Imam Ahmad : 1
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } وَإِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ فَلَمْ يُنْكِرُوهُ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمْ اللَّهُ بِعِقَابِهِ
A tene na e [Abdolla Bin Numair] so lo tene; ti fa na e [Isma’il] ti [Qais] lo tene; [Abu Bakr] alondo na lo gonda Allah na lo sukula Lo na pekoni lo tene; O azo, biani i diko versê so: ‘I azo so amä na bê, i bata tele ti i; Mbeni zo so ague na zo na lege ni pëpe ayeke sara sioni na mo pëpe tongana mo wara fango lege awe’. -QS Al Maidah versê 105-. Na biani a mä Watokua ti Nzapa sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Biani, tongana azo abâ sioni ye na pekoni ala ke ni pëpe, ka Allah ayeke mû ande punition na ala kue’.
Imam Ahmad : 2
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ وَسُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الْوَالِبِيِّ عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِمَا شَاءَ مِنْهُ وَإِذَا حَدَّثَنِي عَنْهُ غَيْرِي اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنِي وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ قَالَ مِسْعَرٌ وَيُصَلِّي وَقَالَ سُفْيَانُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا غَفَرَ لَهُ
Na peko ti so lo tene na e [Waki’] lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Mis’ar] na [Sufyan] so alondo na [Othman Bin Al Mughirah Ats Tsaqafi] so alondo na [Ali Bin Rabi’ah Al Walibi] so alondo na [Asma’bin Al Hakam Al Fazari] so alondo na [Ali], lo tene; Tongana mo mä mbeni hadith so alondo na Watokua ti Nzapa sallallaahu ‘alaihi wasallam, ka Allah ayeke mû na mo anzoni ye na lege ni alingbi na ye so bê ti Lo aye. na tongana mbeni zo nde atene ni na mbi, ka mbi hunda lo ti deba yanga ti lo, tongana lo deba yanga ti lo na mbi awe ka mbi confirmé ni. Biani, Abu Bakr a tene na mbi, na a yeke tâ tene so [Abu Bakr] amä tene ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam: ‘A yeke pepe zo so asala siokpari na pekoni lo sala ablution na lo sala si ablution ti lo aga nzoni, -Mis’ar atene; -’ na pekoni lo sambela, na ngoi so Sufyan atene ‘na pekoni lo sambela rakâh use na lo hunda pardon na Allah gi tongana biani Allah ayeke pardone asiokpari ti lo’.
Imam Ahmad : 3
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ عَازِبٍ سَرْجًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرْ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْهُ إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لَا حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ حِينَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ مَعَهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ خَرَجْنَا فَأَدْلَجْنَا فَأَحْثَثْنَا يَوْمَنَا وَلَيْلَتَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ فَضَرَبْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى ظِلًّا نَأْوِي إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِصَخْرَةٍ فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا فَإِذَا بَقِيَّةُ ظِلِّهَا فَسَوَّيْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرَشْتُ لَهُ فَرْوَةً وَقُلْتُ اضْطَجِعْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاضْطَجَعَ ثُمَّ خَرَجْتُ أَنْظُرُ هَلْ أَرَى أَحَدًا مِنْ الطَّلَبِ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْهَا ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ ضَرْعَهَا مِنْ الْغُبَارِ ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ كَفَّيْهِ مِنْ الْغُبَارِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ اللَّبَنِ فَصَبَبْتُ يَعْنِي الْمَاءَ عَلَى الْقَدَحِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَافَيْتُهُ وَقَدْ اسْتَيْقَظَ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ هَلْ أَنَى الرَّحِيلُ قَالَ فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلَّا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَّا فَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ قَدْرُ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا وَبَكَيْتُ قَالَ لِمَ تَبْكِي قَالَ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ مَا عَلَى نَفْسِي أَبْكِي وَلَكِنْ أَبْكِي عَلَيْكَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنَاهُ بِمَا شِئْتَ فَسَاخَتْ قَوَائِمُ فَرَسِهِ إِلَى بَطْنِهَا فِي أَرْضٍ صَلْدٍ وَوَثَبَ عَنْهَا وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُنْجِيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي مِنْ الطَّلَبِ وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ مِنْهَا سَهْمًا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ بِإِبِلِي وَغَنَمِي فِي مَوْضِعِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهَا قَالَ وَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُطْلِقَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَتَلَقَّاهُ النَّاسُ فَخَرَجُوا فِي الطَّرِيقِ وَعَلَى الْأَجَاجِيرِ فَاشْتَدَّ الْخَدَمُ وَالصِّبْيَانُ فِي الطَّرِيقِ يَقُولُونَ اللَّهُ أَكْبَرُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَتَنَازَعَ الْقَوْمُ أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْزِلُ اللَّيْلَةَ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأُكْرِمَهُمْ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا حَيْثُ أُمِرَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَوَّلُ مَنْ كَانَ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى أَخُو بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ رَاكِبًا فَقُلْنَا مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَى أَثَرِي ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ الْبَرَاءُ وَلَمْ يَقْدَمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى حَفِظْتُ سُوَرًا مِنْ الْمُفَصَّلِ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَكَانَ الْبَرَاءُ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ
