Rasulullah mengadakan perjanjian damai dengan penduduk Hudaibiyah dan bersedia menghapus kata ‘Muhammad Rasulullah’
Imam Ahmad : 18166
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ بَنِ الْحَكَمِ يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَمَانَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشْرَةَ مِائَةً مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْهَدْيَ وَأَشْعَرَهُ وَأَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ وَبَعَثَ بَيْنَ يَدَيْهِ عَيْنًا لَهُ مِنْ خُزَاعَةَ يُخْبِرُهُ عَنْ قُرَيْشٍ وَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِغَدِيرِ الْأَشْطَاطِ قَرِيبٌ مِنْ عُسْفَانَ أَتَاهُ عَيْنُهُ الْخُزَاعِيُّ فَقَالَ إِنِّي قَدْ تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ قَدْ جَمَعُوا لَكَ الْأَحَابِشَ وَجَمَعُوا لَكَ جُمُوعًا وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشِيرُوا عَلَيَّ أَتَرَوْنَ أَنْ نَمِيلَ إِلَى ذَرَارِيِّ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَعَانُوهُمْ فَنُصِيبَهُمْ فَإِنْ قَعَدُوا قَعَدُوا مَوْتُورِينَ مَحْرُوبِينَ وَإِنْ نَجَوْا وَقَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ مَحْزُونِينَ وَإِنْ يَحْنُونَ تَكُنْ عُنُقًا قَطَعَهَا اللَّهُ أَوْ تَرَوْنَ أَنْ نَؤُمَّ الْبَيْتَ فَمَنْ صَدَّنَا عَنْهُ قَاتَلْنَاهُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّمَا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَلَمْ نَجِئْ نُقَاتِلُ أَحَدًا وَلَكِنْ مَنْ حَالَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ قَاتَلْنَاهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرُوحُوا إِذًا قَالَ الزُّهْرِيُّ وَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا قَطُّ كَانَ أَكْثَرَ مَشُورَةً لِأَصْحَابِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ فَرَاحُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةً فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُوَ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ وَسَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يَهْبِطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ وَقَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ بَرَكَتْ بِهَا رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَلْ حَلْ فَأَلَحَّتْ فَقَالُوا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ بِهِ قَالَ فَعَدَلَ عَنْهَا حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ إِنَّمَا يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا فَلَمْ يَلْبَثْهُ النَّاسُ أَنْ نَزَحُوهُ فَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَطَشُ فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ قَالَ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ وَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ مَعَهُمْ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهَكَتْهُمْ الْحَرْبُ فَأَضَرَّتْ بِهِمْ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ فَإِنْ أَظْهَرُ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا وَإِلَّا فَقَدْ جَمَوْا وَإِنْ هُمْ أَبَوْا وَإِلَّا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي أَوْ لَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ قَالَ يَحْيَى عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ حَتَّى تَنْفَرِدَ قَالَ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْنَاهُمْ مُدَّةً قَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا فَقَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ عِنْدِ هَذَا الرَّجُلِ وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلًا فَإِنْ شِئْتُمْ نَعْرِضُهُ عَلَيْكُمْ فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لَا حَاجَةَ لَنَا فِي أَنْ تُحَدِّثَنَا عَنْهُ بِشَيْءٍ وَقَالَ ذُو الرَّأْيِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ قَالَ قَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ الثَّقَفِيُّ فَقَالَ أَيْ قَوْمُ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي قَالُوا لَا قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظٍ فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَيَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى فَقَالَ إِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَأَتَاهُ قَالَ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَيْ مُحَمَّدُ أَرَأَيْتَ إِنْ اسْتَأْصَلْتَ قَوْمَكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنْ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنْ الْأُخْرَى فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَى وُجُوهًا وَأَرَى أَوْبَاشًا مِنْ النَّاسِ خُلُقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ امْصُصْ بَظْرَ اللَّاتِ نَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلَا يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لَأَجَبْتُكَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُلَّمَا كَلَّمَهُ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ وَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَرَبَ يَدَهُ بِنَصْلِ السَّيْفِ وَقَالَ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَفَعَ عُرْوَةُ يَدَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَالَ أَيْ غُدَرُ أَوَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا الْإِسْلَامُ فَأَقْبَلُ وَأَمَّا الْمَالُ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَيْءٍ ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَيْنِهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمُوا خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنْ يَتَنَخَّمُ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمُوا خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا فُلَانٌ وَهُوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ الْقَوْمُ يُلَبُّونَ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلَاءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ قَالَ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ فَلَمْ أَرَ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ فَقَالَ دَعُونِي آتِهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مِكْرَزٌ وَهُوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَهُ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ مَعْمَرٌ وَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِك
A tene na e [‘Abdurrazaq] so alondo na [Ma’mar], [Azzuhri] atene, a fa na mbi [Urwah bin Zubair] so alondo na [Miswar bin Makhramah] nga na [Marwan bin Hakam] so ala use kue afa so hadith ti akamarade ti ala ayeke tâ tënë, lo tene: ndulu na ngbangbo oko na bale-mbasambala ti si na ngbangbo oko na gumbaya ti amba ti lo, juska tongana ala si na Dzul Hulaifah, Watokua ti Nzapa sallallaahu’alaihiwasallam azia guirlande na ndo nyama ti lo so lo fâ lo, lo leke hump ti lo si mênë alondo, lo sala si ihram ni lo tokua na lo teti mbeni Umrah na. Azo ti gingo nda ti ye so alondo na Bani Khuza’ah na bibe ti gbungo asango teti lo na ndo asango ti Quraysh. Rasulullah Sallallahu’alaihiwasallam angbâ ti gue, juska na ngoi so lo si na Ghadir Ashthtath nduru na ‘Usfan, azo ti gingo nda ti ye ti lo so alondo na Bani Khuza’ah atingbi na lo na ala tene: ‘Mbi zia Ka’b bin Lu’ay na Amr bin Lu’ay awe, ala yeke bungbi gbâ ti aturugu ti Quraïsh so ayeke sara kamarade na ala nga ti bungbi ala. Ala yeke azo so ayeke tiri bira na e ti kanga lege na e ti gue na Baitullah, Kaaba. Prophète ni atene: ‘Mû na e wango, na bango ni mo yeda tongana e sara bira na amolenge nga na awali ti azo so amû maboko na ala, tongaso e sara bira na ala!’ Tongana ala zia lege ni, a kiri peko ti ye so e sara na ala awe! Na tongana ala ngbâ na fini --- na ngoi so Yahya bin Sa’id atene na lege ti éditeur ‘Tongana ala zia lege ni, ala yeke duti ande na yâ ti mbeni dutingo ti vundu na tongana ala zia lege ni--, ka Allah ayeke fâ go ti ala! Na mo yeda so tongana e gue na Baitullah, ka zo kue so aga na lege ti e, e yeke tiri bira? Abu Bakr a kiri tene, ‘Allah na Watokua ti Lo ahinga nzoni mingi, O Watokua ti Allah, ngbanga ti so na tongo nda ni e londo gi ti gue na ‘Umrah, e londo ti tiri bira na zo pepe, me zo kue so akanga lege na e ti gue na Kaaba, e yeke tiri bira na lo’. Prophète ni atene ‘Na pekoni, ngbâ ti gue, ga!’. --Abu Hurairah atene: 'Mbi ba lâ oko pepe mbeni zo so a hunda tene na amba ti lo mingi ahon Rasulullah sallallahu'alaihiwasallam--. Azzuhri atene na yâ ti hadith ti Miswar bin Makhramah na Marwan bin Hakam na mbeti so atene: ‘Ala ngbâ ti gue, juska na ngoi so ala si na mbeni voyage, Prophète ni atene: ‘Na bango ni, Khalid bin Khalid ayeke lani na yâ ti Ghamim na ndo ti mbeni route ti Quraish. Na iri ti Allah, Khalid bin Walid amä fion ti gango ti ala pëpe juska lo bâ pupu ti akota turugu. Na lege ti fä, Khalid bin Walid ague hio na yanga-da ti gboto mê ti azo ti Qurayche. Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam angbâ ti sara voyage ti lo juska na ngoi so lo si na Tsaniyyah, so na ngoi ni kâ a sara kua na ni tongana ndo ti sigingo ti tingbi na aQuraysh, chameau ti lo atoto. -[Yahya bin Sa’id] ti [Ibnul Mubarak] atene na lege ti mbeti ‘Achameau ti lo ayeke huru kâ--. Na pekoni, Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam a bluffé chameau ti lo na ngoi so lo tene ‘Huss,, huss,,. Me chameau ti lo angbâ ti dekongo. Akamarade ti lo atene: ‘Wow, na bango ni, chameau ti lo ayeke cranky’. Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam a tene hio, ‘Qashwa ti mbi - iri ti chameau ti lo - a zia pepe ngbanga ti nzara ti bê ti lo mveni, ngbanga ti so lo yeke na mara ti salango ye tongaso lâ oko pepe, me a yeke Lo so a kanga lege na mbeni bungbi ti a-éléphant si a kanga lege na chameau ti mbi. Na pekoni, lo tene: ‘Na lege ti Allah, aQuraysh ahunda na mbi pëpe mbeni ye so a hunda ti sara kozoni na lege ti gonda ti Allah, nde na so mbi yeke sara ni. Na pekoni, Bazengele ni asuku na chameau ti lo, qashwa, lo huru na lo gue na ni na Tsanniyah juska lo luti na Hudaibiyah so ayeke yongoro mingi, mbilimbili na ndo ti mbeni ndo so ngu ni ayeke sua dä kete. Na ndo so, akamarade ni amû mbeni kete ngu, na a ninga pëpe ala mû ni juska ngu ni ahule. Na pekoni, lo fa tënë ti nzara ti ngu ti akamarade ti lo na Prophète sallallaahu’alaihiwasallam. Bazengele ni amû flèche ti lo na yâ ti épée ti lo, na lo tene na akamarade ti lo ti zia ni na yâ ti lingu ti ngu ni. Na lege ti Allah, ngu ni angbâ ti sigigi na ngu juska akamarade ti lo alondo na mbeni mbage. Marwan atene, na ngoi so e yeke tongaso, Budail bin Warqa’ alkhuza’i aga na mbeni bungbi ti azo ti lo, ala yeke azo ti Tihamah so na lege ti mbaï awara lege ti mû maboko na Watokua ti Nzapa. Budail atene: ‘Mbi zia Ka’b bin Lu’ay na Amir bin Lu’ay aluti na ndo ti ambeni ngu ti Hudaibiyah na amolenge nga na awali, amaseka na akota zo, ala yeke tiri bira na mo na ala yeke kanga lege na mo ti zia Baitullah. Rasulullah Shallallahu’alaihiwasallam akiri tene na lo, lo tene: ‘E ga ti tiri bira na mbeni zo pepe, me ti sala Umrah. Azo ti Qurasiy akangbi yâ ti ala na lege ti bira na a zia ala na yâ ti kpale. Tongana ala yeda, mbi yeke mû na ala mbeni retard ti mû zendo ti siriri na Hudaibiyah tongaso si mbi na azo ni e lingbi ti sara lisoro na liberté. Tongana mo sö benda, a yeke na ala ti lï na yâ ti vorongo so azo ayeke lï dä, tongana pëpe, ala lingbi ti wu tere kete même tongana ala yeke na kite. Tongana a yeke tongaso pepe, na lege ti Lo so ayeke komande fini ti mbi, fade mbi yeke tiri bira biani na ala ngbanga ti fango tene ti mbi, juska mbeti ti siriri so angbâ gi mbeni mbeti - so ti tene bira -, wala Allah ahon ndo ti fango tene ti ala. --Yahya atene na Ibnul Mubarak na mbeti ti sungo mbeti ni ‘Juska mbeti ti ndia ni angbâ mbeni mbeti ti ndia, Prophète ni atene, tongana ala yeda na pekoni mbi yeke mû na ala mbeni ngoi ti mû zendo ti siriri---. Budail atene ‘Mbi yeke tene na ala ye so mo tene. Budail angbâ ti gue juska lo tingbi na Quraish. Budail atene: ‘Mbi ga na mo na mbage ti koli so - Mohammed - na mbi mä lo tene mbeni tënë tongaso, tongana mo ye, mbi yeke tene na mo.’ Azo ti buba ti Quraïsh atene ‘E yeke na bezoin ti tene mo fa na e ye so lo tene pëpe’. Me azo ti ndara ti Quraïsh atene ‘Pardon, fa na e ye so lo tene’. Budail atene ‘Mbi mä Mohammed atene mara ti atënë tongaso. Budail a fa na ala ye so Prophète sallallaahu a-alaihi wasallam atene. ‘Urwah bin Mas’ud atstsaqofi alondo na bê ti lo mveni na lo tene na azo ti Quraysh ‘O azo ti mbi, ala ga ababâ pëpe? Tënë so ‘Urwah, mbi ngbâ molenge pëpe?’. En’ ala kiri tënë. ‘Urwah’ atene, mo ngbâ ti sanctionné mbi? 'En-en'. Kiri tënë na ala. Tënë so ‘Urwah, mo hinga pëpe so ândö mbi bungbi azo ti Ukaz, na tongana ala yeke na kite -ake-, mbi ga na mo sewa ti mbi nga na zo kue so amä yanga ti mbi?’ So ayeke tâ tënë’. Kiri tënë na ala. ‘Urwah akiri atene, ‘Biani, koli so - so ti tene Mohammed - amû na mo mbeni nzoni ye, tongaso yeda na ye so lo mû na mo, na zia mbi tingbi na lo’. Pardon, ala tingbi tere,’ Quraish akiri tënë. Urwah atingbi nga na Prophète ni. Marwan atene, na pekoni ‘Urwah bin Mas’ud a tisa mbeni lisoro na Prophète sallallaahiu ‘alaihi wasallam. Bazengele ni afa tisango ndo ti lo tongana ti so lo fa na Budail. Urwah atene: ‘O Mohammed, mo hinga pepe so tongana mo futi azo ti mo, mo mä so mbeni zo ti Arabie alingbi ti futi sewa ti lo kozoni na mo? Na tongana a yeke tongaso pëpe, na lege ti Allah, mbi bâ lê ti azo na yâ ti amara mingi a yeke wara abungbi ti azo so aye ti kpe na ti zia mo! Abu Bakr a fâ yâ ti lisoro ti Urwah hio na tenengo: ‘Suck abongo ti Latta, a yeke azo so azia yanda ti mo ti Latta na a kpe na ni - so ayeke tënë so Abu Bakr atene ti zonga na Urwah bin Mas’ud. ‘Urwah ahunda ‘Zo so ayeke biani zo wa! -Na ngoi ni so Urwah ahinga Abu Bakar pepe-- Akamarade ti lo akiri tene ‘So Abu Bakar’. ‘Urwah bin Mas’ud akiri tënë ‘Tongana a yeke pëpe ndali ti bon so mbi yeke na ni na mo so mbi wara ngoi ti kiri ni pëpe, ka mbi kiri tënë na tënë ti mo’. Urwah bin Mas’ud angbâ ti m . a tisa Prophète ti sala lisoro na ndo ni. Na ngoi kue so Urwah atisa lo ti sara dialogue, lo yeke fa tënë ti Prophète ni. Na ngoi ni so, Mughirah bin Syu’bah aluti na li ti Prophète na ngoi so lo yeke yô mbeni épée nga na mbeni bongo ti wen. Na ngoi kue so Urwah aye ti fa barbe ti Prophète ni na maboko ti lo, Mughirah apika maboko ti lo na maboko ti épée ti lo na lo tene ‘He, zi maboko ti mo na ndo ti barbe ti Prophète ni sallallaahu’alaihiwasallam! Urwah akiri ayôro maboko ti lo na lo hunda ‘Zo wa la! Azo ti kua ni akiri tënë, atene: ‘Oh, so ayeke Mughirah bin Syu’bah la! Urwah atene; ‘Mbeni trahison nde wa la, mbi lingbi pëpe ti kiri na peko ti trahison ti mo! -Na ngoi ti hingango ye pëpe, Mughirah amû biani mbeni mara, na pekoni lo fâ ala na lo nzi aye ti ala, gi na pekoni si lo lï na yâ ti Islam-Na pekoni Prophète ni atene; ‘Tongana mo yeda na Islam, tongana pëpe mosoro, mo yeke na bezoin ti kete mbage ni pëpe’. Na pekoni, Urwah abâ Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam na lê ti lo use kue, na lo tene na bê ti lo, na lege ti Nzapa, Watokua ti Nzapa sallallaahu’alaihiwasallam apika ngu pëpe gi tongana ngu ni atï na ndo ti maboko ti mbeni oko ti amba ti lo na a sara kua na lo ti sukula lê ti lo nga na poro ti terê ti lo, na tongana Watokua ti Nzapa amû yanga na lo, asara ablution, ala fâ tere ti ala ti wara tanga ti ablution ti lo. Tongana ala sara tënë, ala yeke sara si go ti ala adë na tere ti lo. Na zo oko abâ lo pëpe ti ne lo, tongaso Urwah akiri na yanga-da ti azo ti lo na lo tene; ‘O azo ti mbi, na lege ti Allah, mbi yeke tokua ti agbia, mbi yeke nga tokua ti Togbia na kisra, nga na Najasyi. Na iri ti Allah, mbi ba lâ oko pepe mbeni gbia tongana ti so amba ti Mohammed ane Mohammed. Na lege ti Allah, lo sigigi na phlegme pepe, gi so phlegme ti lo atï na ndo ti maboko ti mbeni oko ti ala, na pekoni lo sala kusala na ni ti sukula lê ti lo na poro ti tele ti lo. Tongana lo mû na ala awango, ala yeke sara ye alingbi na yanga ti lo hio, tongana lo sara ablution, ala yeke fâ terê