israele?’ Muxe a hlamula a ku: 'Ina, swi lulamile'. Muxe u te endzhaku ka sweswo: ‘Ndzi tile eka wena leswaku u ta ndzi dyondzisa ‘vutivi bya ntiyiso ku suka eka vutivi bya ntiyiso lebyi u dyondzisiweke byona’. -QS al-Kahf ndzimana ya 66-. Mukhalabye u te; 'Oho Muxe, ndzi na vutivi ku suka eka vutivi bya Allah leswaku Allah u ndzi dyondzisile leswaku a wu swi tivi naswona hi ku fanana u na vutivi ku suka eka vutivi bya Allah leswaku Allah u ku dyondzisile leswi ndzi nga swi tiviki'. Muxe u te; 'Ndzi nga ku landzela?' U hlamule a ku: ‘A wu nge pfuki u swi kotile ku ndzi lehisa mbilu. Naswona u nga lehisa mbilu njhani eka nchumu lowu u nga riki na vutivi lebyi eneleke ha wona’. Kutani ku ya emahlweni ku fikela rito ra Allah '... xihoxo lexikulu'. -QS al-Kahf tindzimana 67 - 71-. Kutani lavambirhi va fambe eribuweni ra lwandle ku kondza hi xitshuketa ku hundza xikepe, kutani va kombela ku va khandziya, swi tikomba onge a va n’wi tiva Khadlir. Kutani vona - vini va swikepe - va n'wi tekile handle ko kombela muholo. Loko havumbirhi bya vona va ri karhi va famba hi xikepe, ku fike xinyenyana lexitsongo xi tshama etlhelo ka byatso ivi xi peta mati ya lwandle leswaku xi nwa kan’we kumbe kambirhi. Kutani Khadlir a ku eka yena: ‘O Musa, vutivi bya mina na vutivi bya wena loko byi pimanisiwa na vutivi bya Allah a hi nchumu handle ka ku fana na - mati lawa ya nga tekiwa - eka peck ya xinyenyana lexi na nomu wa xona ehenhla ka mati ya lwandle. Hi xitshuketa Khadlir u teke xikele kutani a tshoveka pulani ya xikepe. Ku hlamala ka Musa a ku nga nyamalali ku kondza a susa pulani ebyatsweni. Musa aku eka yena: 'U endla yini?'. Vanhu lava va hi nghenise ebyatsweni bya vona hi nga hakeriwi ivi u veka mbhovo ebyatsweni bya vona se u nwela vakhandziyi. Hakunene u endle xihoxo lexikulu'. Khadlir u te: ‘Xana a ndzi vulanga leswaku; Hakunene, a wu nge pfuki u ndzi lehise mbilu.’ Musa u te: 'U nga ndzi xupuli hikwalaho ka ku rivala ka mina naswona u nga ndzi tikiseli hi ku tika kwihi na kwihi eka timhaka ta mina.' -QS al-Kahfi tindzimana 71-73-. Xivutiso lexi xo sungula a ku ri hikuva Musa u rivele. Endzhaku ka loko lavambirhi va sukile elwandle, va hundze n’wana lontsongo loyi a a tlanga ni vanghana vambirhi. Kutani Khadlir u khome nhloko ya n’wana a yi tshova hi voko. Sufyan, mutlhokovetseri, u kombetele hi rintiho onge hiloko a soholota nchumu wo karhi. Hiloko Musa a n’wi vutisa a ku: ‘Ha yini u dlaye moya wo tenga, ku nga ri hikuva wu dlaye munhu un’wana? Hakunene, u endlile leswo biha. Khadlir u te: 'Xana a ndzi ku byelanga leswaku a wu nge pfuki u ndzi lehise mbilu?' Musa aku: 'Loko ndzi tlhela ndzi ku vutisa hi nchumu wun'wana endzhaku ka leswi, ndzi kombela leswaku ndzi nga ndzi pfumeleli ku famba na wena.' Hakunene, u ndzi nyike xivangelo lexi eneleke.’ -QS al-Kahfi ndzimana ya 74-. Kutani lavambirhi va famba. Kutani loko lavambirhi va fika eka vanhu va tiko ro karhi, va kombele ku tsakisiwa hi vanhu va tiko rero, kambe vanhu va tiko rero a va nga lavi ku va nyanyula. Kutani lavambirhi va kume rirhangu ra yindlu leyi a yi ri kusuhi ni ku wa etikweni rero.’ -Mutlhokovetseri. 'Ali bin 'Abdullah- u te: Rirhangu ri rhetela. Sufyan u kombetele hi voko onge a ri karhi a tswontswa swin'wana ehenhla naswona a ni nga twi Sufyan a vulavula hi tilt handle ka kan'we. Muxe u te; 'I vanhu lava hi va endzeleke kambe a va hi dyisi kumbe ku hi tsakisa, kutani ha yini u lunghisa marhangu ya vona hi vomu?'. Loko u swi lava, kombela ntsena muholo wa swona'. Khadlir u hlamurile a ku: ‘Lowu i nkarhi wa ku hambana exikarhi ka mina na wena. Ndzi ta mi tivisa xikongomelo xa mintirho ya mina lexi mi nga ta ka mi nga xi rindzeli'. -QS al-Kahf ndzimana ya 77 - 78-. Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam u te: ‘Hakunene hi tshemba leswaku Muxe a nga lehisa mbilu swinene leswaku Allah a ta vula switori swo tala hi vona vambirhi’. Sufyan u te; 'Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Onge Allah a nga va ni tintswalo eka Musa.' Loko a a lehise mbilu, a ku ta va ku ri ni switori leswi engetelekeke malunghana na vona lavambirhi.’ Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma u hlayile -u hlamuserile- ndzimana leyi hi; ‘Emahlweni ka vona ku ni hosi leyi nga ta khoma xikepe xin’wana ni xin’wana lexinene hi vuxisi. Hi nkarhi wolowo, n’wana lontsongo loyi a dlayiweke a a nga ri mupfumeri, kasi vatswari va yena a va ri vapfumeri. Sufyan u te eka mina; 'Ndzi swi twile eka yena kambirhi naswona ndzi swi nhlokohatile'. Ku vutisa Sufyan; 'Xana u yi nhlokohate u nga si yi twa eka 'Amru kumbe u yi nhlokohate eka munhu un'wana?.' Sufyan u te; ‘I mani un’wana loyi ndzi yi nhlokohateke eka yena? Munhu un’wana u swi hlamuserile ku suka eka ‘Amru na mina ndzi swi twile eka yena kambirhi kumbe kanharhu ivi ndzi swi nhlokohata’.