Na peko ti so lo tene na e [‘Amru Bin Mohammed Abu Sa’id so ti tene Al ‘Anqazi] lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Israël] so alondo na [Abu Ishaq] so alondo na [Al Barra’ Bin ‘Azib], lo tene; Abu Bakr avo mbeni selle na maboko ti ‘Azib na dirham bale-oko na ota, Al Barra’ atene; na pekoni Abu Bakr atene na Azib; ‘Tene na Al Barro ti gue na lo na da ti mbi’. Tongaso, ‘Azib akiri tënë; ‘Ên-ën, gi tongana mo ye ti fa na e ye so mo sara na ngoi so Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam asigigi na mo’. lo tene; na pekoni [Abu Bakr] atene; 'E sigigi ti tambela na bï na e sala si lege ni ague na li ni na kota lâ na bï so e hon, tongana e si na midi na lâ ayeke mbilimbili na nduzu, mbi ba ndo na ndo ti e ti ba wala mbeni ndo ti batango tele ayeke dä teti e, kete ngoi na pekoni mbi ba mbeni kota tênë na mbi ga ndulu na ni na a sigigi so mbeni kete couverture ayeke dä so mbi -dû ni ayeke . - . a leke ndo ni na a kangbi yâ ti mbeni bongo ti poro ti nyama ndali ti Watokua ti Nzapa, na pekoni mbi tene; “Mo lango, O Watokua ti Allah,” na pekoni lo lango, na pekoni mbi sigigi ti ba wala mbeni zo ayeke ba ndo, gi hio tongaso mbi ba mbeni zo ti batango angasa, mbi hunda; ‘Mo yeke ti zo wa, maseka-koli?’ lo kiri tënë; ‘a yeke ti mbeni koli ti Quraysh,’ na pekoni lo tene iri ti lo na mbi hinga lo, mbi kiri mbi hunda; ‘Ngasangbaga ti mo ayeke dü me? ’ lo kiri tënë; ‘en’ mbi kiri mbi hunda; ‘Mo yeke fa ande warango ye ndali ti mbi? ’ lo kiri tënë; ‘En’ so mbi mû yanga na lo ti gbu mbeni oko ti angasa ti lo na ti sukula ngu ti ngu ti ngu ti ngasa ni nga na amaboko ti maboko ti lo na pupu-sese, mbi ga na mbeni geriba ti poro so ayeke na mbeni couverture ti bongo na yanga ni, na pekoni lo wara mbeni kete ngu ti ngu ndali ti mbi na mbi tuku ngu na ndo ti geriba ni tongaso si mbi wara too ti cahullame ti Allah the the wouldn’t’. ‘alaihi wasallam ti mû na lo mbeni ye ti nyongo ni, na a bâ so lo zingo na lango ti lo awe, mbi tene; ‘O Watokua ti Allah, nyon ni’ Lo nyon ni juska mbi wara dengo bê, na pekoni mbi tene; ‘Ngoi ti tene e hon asi awe?’ tongaso e londo na ngoi so azo ni ayeke gi ye na zo oko na popo ti ala awara e pëpe gi Suraqah Bin Malik Bin Ju’syum so ayeke na ndo ti mbarata, mbi tene; ‘O Watokua ti Allah, zo so ayeke gi e ayeke hon ndo ti e’, Prophète ni akiri tënë: ‘mo sara vundu pëpe, Allah ayeke na e’ juska na ngoi so Suraqah ayeke nduru na e, ndulu na yongo ti mbeni lancé oko wala use wala ota, mbi tene; ‘O Watokua ti Allah, zo so ayeke gi e - ayeke gbu e’ na mbi -na ngoi ni so- mbi yeke toto, Prophète ni ahunda: ‘ngbanga ti nyen mo yeke toto?’. Mbi kiri tënë; 'Na lege ti Allah, mbi yeke toto pepe ngbanga ti so mbi yeke gi bê ti mbi na ndo ti mbi wani, me mbi yeke toto ngbanga ti so mbi yeke gi bê ti mbi na ndo ti mo' na pekoni, Watokua ti Nzapa sallallaahu 'alaihi wasallam asambela: 'e zia lo -Suraqah- na bê ti Mo' na pekoni gere ti lo juska na yâ ti Suraqah ti ngoro mbarata ti lo na jumped na yâ ti mbarata ni s; 'O Mohammed, mbi hinga awe so so ayeke kusala ti mo, tongaso sambela Allah ti zi mbi na yâ ti ye so asi na mbi, na lege ti Allah mbi yeke bata asango ti mo na hondengo ni na azo so ayeke gi mo so ayeke na peko ti mbi, na bâ flèche ti mbi ti poro ti nyama quiver, mû ambeni flèche ni, en fait mo yeke hon na yâ ti place ti achameau ti mo so na mo gueat'. Abu Bakr angbâ ti tene, na pekoni Rasulullah akiri tënë; 'Mbi yeke na bezoin ni pepe' na pekoni Rasulullah asambela ndali ti lo si Suraqah a zi lo - na yâ ti kpale so asi na lo - na lo kiri na akamarade ti lo, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam angbâ ti voyagé na mbi, tongana e si na Médine, azo ayamba e na yâ ti da ti plomb na ca. Awakua na amolenge asigigi hio ala tene; ‘Allah ayeke kota zo, Rasulullah ‘alaihi wasallam aga, Mohammed aga’. Azo ni ayeke tiri ti hinga zo wa na popo ti ala ayeke na droit ti tene lo sara da ti lo, tongaso Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam atene: ‘na bï so mbi yeke lango ande na da ti Bani Najar tonton Abdul MuTalib ti ne ala,’ tongaso tongana ndapre asi na ndade ni lo hon tongana ti so a mû yanga na lo ti sara. Barra’ Bin Azib atene; ‘Kozo muhajirin so aga na e ayeke Mush’ab Bin Umair, ita ti Bani Abdud Dar, na pekoni Ibnu Ummi Maktum, so ayeke waziba, ita ti Bani Fihri, na pekoni Omar Bin Al Khaththab na azo bale-use so ayeke kpe na mbarata, tongaso e hunda; ‘Nyen la Rasulullah asara?’ lo kiri tënë; ‘lo yeke na peko ti mbi’, na pekoni Rasulullah asi na Abu Bakr, Barro’ atene; 'Prophète sallallaahu 'alaihi wasallam ayeke si pepe -na Médine- gi tongana na ngoi ni so mbi bata na li ti mbi ambeni mbeti ti Al Mufashal'. Israël atene; ‘Barro’ ayeke lani mbeni kamarade ti azo ti Ansar so alondo na Banu Haritsah’.