ti ala kete ti wara tanga ti ablution ti lo, tongana ala sara tënë, ala yeke sara si go ti ala adë na mbage ti lo, na ala yeke bâ lo na ngangu pëpe tongana mbeni ye ti nengo lo, na lo mû na lo mbeni nzoni offrande ac so,’ Mbeni koli ti gbata ti Bani Kinanah atene; ‘Zia mbi gue na lo! Urwah atene ‘Pardon, ga! Na ngoi so lo bâ na lo ga nduru na Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam na amba ti lo, Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam atene ‘So ayeke so na so alondo na yâ ti mbeni mara so ane anyama ti sandaga, pardon leke anyama ti sandaga ni tongana souvenir ndali ti lo!’ Na pekoni, ala leke nyama so a fâ ni awe ti ga mbeni souvenir ndali ti lo. Akamarade ti lo abara lo na ala tene na lo yamba lo. Na peko ti so lo bâ sarango ye ti prophète ni na amba ti lo na mara ti ye tongaso, lo tene: ‘Subhanallah, a yeke na lege ni pëpe ti tene a kanga lege na azo so ti sigigi na yâ ti temple ni. Marwan wala Miswar atene, tongana koli ti Bani Kinanah ni aga na yanga-da ti tingbi na akamarade ti lo, lo tene: ‘Mbi bâ anyama so a fâ ala awe so a zia collier na ndo ti ala na a leke abongo ti ala, mbi pensé so a lingbi a kanga lege na ala pëpe ti sigigi na yâ ti temple ni. Na pekoni, mbeni oko ti ala so fani mingi a yeke iri lo Mikraz bin Hafs atene; ‘Pardon, mû lege na mbi ti gue na lo’. Ala kiri tënë; ‘Pardon, ga na lo!’ Na ngoi so Mikraz asi na popo ti amba ti lo, Prophète ni atene: ‘So ayeke Mikraz, lo yeke mbeni sioni zo’. Mikraz a tisa Prophète ti Nzapa ti sala tene. Na ngoi so lo hunda lo ti sara tënë, gi hio tongaso Suhail bin ‘Amru aga -- [Ma’mar] atene, lo fa tënë ni na mbi [Ayyub] so alondo na [Ikrimah], na ngoi so Suhail aga, Prophète ni atene ‘Akpale ti mo ayeke duti ande sahl -Sahl aye ti tene tâ tënë so ayeke ngangu pëpe- -Azzu . Hari atene na yâ ti hadith ti lo, Suhail bin Amru aga na lo tene ‘Ga hio, sû mbeti na popo ti e na mo mbeni mbeti ti mango terê’. Na pekoni, Rasulullah airi secrétaire ti lo na lo tene na lo: ‘Sû mbeti ti mbi. Suhail adë kite, lo tene: ‘Mbi hinga Arrahman pëpe, nyen la? --Na ngoi so Ibnul Mubarak atene na mbeni mbeti ti sungo mbeti, nyen la, me sû bismikalloohumma tongana ti so mo sû-Na pekoni, aMusulman atene ‘E yeke sû ni pëpe gi Bismillahirrohmanirrahim’. Na pekoni, Prophète ni atene: ‘Gi ti sû bismikalloohumma’. Na pekoni, lo tene ‘So ayeke mango tele so Mohammed Rasulullah aleke’. Suhail a kiri a fa tene ti kengo ndo ti lo tongana lo tene ‘Tongana fade mbi hinga so mo yeke Watokua ti Allah, ka e yeke kanga lege na mo pepe ti si na Baitullah wala e yeke tiri bira na mo pepe, me a su mbeti ti Muhammad bin Abdullah’. Na pekoni, Prophète ni atene: ‘Na lege ti Nzapa, mbi yeke Watokua ti Nzapa, tongana mo tene mvene na mbi, sû iri ti Mohammed bin Abdullah’. Azzuhri atene, so ayeke nda ti tënë ti prophète ni ‘Ala hunda na mbi pëpe mbeni offrande na bibe ti yôro gonda ti Allah na nduzu, gi tongana mbi yeda na ni’. Na pekoni, Prophète ni atene: ‘Pardon, mo lï pëpe na yâ ti lege so ayeke na popo ti e na Baitullah si e lingbi ti sara Tawaf. Suhail atene na pekoni ‘Zia pëpe si a-Arabe asara tënë ti so a kanga lege