Imam Ahmad : 4
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ قَالَ إِسْرَائِيلُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ بِبَرَاءَةٌ لِأَهْلِ مَكَّةَ لَا يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَاللَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ قَالَ فَسَارَ بِهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ الْحَقْهُ فَرُدَّ عَلَيَّ أَبَا بَكْرٍ وَبَلِّغْهَا أَنْتَ قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ بَكَى قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدَثَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ مَا حَدَثَ فِيكَ إِلَّا خَيْرٌ وَلَكِنْ أُمِرْتُ أَنْ لَا يُبَلِّغَهُ إِلَّا أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي
Na peko ti so lo tene na e [Waki’] lo tene; ti tene [Israël]; ti tene [Abu Ishaq]; ti [Zaid Bin Yutsai’] ti [Abu Bakr] so Prophète atokua lo na mbeni tënë ti liberté na azo ti Mecque; ‘Tongaso mbeni zo ti vorongo Nzapa oko ague na Hajj pepe na peko ti ngu so, zo oko ayeke sala Tawaf na tele ti lo pepe na lo yeke lï na yayu pepe gi mbeni Musulman, zo so ayeke na mbeni mango tele na popo ti lo na Watokua ti Allah, nda ni ayeke ti si na hunzingo ti mango tele ni, na Allah na Watokua ti lo ayeke duti ande na liberté na maboko ti azo ti vorongo Nzapa mingi’. YAzid atene; tongaso lo londo na azo ota. Na pekoni, Lo tene na Ali; ‘mû peko ti lo na kiri na Abu Bakr na mbi na fa tënë so mo tene’. tongaso lo sara, lo tene; tongana Abu Bakr aga na ndo ti Prophète sallallahu ‘alaihi wasallam, lo dekongo na lo hunda; ‘O Watokua ti Allah, mbeni ye asi na mbi?’ lo kiri tënë; ‘Mbeni ye asi na mo pëpe gi nzoni ye, me a mû yanga na mbi ti tene a fa tënë so pëpe gi na mbi wala na mbeni oko ti mbi’.
Imam Ahmad : 5
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَوْسَطَ قَالَ خَطَبَنَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَامِي هَذَا عَامَ الْأَوَّلِ وَبَكَى أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ أَوْ قَالَ الْعَافِيَةَ فَلَمْ يُؤْتَ أَحَدٌ قَطُّ بَعْدَ الْيَقِينِ أَفْضَلَ مِنْ الْعَافِيَةِ أَوْ الْمُعَافَاةِ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَلَا تَحَاسَدُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَكُونُوا إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ تَعَالَى
A tene na e [Mohammed Bin Ja’far] so lo tene; Na peko ti so lo fa na e [Syu’bah] so alondo na [Yazid Bin Khumair] so alondo na [Sulaim Bin ‘Amir] so alondo na [Ausath], lo tene; [Abu Bakr] afa tënë na e na lo tene; Rasullah a yeke na place ti mbi na yâ ti kozo ngu ni. Na pekoni Abu Bakr atoto, na pekoni lo tene; hunda Allah teti Al mu’Aafaat - pardon - wala lo tene Al 'Aa'fiyah - batango tele -, teti so a mu na zo oko pepe mbeni ye so ayeke kota ahon Al 'Aa'fiyah wala Al mu'Aafaat na peko ti mabe, duti na tâ be-ti-molenge ngbanga ti so be-biani ayeke legeoko na nzoni salango ye na ala use kue ayeke na yayu na lo yeke na e both pëpe, na ngbâ yongoro na mvene na both ayeke na e sara kota bê na popo ti ala, ala sara ngonzo, na ala fâ yâ ti songo ti kamarade pëpe nga ala tourné peko ti mba pëpe, Me ala duti aita tongana ti so Allah Ta’ala akomande.’
Imam Ahmad : 6
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِيهِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي هَذَا الْقَيْظِ عَامَ الْأَوَّلِ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ وَالْيَقِينَ فِي الْآخِرَةِ وَالْأُولَى
A tene na e so [Abdurrahman Bin Mahdi] na [Abu Amir] kue atene; Na peko ti so lo tene na e [Zuhair so ti tene Ibnu Mohammed] so alondo na [Abdullah so ti tene Ibnu Mohammed Bin ‘Aqil] so alondo na [Mu’adz Bin Rifa’ah Bin Rafi’ Al Ansari] so alondo na babâ ti lo so ti tene [Rifa’ah Bin Rafi’] lo tene; Mo mä [Abu Bakar Ash Siddiq] so ayeke fa tënë na ndo ti estrade ti Rasullah, na pekoni lo tene; ‘Mbi mä Rasullah atene,’ na Abu Bakr atoto tongana lo di iri ti Rasullah, na pekoni lo tï kpô na ngu ti lê ti lo na lo tene; ‘Mbi mä Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam atene na mbeni lango so wâ ayeke mingi, so wâ ayeke mingi tongana ti so na yâ ti kozo ngu ni: ‘hunda pardon, batango tere nga na ziango bê na ndo ti gigi ti kekereke nga na dunia’.
Imam Ahmad : 7
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ
Na peko ti so lo tene na e [Abu Kamil], lo tene; A tene na e [Hammad, so ti tene Ibn Salamah] so alondo na [Ibn Abu ‘Atiq] so alondo na [babâ ti lo] so alondo na [Abu Bakr], so Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Siwak ayeke mbeni zo ti sukulango yanga ti zo na so anzere na Nzapa’.
Imam Ahmad : 8
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلَاتِي قَالَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ و قَالَ يُونُسُ كَبِيرًا حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْأَشْيَبُ عَنْ ابْنِ لَهِيعَةَ قَالَ قَالَ كَبِيرًا
Na peko ti so lo tene na e [Hasyim Bin Al Qasim] lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Al Laits] lo tene; A tene na mbi so [Yazid Bin Abu Habib] ti [Abul Khair] ti [Abdoullah Bin ‘Amru] ti [Abu Bakar Ash Shiddiq] so lo tene na Rasulllah; 'fa na mbi Du'a so mbi yeke sambela na ni na yâ ti sambela ti mbi,' Lo kiri tënë: 'diko, Allahumma Innii Zhalamtu Nafsii Zhulman Katsiiro, Walaa Yaghfirudz Dzunuuba Illaa Anta, Faghfirlii maghfiratan Min 'Indika Warhamnii mbeni lot Innaka Antal Ghofuurur Rahiim a lingbi pëpe ti wara mbeni wrong ti mbi '-O Allah ti mbi. asiokpari gi Mo na pekoni mo pardone asiokpari ti mbi na pardon so alondo na mbage ti mo na mo sara nzoni bê na mbi, biani mo yeke zo so ayeke pardone zo mingi, zo so ayeke sara nzoni bê mingi-’. [Jonas] atene; ‘kabiiraa -kota-,’ a fa ni na e [Hasan Al Asy yab] so alondo na [Ibn Lahi’ah] lo tene; lo tene: ‘kabiiraa -kota-’.
Imam Ahmad : 9
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ
Na peko ti so lo tene na e [Abdurrazzaq] lo tene; A tene na e [Ma’mar] so alondo na [Az Zuhri] so alondo na [‘Urwah] so alondo na [Aisyah], so Fatimah na Al Abbas aga na mbage ti Abu Bakr, ala use kue ahunda mbeni mbage ti ye ti héritier ti ala na tïtî Watokua ti Nzapa sallallaahu ‘alaihi wasallam, na ngoi so ala use kue ahunda mbage ti lo na mbage ti bira ti lo na ngoi ti bira ti lo. Bakar] atene na ala; Ti tâ tënë ni, mbi mä Watokua ti Allah atene: ‘E yeke na héritier pëpe, mosoro so e zia aga a-alm, sewa ti Mohammed ayeke te gi na yâ ti mosoro so’. Tongaso, na lege ti Allah, mbi yeke zia pëpe mbeni ye so mbi bâ Rasulullah asara gi tongana mbi sara ni biani’.
Imam Ahmad : 10
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ قَالَ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ الْحَارِثِ يَقُولُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مِنْ عَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ اسْتَعْبَرَ أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَمْ تُؤْتَوْا شَيْئًا بَعْدَ كَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ مِثْلَ الْعَافِيَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ
Na peko ti so lo tene na e [Abu Abdurrahman Al Muqri’] lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Haiwah Bin Syuraih] lo tene; Mo mä [Abdul Malik Bin Al Harith] atene; Biani [Abu Hurairah] atene; Mbi mä [Abu Bakar Ash Siddiq] atene na ndo ti estrade so; Mo mä Rasulullah so na lango ti kozo ngu so, na pekoni Abu Bakr agirisa na yâ ti wango ni so lo toto na pekoni lo tene; Mo mä Watokua ti Nzapa (so siriri ti Nzapa aduti na ndo ti lo) atene: ‘A mû na mo pëpe mbeni ye - so ayeke na yâ ti mbeni kota ndo - na peko ti mbeni tënë ti bê kue tongana Al Afiyah - batango tele -, tongaso hunda na Allah Al Afiyah’.
Imam Ahmad : 11
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْغَارِ وَقَالَ مَرَّةً وَنَحْنُ فِي الْغَارِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ لَأَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا
Na peko ti so lo tene na e [‘Affan] lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Hammam], lo tene; a fa na e [Thabit] so alondo na [Anas] so [Abu Bakar] atene na lo, lo -Abu Bakar- atene; Mo tene na Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam na ngoi so lo yeke na yâ ti dû ti tênë, - na yâ ti mbeni mbaï nde lo tene; ‘na e yeke na yâ ti dû ti tênë ni, - na tongana mbeni oko ti ala abâ gere ti lo use, ka ala bâ e na gbe ti gere ti lo’, na pekoni lo tene: ‘O Abu Bakr, mo pensé nyen na ndo ti azo use, a yeke pëpe Allah si ayeke ota zo use so’.
Imam Ahmad : 12
حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتَّبِعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ
Na peko ti so lo tene na e [Rauh] lo tene; A tene na e [Ibn Abi ‘Arubah] so alondo na [Abu At Taiyyah] so alondo na [Al Mughirah Bin Subai’] so alondo na [‘Amru Bin Huraits] so alondo na [Abu Bakar Ash Shiddiq], lo tene; ‘Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam atene na e so Dajjal ayeke sigigi ande na mbage ti est ti sese so a iri ni Khurasan, azo mingi ayeke mû peko ti lo, mo bâ mo tene lê ti ala ayeke tongana abozo so a pika ni na marteau’.
Imam Ahmad : 13
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى صَاحِبُ الدَّقِيقِ عَنْ فَرْقَدٍ عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بَخِيلٌ وَلَا خَبٌّ وَلَا خَائِنٌ وَلَا سَيِّئُ الْمَلَكَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الْجَنَّةِ الْمَمْلُوكُونَ إِذَا أَحْسَنُوا فِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَفِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَوَالِيهِمْ
Na peko ti so lo tene na e [Abu Sa’id] mbeni ngbele ngbâa ti Bani Hashim, lo tene; A tene na e so [Shadaqah Bin Musa] kamarade ti lo Ad Daqiq, so alondo na [Farqad] so alondo na [Murrah Bin Syarahil] so alondo na [Abu Bakar Ash Shiddiq], lo tene; Azo so ayeke sara ye na lege ni pëpe, azo ti handango azo, azo ti mbeto, wala azo so ayeke sara ye na lege ni pëpe ayeke lï na yayu pëpe, na azo so ayeke pika kozoni yanga ti da ti yayu ayeke duti ande awakua so ayeke nzoni ti sara ye so ayeke na popo ti ala na Jalla waster so ayeke na popo ti ala na Allah A’.
Imam Ahmad : 14
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْتَ وَرِثْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْ أَهْلُهُ قَالَ فَقَالَ لَا بَلْ أَهْلُهُ قَالَتْ فَأَيْنَ سَهْمُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَطْعَمَ نَبِيًّا طُعْمَةً ثُمَّ قَبَضَهُ جَعَلَهُ لِلَّذِي يَقُومُ مِنْ بَعْدِهِ فَرَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَتْ فَأَنْتَ وَمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمُ
A yeke na lege ni ti tene [Abdolla Bin Mohammed Bin Abu Syaibah]. Abdolla atene; na mo mä ni na yanga ti Abdullah bin Abu Syaibah, lo tene; A tene na e [Muhammad bin Fudlail] ti [Al Walid bin Jumai’] ti [Abu Ath Thufail] so lo tene; Na ngoi so Prophète ni akui, Fatima asû mbeti na Abu Bakr so na yâ ni a yeke wara; ‘Mo wala sewa ti mo ayeke héritier ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam?’ Lo kiri tënë; Fatima atene: ‘Mbi wara héritier ni pëpe, me sewa ti lo la awara ni; ‘Na pekoni, a yeke wara a-action ti Rasulullah na ndo wa?’ Tongaso [Abu Bakr] atene; ‘Biani, mbi mä Watokua ti Nzapa atene; ‘Biani, tongana Allah amû kobe na mbeni Prophète, na pekoni lo kui, na pekoni Lo - Allah - asara ni ndali ti azo so ayeke ga na peko ti lo’, na pekoni mbi leke ti kiri na ni na aMusulman’. na pekoni Fatima atene; ‘Na pekoni, mo hinga nzoni mingi ye so mo mä na yanga ti Watokua ti Allah’.