na e na ngangu, mo lingbi ti sara Tawaf me na ngu ti peko! Na pekoni, wakuasu ti prophète ni asû ni. Na pekoni, Suhail atene: ‘Nga na mbeni condition so: mbeni oko ti akamarade ti e so aga na mo, même tongana lo changé bê ti lo na yâ ti vorongo ti mo awe, nde na so, a lingbi mo mû lo na e’. A-Musulman akiri tënë ‘Subhanallah, tongana nyen la a lingbi ti mû lo na maboko ti azo so ayeke voro nzapa mingi, atâa so lo ga tongana Musulman’. Na ngoi so mbeni ngangu lisoro tongaso ayeke tambela, gi hio tongaso Abu Womua bin Suhail bin Amru aga na tele ti lo angbâ ti kanga. Na ngoi so Yahya ti Ibn Mubarak atene na mbeti ti lo ‘A kanga lo na kamba’, lo kpe na gbe ti Mecque juska lo bi tele ti lo na popo ti aMusulman. Suhail atene na bê ti lo wani ‘O Muhammad, so ayeke kozo mango tele so mbi sala na popo ti mbi na mo, a lingbi mo kiri na ni na mbi’. Rasulullah sallallaahu’alaihiwasallam atene ‘A yeke pëpe ti mû desizion na ndo ti mango tele ni fadeso’. Suhail atene ‘Tongana bango ndo ti mo ayeke tongaso, mbi yeke hunda na mo pëpe ti sara siriri ndali ti mbeni ye lâ oko pëpe!’ Na pekoni, Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam atene ‘En, mû na mbi mango tele ni fadeso’. Suhail atene ‘A lingbi mbi sara ni fadeso!’. Prophète ni akiri tënë na lo, lo tene: ‘Pardon, sara ni!’ Mbi yeke sara ni pëpe’. Suhail atene. Na ngoi so, Mikraz akiri tënë ‘Ok, e yeke mû fadeso na mo zendo ti mango tele ni! Na pekoni, Abu Jandal atene ‘O aMusulman kue, a yeke kiri na mbi na azo ti vorongo nzapa mingi atâa so mbi ga tongana Musulman? Mo bâ pasi so mbi wara so pëpe? Na ngoi ni so, Abu Jandal abâ mara ti pasi tongaso na lege ti Allah so zo alingbi ti fa nda ni pëpe. Omar atene, juska mo ga nduru na Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam na mo tene ‘Mo yeke prophète ti Allah pëpe?’ Biani, mbi yeke prophète ti Allah’. Prophète ni akiri tënë. I - Omar - mbi tene ‘E yeke na yâ ti tâ tënë pëpe na ngoi so awato ti e ayeke na yâ ti mvene?’. So ayeke tâ tënë’, Watokua ti Allah akiri tënë. I - Omar - mbi tene ‘Tongaso ngbanga ti nyen e yeke ndulu ti yeda ti tene a sala kamene na e na a zonga e na yâ vorongo ti e?’. Watokua ti Allah a kiri tene na lo mveni, lo tene: ‘Mbi yeke watokua ti Allah na mbi yeke ke yanga ti Lo pepe, Lo yeke zo ti batango mbi. Mbi - Umar - mbi tene ‘Mo tene na e pepe so e yeke gue ti sala vizite na Baitullah na ti sala Tawaf kâ?’ Prophète ni angbâ ti hunda ‘Me mbi tene na mo so a lingbi e gue na Baitullah na ngu so?’. Ên-ën' mbi kiri tënë -Omar-. Prophète ni atene: ‘Biani, mo yeke gue biani na lo ti sara tawaf kâ. Tongaso, mo gue na ndo ti Abu Bakr Radhiyallahu’anhu na mo hunda lo, mo tene: ‘O Abu Bakr, so ayeke Prophète ni pëpe . ah biani? Lo kiri tënë ‘Correct’. Mbi tene: ‘E yeke na ndo ti tâ tënë pëpe na ngoi so awato ti e ayeke na yâ ti mvene? Abu Bakr akiri tënë na lo: ‘Tënë ni ayeke tâ tënë’. Mbi - Omar - mbi tene ‘Tongaso ngbanga ti nyen e yeke zonga lege ti vorongo ti e? Hio lo kiri tënë, lo tene: ‘He, lo yeke Watokua ti Nzapa sallallaahu’alaihiwasallam, lo yeke ke yanga ti Seigneur ti lo pëpe ngbanga ti so Lo yeke zo ti mungo maboko na lo, m .