Imam Ahmad : 15
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمَازِنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو نَعَامَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُنَيْدَةَ الْبَرَاءُ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ وَالَانَ الْعَدَوِيِّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَصَلَّى الْغَدَاةَ ثُمَّ جَلَسَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الضُّحَى ضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ مَكَانَهُ حَتَّى صَلَّى الْأُولَى وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ كُلُّ ذَلِكَ لَا يَتَكَلَّمُ حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ ثُمَّ قَامَ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ أَلَا تَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَأْنُهُ صَنَعَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ يَصْنَعْهُ قَطُّ قَالَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ عُرِضَ عَلَيَّ مَا هُوَ كَائِنٌ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَأَمْرِ الْآخِرَةِ فَجُمِعَ الْأَوَّلُونَ وَالْآخِرُونَ بِصَعِيدٍ وَاحِدٍ فَفَظِعَ النَّاسُ بِذَلِكَ حَتَّى انْطَلَقُوا إِلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام وَالْعَرَقُ يَكَادُ يُلْجِمُهُمْ فَقَالُوا يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ وَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ قَالَ لَقَدْ لَقِيتُ مِثْلَ الَّذِي لَقِيتُمْ انْطَلِقُوا إِلَى أَبِيكُمْ بَعْدَ أَبِيكُمْ إِلَى نُوحٍ { إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ } قَالَ فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى نُوحٍ عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ وَاسْتَجَابَ لَكَ فِي دُعَائِكَ وَلَمْ يَدَعْ عَلَى الْأَرْضِ مِنْ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي انْطَلِقُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اتَّخَذَهُ خَلِيلًا فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَلَّمَهُ تَكْلِيمًا فَيَقُولُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُحْيِي الْمَوْتَى فَيَقُولُ عِيسَى لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى سَيِّدِ وَلَدِ آدَمَ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ انْطَلِقُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَشْفَعَ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَيَنْطَلِقُ فَيَأْتِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام رَبَّهُ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ قَالَ فَيَنْطَلِقُ بِهِ جِبْرِيلُ فَيَخِرُّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ وَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا نَظَرَ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَرَّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ أُخْرَى فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَقَعَ سَاجِدًا فَيَأْخُذُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِضَبْعَيْهِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ مِنْ الدُّعَاءِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى بَشَرٍ قَطُّ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ خَلَقْتَنِي سَيِّدَ وَلَدِ آدَمَ وَلَا فَخْرَ وَأَوَّلَ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ حَتَّى إِنَّهُ لَيَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ أَكْثَرُ مِمَّا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَأَيْلَةَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الصِّدِّيقِينَ فَيَشْفَعُونَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الْأَنْبِيَاءَ قَالَ فَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الْعِصَابَةُ وَالنَّبِيُّ وَمَعَهُ الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالنَّبِيُّ وَلَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الشُّهَدَاءَ فَيَشْفَعُونَ لِمَنْ أَرَادُوا وَقَالَ فَإِذَا فَعَلَتْ الشُّهَدَاءُ ذَلِكَ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ أَدْخِلُوا جَنَّتِي مَنْ كَانَ لَا يُشْرِكُ بِي شَيْئًا قَالَ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَالَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا فِي النَّارِ هَلْ تَلْقَوْنَ مِنْ أَحَدٍ عَمِلَ خَيْرًا قَطُّ قَالَ فَيَجِدُونَ فِي النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ أُسَامِحُ النَّاسَ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَسْمِحُوا لِعَبْدِي كَإِسْمَاحِهِ إِلَى عَبِيدِي ثُمَّ يُخْرِجُونَ مِنْ النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي قَدْ أَمَرْتُ وَلَدِي إِذَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي بِالنَّارِ ثُمَّ اطْحَنُونِي حَتَّى إِذَا كُنْتُ مِثْلَ الْكُحْلِ فَاذْهَبُوا بِي إِلَى الْبَحْرِ فَاذْرُونِي فِي الرِّيحِ فَوَاللَّهِ لَا يَقْدِرُ عَلَيَّ رَبُّ الْعَالَمِينَ أَبَدًا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ قَالَ مِنْ مَخَافَتِكَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرْ إِلَى مُلْكِ أَعْظَمِ مَلِكٍ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَهُ وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهِ قَالَ فَيَقُولُ لِمَ تَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ وَذَاكَ الَّذِي ضَحِكْتُ مِنْهُ مِنْ الضُّحَى
Na peko ti so lo tene na e [Ibrahim Bin Ishaq Ath Thalaqani] lo tene; Na peko ti so lo tene na mbi [Mbeni zo ti kodoro ni] lo tene; Na peko ti so lo tene na mbi [Abu Na’amah] lo tene; Na peko ti so lo tene na mbi [Abu Hunaidah Al Barra’ Bin Naufal] so alondo na [Walan Al ‘Adawi] so alondo na [Hudzaifah] so alondo na [Abu Bakar Ash Shiddiq] lo tene; ‘Mbeni lâ, Rasulullah asara sambela ti ndapre. Na pekoni, lo duti, juska tongana ngoi ti dhuha asi, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam aseka, na pekoni lo duti na place ti lo ti kozoni juska lo sambela midi, asambela ti Asr na ti Maghrib, lo sala tënë pëpe juska na sambela ti lakui na hunzingo ti bï ni, na pekoni lo gue na yanga-da ti azo ti Bakbur; ‘Ngbanga ti nyen mo hunda pëpe na Watokua ti Allah ye so lo sala laso, atâa so lo sala ni lâ oko pëpe kozoni?’ lo tene; na pekoni lo hunda lo, tongaso lo kiri tënë: ‘en, a fa na mbi ye so ayeke si ande na yâ ti aye ti dunia so nga na ti peko, tongaso azo so ayeke kozo nga na azo so aga abungbi na ndo oko, na pekoni azo asara mbeto ti ye so, tongaso ala ga na Adam na ngoi so ngu ti tere ti ala ayeke nduru ti kanga ndo ti ala, ala tene; ‘O Adam, mo yeke babâ ti azo na Allah ‘azza wajalla asoro mo, tongaso hunda na Seigneur ti mo ti sambela ndali ti e,’ Adam akiri tënë; ‘Mbi nga mbi yeke tingbi na ye so mo yeke tingbi na ni, gue na babâ ti mo na peko ti babâ ti mo, so ti tene Noé,’ biani Allah asoro Adam, Noé, sewa ti Abraham na sewa ti ‘Imran na ndo ti azo kue’. Tongaso ala ga na tere ti Noé, ala tene; ‘Mû na e intercession na gbele Rabb ti mo, ngbanga ti so Allah asoro mo na lo kiri tënë na sambela ti mo na Lo zia pëpe mbeni da na popo ti azo so amä na bê pëpe na ndo ti sese’. Na pekoni, Noé atene; ‘Mbi lingbi ti sambela ndali ti mo pëpe, tongaso gue na Ibrahim, ngbanga ti so Allah asara si lo ga zo so lo ye lo mingi’. Na pekoni ala gue na Ibrahim, si Ibrahim atene; ‘Mbi lingbi ti mû na mo intercession pëpe, gue na Moïse, ngbanga ti so Allah asara tënë na lo ândö direct’. Na pekoni, Musa akiri tënë; ‘Mbi yeke na ye so mo hunda pepe, tongaso gue na Isa bin Maryam, biani lo lingbi ti sava awaziba, azo ti kobela na ti zingo akuâ’. Tongaso Jésus akiri tënë; ‘Mbi yeke na ye so mo hunda pepe, me gue na maître ti mo, molenge ti Adam, ngbanga ti so dû ti kuâ ti lo ayeke duti ande kozoni ti zi na Lâ ti londongo ti awakinda, gue na Mohammed shallallahu ‘alaihi wasallam, biani lo yeke sambela teti mo na gbele Rabb ti mo’. Lo tene; ‘Tongaso lo zia, na pekoni Jibril atingbi na Seigneur ti lo, na pekoni Allah atene: ‘zia lo - sambela - na mû na lo nzoni tënë ti yayu’. lo tene; na pekoni Jibril alondo na nzoni tene, na pekoni Mohammed akuku na sese na lo kuku teti vendredi oko, na pekoni Allah atene: ‘yôro li ti mo na nduzu, O Mohammed, tene fade a yeke mä mo na mo yeke sambela, a mû lege na mo ti sambela’. lo tene; tongaso lo yôro li ti lo na nduzu na tongana lo ba Seigneur ti lo lo kuku na sese ti mä yanga teti mbeni vendredi nde, na Allah akiri atene: ‘yôro li ti mo na nduzu na mo tene fade a yeke mä mo, sambela, a mû lege na mo ti sambela’. lo tene; lo gue lo kuku na sese, na Gabriel agbu maboko ti lo use kue, na pekoni lo zi mbeni sambela so ade a zi ni lâ oko pëpe na mbeni zo, tongaso lo tene; ‘O Rabb ti mbi, mo leke mbi ti duti maître ti molenge ti Adam na fandara ayeke dä pëpe, mo sala si mbi ga kozo zo ti tene a zi dû ti kuâ ti lo na Lâ ti Zingongo ti awakinda na fandara ayeke dä pëpe, juska mo sala si azo so aga na lac ti mbi aga mingi tongana ti so ayeke na popo ti Shon’a na Ailah,’ na pekoni a tene; ‘I iri aShiddiqin si ala sambela’, na pekoni a tene; ‘Iri azo ti Nabs . Mbi'. Lo tene; na pekoni Prophète ni aga na mbeni bungbi ti azo ti lo, na mbeni Prophète ayeke dä so ayeke na azo oku wala omene, na mbeni Prophète ayeke dä so azo ti lo ayeke dä pëpe, na pekoni a tene; ‘Iri a martyr si ala sambela teti azo so ala ye’. na Prophète ni angbâ ti tene; so tongana a martyr a sala tongaso awe, Prophète ni atene: Allah a tene ‘Mbi yeke zo ti be-nzoni mingi ahon azo ti be-nzoni, lï na yayu ti mbi azo so abungbi ye oko na mbi pepe’. lo tene; na pekoni ala lï na yayu. Lo tene: Na pekoni, Allah atene: ‘Bâ na yâ ti enfer, mo wara mbeni zo so asara nzoni ye lâ oko pëpe? ‘Lo tene; Tongaso, ala wara mbeni koli, na pekoni Allah ahunda lo: ‘Mo sala mbeni nzoni kusala awe? ’ koli ni akiri tënë; ‘Ên-ën, gi so ândö mbi sara si aye aga ngangu pëpe na azo na yâ ti atënë ti vongo ye na ti kango ye’. Tongaso, Allah atene: ‘sala si a ga ngangu pëpe na wakua ti mbi tongana ti so lo sala si a ga ngangu pëpe na ambeni wakua ti mbi’. Na pekoni, ala sigigi na mbeni zo na enfer, na Allah ahunda lo; ‘Mo sara mbeni nzoni kusala awe? ’ lo kiri tënë; ‘Ên-ën, gi tongana mbi tene na molenge ti mbi so tongana mbi kui, mo zö mbi na wâ na pekoni mo pete mbi tongana farine, na pekoni mo gue na ni na ngu-ingo na mo kangbi ni na lê ti nduzu, na pekoni na lege ti Allah, Seigneur ti aye kue, a yeke wara lege ti kiri na mbi lâ oko pëpe’. Na pekoni, Allah atene: ‘Ngbanga ti nyen mo sara tongaso? ’ lo kiri tënë; ‘teti mbito ti Mo’. Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam a kiri a tene: na pekoni Allah a tene: ‘ba royaume ti royaume so ayeke na gloire mingi, na pekoni biani teti mo a yeke tongana lo, même fani bale-oko ti lo’. Prophète ni akiri atene: wakua ni atene; ‘ngbanga ti nyen mo zonga mbi na ngoi so mo yeke gbia?’ Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘so ayeke ye so asara si mbi yeke na ngia na yâ ti ngoi so ahon’.
Imam Ahmad : 16
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَإِنَّكُمْ تَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوْضِعِهَا وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ وَلَا يُغَيِّرُوهُ أَوْشَكَ اللَّهُ أَنْ يَعُمَّهُمْ بِعِقَابِهِ قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ مُجَانِبٌ لِلْإِيمَانِ
Na peko ti so lo tene na e [Hasyim Bin Al Qasim] lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Zuhair so ti tene Ibn Mu’awiyah] lo tene; A tene na e [Isma’il Bin Abu Khalid] so lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Qais], lo tene; ’ [Abu Bakr] alondo na lo gonda Allah na lo sukula Lo, na pekoni lo tene; 'O azo, biani ala yeke diko versê so: 'O ala so amä na bê, ala yeke na kungba ti ala oko oko, a yeke sara sioni na ala pëpe même kete zo so ague kirikiri... -juska na nda ti versê ni-, na ala zia ni na gigi na place ni, mbi mä Watokua ti Allah sallallaahu lo 'alaihi doIndeviled wasallam atene, pëpe azo ni atene: na pekoni a yeke sala mbito so Allah ayeke kangbi punition na ndo ala kue.’ Lo tene; ‘Na mbi mä Abu Bakr atene; ‘O azo, i duti yongoro na mvene, teti biani mvene ayeke zi i yongoro na mabe’.
Imam Ahmad : 17
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ رَجُلًا مِنْ حِمْيَرَ يُحَدِّثُ عَنْ أَوْسَطَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَوْسَطَ الْبَجَلِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْأَوَّلِ مَقَامِي هَذَا ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَسَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ فَإِنَّهُ لَمْ يُؤْتَ رَجُلٌ بَعْدَ الْيَقِينِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ الْمُعَافَاةِ ثُمَّ قَالَ لَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا
Na peko ti so lo tene na e [Hasyim] lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Shu’bah] lo tene; ti fa na mbi [Yazid Bin Khumair] so lo tene; Mo mä [Sulaim Bin ‘Amir] mbeni koli ti Himyar, so afa mbeni mbaï ti [Ausath Bin Isma’il Bin Ausath Al Bajali] so afa mbeni mbaï ti [Abu Bakar], so lo mä ni na ngoi so Watokua ti Nzapa (so siriri ti Nzapa aduti na ndo ti lo) akui, lo tene; Watokua ti Allah aluti na kozo ngu na ndo ti mbi na pekoni lo toto na lo tene: ‘Duti be-ta-zo, ngbanga ti so be-biani ayeke gue na nzoni bê na ala use kue ayeke na yayu, na duti yongoro na mvene, ngbanga ti so ala yeke na siokpari na ala use kue ayeke na enfer, na hunda na Allah ti wara salut, ngbanga ti so biani a mû na zo oko pëpe mbeni ye na peko ti so lo mä na bê so salut ayeke nzoni ahon’. Na pekoni, lo kiri lo tene ‘ala fâ yâ ti songo na popo ti ala pëpe, ala kpe mba pëpe, ala ke mba pëpe, nga ala sara kota bê na mba pëpe, me ala duti awakua ti Allah so ayeke aita’.
Imam Ahmad : 18
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي طَائِفَةٍ مِنْ الْمَدِينَةِ قَالَ فَجَاءَ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَبَّلَهُ وَقَالَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَا أَطْيَبَكَ حَيًّا وَمَيِّتًا مَاتَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَتَقَاوَدَانِ حَتَّى أَتَوْهُمْ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا أُنْزِلَ فِي الْأَنْصَارِ وَلَا ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ شَأْنِهِمْ إِلَّا وَذَكَرَهُ وَقَالَ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ وَادِيًا سَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ وَلَقَدْ عَلِمْتَ يَا سَعْدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَنْتَ قَاعِدٌ قُرَيْشٌ وُلَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَبَرُّ النَّاسِ تَبَعٌ لِبَرِّهِمْ وَفَاجِرُهُمْ تَبَعٌ لِفَاجِرِهِمْ قَالَ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ صَدَقْتَ نَحْنُ الْوُزَرَاءُ وَأَنْتُمْ الْأُمَرَاءُ
Na peko ti so lo tene na e [‘Affan] lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Abu ‘Awanah] so alondo na [Daud Bin Abdullah Al Audiy] so alondo na [Humaid Bin Abdurrahman] lo tene; Na ngoi so Rasulullah akui, [Abu Bakr] ayeke na yanga ti gbata ti Médine, lo -Humaid Bin Abdurrahman- atene; na pekoni lo ga, lo zi bongo so a kanga na lê ti lo, lo su ngbangba ti lo na lo tene; ‘Mbi yeke ndulu ti yeda na babâ na mama ti mbi tongana ye ti zingo na mo, tongana nyen fini ti mo na kuâ ti mo ayeke duti ande pendere mingi, Mohammed shallallahu ‘alaihi wasallam akui awe, na lege ti Rabb wa ti Kaaba’. na pekoni lo sara tënë ti hadith ni. Lo tene; 'Na pekoni Abu Bakr na Omar ague -na Ansar - so ayeke sala tene na popo ti ala na ndo ti fango lege, tongaso ala tingbi na ala - Ansar -, na pekoni Abu Bakr a sala tene na lo zia pepe na peko ti lo mbeni ye so a fa na Ansar na mbeni ye pepe so Watokua ti Allah (so siriri na tufa ti Nzapa aduti na ndo ti ala) atene na ndo ti ala; ‘Biani, mo hinga awe so Watokua ti Nzapa (s.a.w.) atene: ‘Tongana azo ahon na yâ ti mbeni popo-hoto na a-Ansar ahon na yâ ti mbeni popo-hoto nde, ka mbi yeke hon na yâ ti popo-hoto ti a-Ansar.’ na mo hinga awe, O Sa’d, so Wayanga ti Nzapa (s.a.w.) atene na ngoi so mo yeke duti -na salango ye oko pepe-, ‘azo ti Quraysh ayeke na li ti tene so, tongaso azo ti kusala ti azo ni ayeke mu peko ti azo ti kusala ti ala -aQuraysh- na azo ti ala so ake yanga ayeke mu peko ti azo ti kengo yanga ti ala’. lo tene; na pekoni [Sa’d] akiri tënë na Abu Bakr; ‘Mo yeke na raison, e yeke awakua na ngoi so mo yeke amokonzi’.
Imam Ahmad : 19
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ أَنَّ أَبَاهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرٍ وَهُوَ يَقُولُ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَمَلُ عَلَى مَا فُرِغَ مِنْهُ أَوْ عَلَى أَمْرٍ مُؤْتَنَفٍ قَالَ بَلْ عَلَى أَمْرٍ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ
Na peko ti so lo tene na e [Ali Bin ‘Ayyasy] lo tene; Na peko ti so lo tene na e [Al Aththaf Bin Khalid] lo tene; A tene na mbi [mbeni koli] so alondo na azo ti Bashroh, so alondo na [Thalhah Bin Abdullah Bin Abdurrahman Bin Abu Bakar Ash Shiddiq] lo tene; Mbi mä [babâ ti mbi] so [babâ ti lo] amä [Abu Bakr] atene; Mo hunda Rasulullah na saw; ‘O Watokua ti Allah, asalango ye aluti na ndo aye so a leke awe wala na ndo afini ye?’ Lo kiri tënë: ‘Me a luti na ndo ti atënë so a leke ni awe’. lo tene, Mbi hunda; ‘Tongaso, salango ye so ayeke teti nyen, O Watokua ti Allah? Lo tene: ‘A yeke ngangu pëpe na zo oko oko ti sara anzoni ye alingbi na ye so a leke lo ndali ni’.
Imam Ahmad : 20
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُحَدِّثُ أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَانُ وَكُنْتُ مِنْهُمْ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي ظِلِّ أُطُمٍ مِنْ الْآطَامِ مَرَّ عَلَيَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَسَلَّمَ عَلَيَّ فَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّهُ مَرَّ وَلَا سَلَّمَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبُكَ أَنِّي مَرَرْتُ عَلَى عُثْمَانَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي وِلَايَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى سَلَّمَا عَلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ أَبُو بَكْرٍ جَاءَنِي أَخُوكَ عُمَرُ فَذَكَرَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَيْكَ فَسَلَّمَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَمَا الَّذِي حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللَّهِ لَقَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّهَا عُبِّيَّتُكُمْ يَا بَنِي أُمَيَّةَ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ وَلَا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقَدْ شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ فَقُلْتُ أَجَلْ قَالَ مَا هُوَ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَوَفَّى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَدْ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ
Na peko ti so lo tene na e [Abul Yaman] lo tene; ti fa na e [Syu’aib] so alondo na [Az Zuhri] lo tene; afa na mbi [mbeni koli so ahinga ye mingi na ndo ti ndia so alondo na Ansar], so lo mä [Othman Bin ‘Affan] so ayeke fa mbeni mbaï; so ambeni kamarade ti Prophète ayeke dä so ayeke na vundu na ngoi so Prophète akui, tongaso si ndulu na ndambo ti ala aga gingo bê, Othman atene; ‘Na mbi yeke mbeni oko ti ala, na ngoi so mbi yeke duti na yâ ti vukongo ndo ti mbeni oko ti amur ni, Omar ahon na devant ti mbi na lo bara mbi, me mbi bâ pëpe so lo yeke hon na mbi tene bonjour, tongaso lo hon juska lo tingbi na Abu Bakr, na pekoni lo tene na lo; ‘Mbeni ye ayeke dä so ayeke sara si bê ti mo adö, ti tâ tënë ni mbi hon na devant ti Othman na mbi bara lo, me lo kiri tënë na bara ti mbi pëpe.’ Tongaso, na ngoi ti komandema ti Abu Bakr, Omar na Abu Bakr aga na ala use kue abara mbi, na pekoni Abu Bakr atene; ‘Ita ti mo Umar aga na mbi na lo tene so lo hon na devant ti mo na lo tene bonjour, me mo kiri tënë na lo pëpe, tongaso nyen la asara si mo sara tongaso?’ lo tene, Mbi kiri tënë; ‘Mbi sara ni pëpe’. Tongaso, Omar atene; ‘En, na lege ti Allah, mo sala ni, me a yeke ngbanga ti fandara ti mo, O Bani Umayyah.’ Lo tene, Mbi kiri tënë; ‘Na iri ti Allah, mbi ba lâ oko pepe so mo hon na tele ti mo na mo bara mbi,’ Abu Bakr atene; ‘Othman ayeke na raison, biani mo sara kua mingi na ambeni kua so alondo na lo,’ tongaso mbi tene; ‘en’ Omar ahunda; ‘So ayeke kusala ti nyen?’ na pekoni Othman atene; ‘Allah ahon na Prophète ti lo kozoni si e hunda lo na ndo ti nzoni duti ti tënë so,’ Abu Bakr atene; Lo tene: ‘Mbi hunda lo na ndo ti tënë ni awe; tongaso mbi luti na gbele lo na mbi tene na lo ‘na lege ti babâ na mama ti mbi mo yeke na droit mingi na ndo ti lo,’ [Abu Bakr] atene; Mbi hunda; O Watokua ti Allah, ye so ayeke nzoni tongana nyen? Na pekoni, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Zo so awara mbeni ngbanga na mbage ti mbi so mbi mû ândö na oncle ti mbi na pekoni lo kiri na ni na mbi, ka ngbanga ni so ayeke duti ande mbeni salut teti lo’.